Generał Józef Bułak-Bałachowicz /błr.: Jazep Bułak-Bałachovič, ros. Иосиф Никодимович Булак-Балахович; ur. 4 września 1894 r. w Stokopijewie koło Mejsztów w powiecie nowoaleksandrowskim (powiat brasławski/ w kwietniu 1916 r. został zmobilizowany do armii rosyjskiej i wcielony do 7 Rewelskiego Pułku Piechoty. W maju trafił do oddziału podpułkownika Leonida Punina, gdzie od roku służył już jego brat Stanisław. W 1917 awansowany z porucznika na podrotmistrza. W październiku wystąpił z wojska rosyjskiego, przechodząc do oddziałów polskich – został oddelegowany przez gen. Jacynę do Pskowa w celu rekrutacji Polaków do I Korpusu gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego. W grudniu jego oddział został rozbrojony przez bolszewików. Od maja 1918 roku należał do 1 pułku łuskiego pod dowództwem brata Stanisława, wraz z którym walczył w różnych formacjach „białych” (wojna estońsko-bolszewicka) – między innymi w armii gen. Judenicza, w której został mianowany podpułkownikiem, a następnie pułkownikiem.

Po zawarciu estońsko-sowieckiego traktatu pokojowego w marcu 1920 r. przeszedł z Armii Estońskiej na stronę polską, do wielonarodowościowego oddziału swojego brata, który po reorganizacji w Brześciu nad Bugiem w kwietniu 1920 r. został podporządkowany dowódcy 3 Armii gen. Edwarda Śmigłego-Rydza. Latem 1920 roku pod nieobecność starszego brata Stanisława, który jeździł do Warszawy na rozmowy polityczne, Józef dowodził oddziałem i przeprowadził znakomite wypady na tyły wojsk bolszewickich na Polesiu – pod Owruczem i Walednikami. W trakcie walk oddział był zasilany wziętymi do niewoli czerwonoarmistami oraz dezerterami, dzięki czemu pomimo strat zwiększył swą liczebność do ok. 1800 żołnierzy piechoty i 800 kawalerzystów.

Rozkazem Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego z 28 września 1920 wojska gen. Bułak-Bałachowicza zostały określone jako Ochotnicza Sprzymierzona Armia, uzyskując status odrębnej sojuszniczej armii. Generał nazwał ją Rosyjską Ludową Armią Ochotniczą (Russkaja Narodnaja Dobrowolczeskaja Armia, RNDA), która osiągnęła liczbę ok. 20 tys. żołnierzy. Mimo zawarcia rozejmu między Polską a stroną sowiecką w Rydze 12 października 1920 r., armia gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza od 5 listopada 1920 r. podjęła samodzielne działania bojowe na obszarze Białorusi zajętym przez bolszewików, zdobywając 10 listopada Mozyrz.

12 listopada 1920 w Mozyrzu jego starszy brat Stanisław ogłosił niepodległość Białorusi, mianując się głównodowodzącym białoruskiej armii narodowej, zaś Józefa Bułak-Bałachowicza mianował dowódcą armii ochotniczej. 16 listopada powołano rząd Białoruskiej Republiki Ludowej.

Po wojnie polsko-bolszewickiej rząd polski, za zasługi w walce z Armią Czerwoną, nadał bałachowcom obywatelstwo polskie, a także zapewnił możliwość zamieszkania i zatrudnienia na terenie Polski. Józef Bułak-Bałachowicz został mianowany generałem brygady. Został zamordowany 11 czerwca 1923 – prawdopodobnie zamach przygotowany przez bolszewicką policję polityczną. Mordercę złapano i osądzono w 1927 roku – był nim Aleksander Bajko (zwany Szumarskim), który działał na polecenie miejscowej komórki Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi. W czasie przesłuchania wydał on swoich wspólników: Stanisława Arciszewskiego, Aleksandra Bartosiaka, Michała Leszczuka. Aleksander Bajko otrzymał karę śmierci, złagodzona na karę dożywocia, którą odbywał w Berezie Kartuskiej jako więzień kryminalny. Po zajęciu Polski przez sowietów w 1939 roku wyszedł na wolność jako prześladowany ze względów politycznych. Ciekawostką jest fakt, że syn Józefa – Zdzisław był żołnierzem nowogródzkiej AK o pseudonimie „Zdrój”. Zmarł od ran poniesionych w walce z Niemcami w 1944 roku w czasie wyzwalania Wilna w operacji „OSTRA BRAMA”.

ZAPRASZAMY NA
WWW.E-KOMENTATOR.PL