Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe prowadzone przeciwko osobom fizycznym, które są niewypłacalne z przyczyn od nich niezależnych. Pojęcie upadłości konsumenckiej określają przepisy prawne zawarte w Prawie upadłościowym. Osoba fizyczna może ogłosić upadłość konsumencką tylko wtedy, gdy niewypłacalność jest niezawiniona.

Na czym polega upadłość konsumencka?

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe przewidziane dla osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej lub przestały być wspólnikami osobowej spółki handlowej i które są niewypłacalne z przyczyn od nich niezależnych. Oznacza to, iż osoba zadłużona nie jest w stanie spłacać zaciągniętych wcześniej zobowiązań finansowych, na przykład pod postacią pożyczki na raty.

Zadaniem upadłości konsumenckiej jest oddłużenie niewypłacalnej osoby fizycznej. Upadłość konsumencka to pojęcie, które określają przepisy prawne zawarte w art. 491 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawa upadłościowego.

Jak ogłosić upadłość osoby fizycznej? Upadłość konsumencka krok po kroku

Upadłość konsumencka to dość skomplikowany proces, który przebiega w kilku etapach. Przepisy prawne określają następujące działania mające na celu ogłoszenie upadłości osoby fizycznej:

  • etap I: postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości,
  • etap II: postępowanie upadłościowe właściwe,
  • etap III: plan spłaty wierzycieli,
  • etap IV: oddłużenie.

Każdy z wyżej wymienionych etapów składa się z poszczególnych działań. Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości rozpoczyna się od złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W pierwszym etapie sąd sprawdza, czy dłużnik spełnił wszystkie warunki odnośnie do ogłoszenia upadłości, a przede wszystkim wymóg niewypłacalności z przyczyn od niego niezależnych.

Głównym celem postępowania upadłościowego właściwego jest podział Masy Upadłości, czyli spłaty wierzyciela ze spieniężonego majątku zadłużonego oraz jego wszystkich dochodów. Ten rodzaje postępowania ma również na celu zatwierdzenie Listy Wierzytelności, czyli ustalenie pełnej listy wierzycieli.

Oddłużenie z kolei może nastąpić w trzech różnych sytuacjach. Jest to zależne od sytuacji finansowej dłużnika.

  • po wykonaniu Planu Spłaty Wierzycieli przez ogłaszającego upadłość,
  • po wydaniu postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego, kiedy to sąd nie ustala Planu Spłaty Wierzycieli, bo osobista sytuacja dłużnika w sposób oczywisty wskazuje, że nie byłby on zdolny do dokonywania spłat w ramach Planu,
  • po uchyleniu Planu Spłaty Wierzycieli, jeżeli dłużnik na stałe utracił możliwość wykonywania Planu w związku z zaistnieniem okoliczności niezależnych od niego.

Jak złożyć wniosek o upadłość konsumencką?

Wniosek o upadłość konsumencką należy złożyć w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania osoby fizycznej, której celem jest ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Powinien on zawierać kilka istotnych elementów. Zaliczyć do nich można:

  • imię i nazwisko zadłużonego, miejsce zamieszkania i numer PESEL,
  • wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek osoby fizycznej,
  • wskazanie okoliczności składanego wniosku,
  • aktualny i całkowity spis majątku wraz z jego oszacowaniem,
  • spis wierzycieli wraz z ich adresami oraz wysokością i terminem spłaty,
  • spis wierzytelności,
  • listę zabezpieczeń,
  • oświadczenia co do podstawy.

Należy mieć na uwadze fakt, iż koszt wszczęcia postępowania upadłościowego wynosi 30 zł. Postanowienie o upadłości konsumenckiej sąd podaje do wiadomości publicznej. Doręcza je również syndykowi i powiadamia o fakcie izbę skarbową oraz właściwy oddział ZUS-u bądź KRUS-u.

Kiedy można ogłosić upadłość osoby fizycznej?

Upadłość konsumencka może zostać ogłoszona przez osobę fizyczną w kilku sytuacjach określonych przez przepisy prawne. Można do nich zaliczyć:

  • niewypłacalność,
  • niezawinioną niewypłacalność,
  • wcześniejsze umorzenie zobowiązań finansowych.

Osoba fizyczna może ogłosić upadłość konsumencką, jeżeli jej niewypłacalność jest spowodowana wydarzeniami od niej niezależnymi. Nie jest to możliwe, jeśli dłużnik zaciągał po kilka zobowiązań finansowych, które spowodowały, iż wpadł on w tzw. spiralę kredytową.

Kiedy sąd odrzuci wniosek o upadłość konsumencką?

Przepisy Prawa upadłościowego zawarte w art. 491, określają szereg sytuacji, w których to sąd może oddalić wniosek o upadłość konsumencką. Ma do tego prawo, jeżeli:

  • osoba fizyczna doprowadziła do swojej niewypłacalności poprzez rażące niedbalstwo,
  • w stosunku do konsumenta prowadzono już postępowanie upadłościowe, ale zostało ono umorzone z innych przyczyn niż na wniosek konsumenta,
  • w stosunku do konsumenta w poprzednim postępowaniu upadłościowym uchylono plan spłaty,
  • konsument był zobowiązany do złożenia wniosku jako przedsiębiorca, lecz tego nie zrobił,
  • konsument podał nieprawdziwe bądź niedokładne dane we wniosku o upadłość,
  • ostatnie postępowanie upadłościowe przeciwko danemu konsumentowi miało miejsce w ciągu ostatnich 10 lat i zakończyło się częściowym bądź całkowitym oddłużeniem,
  • czynność prawna konsumenta została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Upadłość konsumencka a brak majątku

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest możliwe nawet wtedy, gdy konsument nie posiada majątku. Taką sytuację określa się tzw. ubóstwem masy upadłościowej. Zgodnie z art. 491(7) Prawa upadłościowego, w sytuacji, w której dłużnik nie posiada majątku bądź nie wystarczy on na pokrycie kosztów postępowania lub w masie upadłości nie ma płynnych funduszów na ich pokrycie, koszty tymczasowo są pokrywane przez Skarb Państwa.

Po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, środki finansowe trzeba zwrócić Skarbowi Państwa. Na jakich zasadach się to odbywa? Przepisy prawne dopuszczają trzy możliwości.

  • zobowiązanie względem państwa zostaje spłacane z majątku dłużnika, jeśli takowy posiada,
  • jeżeli sąd uzna, iż upadły ma możliwość wywiązania się z planu spłaty wierzycieli, to pieniądze przekazywane w ramach miesięcznych płatności będą też pokrywały koszty postępowania,
  • jeśli dłużnik nie posiada majątku lub nie ma szans na wywiązanie się z planu spłaty, to dług wobec Skarbu Państwa również może zostać umorzony.

Takie możliwości są dopuszczalne dzięki nowelizacji przepisów dotyczących postępowania upadłościowego, które wprowadzono po 31 grudnia 2014 roku.