KL Auschwitz 1940….
13 czerwca 1940 roku z więzienia w Tarnowie hitlerowcy wyprowadzili 753 więźniów. W trakcie pobytu w łaźni, w drodze na dworzec kolejowy oraz z samego dworca uciekło lub zostało wycofanych z tej grupy 25 osób.
14 czerwca 1940 roku hitlerowcy deportowali do nowo utworzonego niemieckiego obozu Auschwitz pozostałą grupę 728 Polaków, głównie młodych ludzi, harcerzy, studentów, członków podziemnych organizacji niepodległościowych, żołnierzy kampanii wrześniowych 1939 roku, którzy próbowali się przedrzeć na Węgry do powstającej tam Armii Polskiej. Obóz był stworzony w celu Holokaustu Polaków. Żydzi i inne narodowości dołączyli w późniejszych terminach.
Pociąg z pierwszym transportem Polaków wyjechał w godzinach porannych z Tarnowa. Gdy pociąg zatrzymał się na peronie w Krakowie, więźniowie usłyszeli z megafonów informację o zdobyciu Paryża przez armię hitlerowską. W godzinach popołudniowych 14 czerwca 1940 roku pociąg wjechał na rampę w pobliżu budynków monopolu tytoniowego w Oświęcimiu. Wśród bicia zapędzono pierwszych więźniów  KL Auschwitz do pomieszczeń w podziemiach, ponieważ obóz nie był jeszcze przygotowany na przyjmowanie transportów.
Tak rozpoczęła się historia największego niemieckiego obozu koncentracyjnego i obozu zagłady – dzisiaj kojarzonego głównie jako największe miejsce zagłady Żydów europejskich podczas drugiej wojny światowej (około 1 mln ofiar, w większości poddanych natychmiastowej zagładzie bez rejestracji w obozie). Jednakże obóz ten został założony w 1940 roku przez Trzecią Rzeszę Niemiecką nie z myślą o zagładzie Żydów (decyzję o ich zagładzie podjęto latem 1941 roku), ale celem izolacji i eksterminacji Polaków stawiających opór okupantowi. Zarówno w ramach zorganizowanej konspiracji wojskowej i politycznej, jak i poprzez naruszanie drakońskich przepisów ustawodawstwa okupacyjnego.
Polacy pierwsi.
Od czerwca 1940 do wiosny 1942 roku Polacy, obok przebywających krótko w obozie radzieckich jeńców wojennych, stanowili ponad 95 proc., spośród ponad 27 tys. zarejestrowanych w tym czasie więźniów. Oprócz nich osadzono w tym okresie w KL Auschwitz 1,5 tys. Żydów oraz nielicznych Niemców, Czechów, Jugosłowian i Romów. Dopiero po rozpoczęciu wiosną 1942 roku na masową skalę deportacji do obozu Żydów z okupowanych przez Niemcy krajów europejskich procentowy udział Polaków w strukturze więźniarskiej zaczął maleć. Do końca istnienia obozu pozostał jednak wysoki, sytuujący się na drugim miejscu po Żydach.Najwięcej transportów z polskimi więźniami politycznymi przybyło do KL Auschwitz w 1942 i 1943 roku. Ich nasilenie miało ścisły związek z rosnącą falą terroru okupanta niemieckiego, który w pierwszej kolejności był odpowiedzią na działalność polskiego podziemia politycznego i zbrojnego oraz narzędziem wymuszania posłuszeństwa podbitego narodu.

Na proces zmiany struktury narodowościowej więźniów i ofiar KL Auschwitz wpływ miało również przenoszenie od wiosny 1943 roku części osadzonych w KL Auschwitz Polaków – ze względu na ich rosnące zaangażowanie w więźniarskim ruchu oporu oraz zapotrzebowanie niemieckiego przemysłu na wykwalifikowaną siłę roboczą – do innych obozów koncentracyjnych (KL Buchenwald, KL Dachau, KL Flossenbürg, KL Gross-Rosen, KL Mauthausen, KL Neuengamme, KL Ravensbrück, KL Sachsenhausen). Nie przenoszono natomiast w tym czasie Żydów, ponieważ do wiosny 1944 roku obowiązywała zasada, że obozy koncentracyjne na ziemi niemieckiej muszą być wolne od Żydów.