Pałac Fasetowany na Kremlu

Zabytki architektury rosyjskiej.

Pałac Fasetowany zwany też Granowita Pałata to zabytek architektoniczny na Kremlu Moskiewskim, jeden z najstarszych budynków cywilnych w Moskwie. Zbudowany w latach 1487-1491 na zamówienie Iwana III przez włoskich architektów Marco Ruffo i Pietro Antonio Solari. Budynek był wykorzystywany do uroczystych kolacji, spotkań i uroczystych przyjęć na weselu do królestwa. Budowę Pałacu rozpoczął w 1487 roku architekt Marco Ruffo na zamówienie Iwana III. Prace budowlane zostały zakończone w 1491 roku pod nadzorem Pietro Antonio Solari. 

Pałata powstała w miejscu, gdzie poprzednio znajdowała się stara sala audiencyjna. Początkowo nazywana była „Wielką Pałatą, co na placu”. Nazwę „Granowita Pałata” budowla otrzymała od oblicowania fasetą wschodniej fasady, charakterystycznego dla włoskiej architektury renesansu. Obok Granowitej Pałaty wzniesiono Środkową Złotą Komnatę, a przed nią Taras Górny, na który z Placu Soborowego prowadziło troje schodów, a to: poprzez tzw. Czerwony Ganek przy ścianie Granowitej Pałaty, który  służył jako miejsce uroczystego pojawienia się cara, następnie środkowe schody od końca XVII wieku nazywane Złotymi Schodami lub Złotą Kratą, prowadziły one do sieni Środkowej Złotej Komnaty, którymi do pałacu wchodzili posłowie państw niechrześcijańskich oraz ganek Soboru Zwiastowania, wykorzystywany jako wejście do pałacu od strony Placu Soborowego. Pomiędzy schodami Granowitej Pałaty i Środkowej Złotej Komnaty znajdowała się Czerwona Brama, która oddzielała plac od dziedzińca. Za Środkową Złotą Komnatą znajdowała się Jadalna, która została zniszczona w 1681 roku. Na południe od niej wznosiła się Pałata Nadbrzeżna, która istniała do 1753 roku.

Od XVI wieku w Granowitej Pałacie odbywały się posiedzenia Dumy Bojarskiej, Soboru Ziemskiego (ostatnie posiedzenie w 1653 roku), uroczystości, m.in. świętowanie podboju Kazania w 1552 roku, zwycięstwa pod Połtawą w 1709 roku, zawarcia pokoju w Nystad w 1721 roku. W 1684 roku architekt Osip Starcew przeprowadził remont Granowitej Pałaty. Poszerzono okna łukowe, okienne listwy ozdobiono ornamentem kwiatowym, nad Świętą Sienią dobudowano Górną Sień, które doświetlono dzięki wycięciu dodatkowych okien: trzech na południowej fasadzie i czterech na zachodniej. Nad gzymsem dobudowano drewnianą balustradę. Portal w południowej części fasady przerobiono na okno. Naprzeciwko wejścia z sieni do pałaty wycięto nowy portal i obramowano go rzeźbionymi kolumnami i frontonem, na którym umieszczono wizerunek dwugłowego orła.

Do końca XIX wieku w Granowitej Pałacie organizowano biesiady, towarzyszące kolejnym koronacjom, które odbywały się w pobliskim Soborze Uspieńskim, pomimo przeniesienia stolicy do Petersburga na początku XVIII wieku. Podczas uroczystości salę tronową dodatkowo dekorowano, na przykład w kwietniu 1730 roku, z okazji koronacji Anny Romanowej, do Granowitej Pałaty, Prikaz Skarbowy przekazał ponad pięćset cennych przedmiotów, a przed koronacją Katarzyny II ściany Pałaty zostały ozdobione gobelinami, przestrzeń nad oknami pokryto malowidłami oraz pobielono łuki. Granowita Pałata ucierpiała podczas pożaru 1737 roku. Ogień strawił dach, podłogę w sieni, okienne ramy, zostały uszkodzone rzeźby z białego kamienia.

