Masakra w Puchaczowie w powiecie łęczyńskim, do której doszło w nocy z 2 na 3 lipca 1947 roku, była jedną z najtragiczniejszych zbrodni dokonanych przez powojenne podziemie niepodległościowe już po ogłoszeniu amnestii z lutego 1947 r. Amnestia miała zakończyć walki i skłonić partyzantów do ujawnienia się, jednak część oddziałów nadal pozostawała w lasach. Wśród nich był oddział dowodzony przez Zdzisława Brońskiego ps.”USKOK”, który nie złożył broni i kontynuował działalność konspiracyjną.

REKLAMA

Z biegiem czasu sytuacja oddziałów ukrywających się w terenie stawała się coraz trudniejsza. Struktury organizacyjne słabły, a działania partyzantów coraz częściej przybierały charakter odwetu, rabunków i brutalnych akcji przeciw cywilom. Podkomendni „Uskoka”, m.in. bracia Leon Taraszkiewicz i Edward Taraszkiewicz, byli już wcześniej oskarżani o napady na ludność cywilną oraz udział w antyżydowskim pogromie w Parczewie. Z kolei Stanisław Kuchcewicz brał udział w masakrze ukraińskich mieszkańców Wierzchowin.

Bezpośrednim powodem tragedii w Puchaczowie była śmierć trzech partyzantów w Turowoli pod koniec czerwca 1947 r. Zostali oni otoczeni przez żołnierzy KBW i funkcjonariuszy UB po doniesieniu mieszkańców. Po krótkiej walce wszyscy zginęli. W odpowiedzi „Wiktor” i „Żelazny” postanowili przeprowadzić akcję odwetową. Sporządzono listę osób uznanych za sympatyków komunistów lub współpracowników władz. Umieszczano na niej nie tylko członków PPR, ale także ich krewnych czy osoby mające rodzinę w wojsku lub aparacie bezpieczeństwa. Oskarżeń praktycznie nie sprawdzano.

Do Puchaczowa wkroczyło około 60 uzbrojonych partyzantów podzielonych na trzy grupy. Rozpoczęły się egzekucje mieszkańców wskazanych na liście. Zamordowano 22 osoby, a kolejna zmarła później wskutek odniesionych ran. Wśród ofiar były kobiety, starsi ludzie oraz dzieci. Zginęła między innymi 7 letnia dziewczynka przebywająca we wsi na wakacjach i kilku mieszkańców niemających bezpośredniego związku z działalnością polityczną. Zabito także dwóch przewodników prowadzących oddziały po miejscowości, prawdopodobnie po to, by pozbyć się świadków.

Masakra wywołała ogromne poruszenie i stała się punktem zwrotnym w działaniach władz przeciw oddziałowi „Uskoka”. Wkrótce powołano specjalną Grupę Operacyjną „Puchaczów”, liczącą kilkuset żołnierzy KBW i funkcjonariuszy bezpieczeństwa. Rozpoczęto szeroko zakrojoną obławę obejmującą wiele miejscowości m.in. Kijany, Dratów, Krasne,Zezulin,Spiczyn,Kocią Górę, Rozkopaczew i Cyców.

Wydarzenia te pokazują, jak brutalny i tragiczny był powojenny konflikt w Polsce. Po jednej stronie znajdowały się komunistyczne władze wspierane przez aparat bezpieczeństwa, po drugiej, rozbite oddziały podziemia, które coraz częściej stosowały odpowiedzialność zbiorową wobec ludności cywilnej. Masakra w Puchaczowie do dziś pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych i bolesnych epizodów działalności powojennego podziemia zbrojnego.

Poniżej lista osób pomordowanych:

Władysław Augustynowicz — członek PPR

Edward Górski — członek PPR

Barbara Grot — uczennica gimnazjum

Franciszka Grot — członkini PPR

Balbina Kogutowska

Krystyna Kogutowska — dziewczynka, zmarła od ran

Stefania Kogutowska

Bronisława Krzychowiec — członkini PPR, zmarła z odniesionych ran

Marceli Krzychowiec

Apolonia Kwaśniewska

Janina Kwaśniewska

Kazimiera Kwaśniewska — członkini PPR

Elżbieta Pasieczna (lub Piaseczna) — członkini PPR

Aleksander Skoniecki

Tadeusz Skoniecki

Wanda Skoniecka

Apolonia Skórniewska

Franciszek Skórniewski — członek PPR

Józef Tuszewski

Franciszek Ukalski

Mieczysław Ukalski

Marian Wójcik

Bolesław Żmurek

Mieczysław Żmurek

Zofia Żmurek

Zdjęcia:

Przemarsz oddziału partyzanckiego od strony Ostrowa Lubelskiego.

Ćwiczenia strzeleckie pod Ostrowem Lubelskim.