W 1753 roku podczas budowy nowego pałacu na Kremlu według projektu architekta Bartolomeo Rastrelli przebudowano Czerwony Ganek, przy zachowaniu poprzedniego wzoru i kamiennych rzeźb. W latach 1838–1849, gdy wznoszono Wielki Pałac Kremlowski, Granowita Pałata weszła w skład nowego kompleksu budynków pałacowych i została połączona z Salą Włodzimierza od strony Świętej Sieni. W 1840 roku Mikołaj I rozkazał przebić w Świętej Sieni drugi portal. W tymże roku odnowiono dach pałaty, kładąc go na metalowych konstrukcjach krokwiowych. W 1846 roku dzięki staraniom kupca Fiodora Czełnokowa prawie w całości przebudowano zwieńczenie budynku.

W 1882 roku, przed koronacją Aleksandra III, Granowitą Pałatę odrestaurowano. Prace nadzorował archeolog i historyk sztuki Gieorgij Filimonow, prace architektoniczne prowadził Nikołaj Szochin. W wyniku remontu usunięto prawie wszystkie elementy wystroju z XVIII–XIX wieku: gobeliny, barokowe dekoracje okienne, panneau. Aby oświetlić pomieszczenia, zamontowano brązowe żyrandole i kinkiety w kształcie wieloramiennych świeczników w stylu lichtarzy nowogrodzkich z XV wieku. Artel malarzy z Palecha odrestaurował malowidła na ścianach i sklepieniach.

Po rewolucji 1917 roku pałata, będąca częścią kompleksu Wielkiego Pałacu, została przekazana biuru komendanta wojskowego Kremla. Przeprowadzano w niej oficjalne przyjęcia. W 1934 roku rozebrano Czerwony Ganek. W jego miejscu wzniesiono dwukondygnacyjną jadalnię, przylegającą do południowej fasady pałaty, przeznaczoną dla członków zjazdów Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i posiedzeń Rady Najwyższej ZSRR. W latach 1992–1994 jadalnię rozebrano, a Czerwony Ganek odbudowano według wzorca z połowy XVIII wieku. W latach 1967–1968, wskutek prac konserwatorskich, w zachodniej ścianie pałaty przywrócono rzeźbiony portal z białego kamienia, na środkowym filarze dekoracyjne płaskorzeźby, odnowiono malowidła, w murach usunięto pęknięcia i szczeliny oraz na ścianach, portalach i filarze na nowo wypełniono złocenia.

W latach 2011–2012 wzmocniono fundament, jastrychy, ściany nośne, w całości zmieniono pokrycie dachowe, odnowiono żyrandole, odtworzono parkiet i dywany oraz odrestaurowano freski z 1881 roku.

Jednocześnie na terenie pałaty przeprowadzono wykopaliska archeologiczne, w wyniku których odkryto około trzech tysięcy artefaktów. Od 2018 roku Granowita Pałata należy do kompleksu Wielkiego Pałacu Kremlowskiego, który jest rządową rezydencją prezydenta. Są w niej organizowane spotkania głów państw, ceremonie wręczenia nagród i inne przyjęcia państwowe. W dolnej kondygnacji pałaty znajduje się biuro patriarchy. Podczas ostatnich prac restauracyjnych w roku 2018 eksperci odkryli trzy tysiące obiektów archeologicznych,

Zródła:

1. ГРАНОВИТАЯ ПАЛАТА МОСКОВСКОГО КРЕМЛЯ, https://www.liveinternet.ru/users/bo4kameda/post220672721/ 
2. ПОТЕШНЫЙ ДВОРЕЦ, https://kremlin-architectural-ensemble.kreml.ru/architecture/view/poteshnyy-dvorets-moskovskogo-kremlya/
3. Обновленная Грановитая палата Московского Кремля вновь открыта для публики. РИА Новости (21 июня 2012). Дата обращения: 11 ноября 2018, https://realty.ria.ru/20120621/397952572.html
4. Wikipedia.