W nocy z 1 na 2 grudnia 1941 r. w okupowanej Warszawie zmarł marszałek Edward Śmigły-Rydz.

REKLAMA

Marszałek na trzy miesiące przed śmiercią napisał:
„W blasku zwycięstwa topnieją wszystkie winy, w mroku klęski nawet słabości i omyłki urastają do rozmiarów zbrodni. Ludzie szukają winnych, głoszą pomstę za swój zawód, za swoje nieszczęście”.
………………………………………………………………………………….
Urodził się w Brzeżanach 11 marca 1886 r. Wcześnie został sierotą (ojciec zmarł, gdy miał 2 lata, matka, gdy miał 10 lat). Dzięki pomocy rodziny inteligenckiej z Brzeżan zdobył wykształcenie – był bardzo zdolny. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Wcześnie związał się z konspiracją niepodległościową. W 1908 r. wstąpił do Związku Walki Czynnej. Przeszedł kursy oficerskie w Związku Strzeleckim. Zajmował coraz wyższe stanowiska osiągając w 1913 r. funkcję komendanta Okręgu Związku Strzeleckiego we Lwowie. Po wybuchu I wojny światowej w I Brygadzie Legionów Józefa Piłsudskiego dowodził kompanią, batalionem, pułkiem i przejściowo całą brygadą. Dał się poznać jako świetny dowódca, bardzo odważny w walce. Piłsudski o Śmigłym: „złożył w bojach … dowody niezwykłego męstwa i spokoju przy największym niebezpieczeństwie”.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. gen. Śmigły dowodził z sukcesami coraz większymi zgrupowaniami wojsk. Szczególnie zapisał się w czasie wojny z bolszewikami jako dowódca armii wyzwalającej Kijów, kluczowego zgrupowania w bitwie warszawskiej i w operacji niemeńskiej decydującej o zwycięskim zakończeniu wojny z Rosją.

W II Rzeczpospolitej zajmował wysokie stanowiska w wojsku. Marszałek Piłsudski w opiniach o polskich generałach sporządzonych w 1923 r. dla prezydenta RP rekomendował Śmigłego jako kandydata na Naczelnego Wodza: „Silny charakter żołnierza, mocna wola i spokojny, równy opanowany charakter. Pod tymi względami nie zawiódł mnie ani w jednym wypadku. Wszystkie zadania, które mu stawiałem jako dywizjonerowi czy dowódcy armii, wypełniał zawsze energicznie, śmiało, zyskując w pracy zaufanie swoich podwładnych, a rzucałem go zawsze podczas wojny na najtrudniejsze zadania. Pod względem mocy charakteru i woli stoi najwyżej pośród generałów polskich”.

Po śmierci Piłsudskiego w maju 1935 r. Śmigły-Rydz objął stanowisko Generalnego Inspektora Sił zbrojnych, a 10 listopada 1936 r. prezydent RP mianował go na stopień Marszałka Polski.
Dostrzegając rosnące zagrożenie ze strony Niemiec podjął intensywne przygotowania obronne rozwijając prace sztabowe (plan wojny) wdrażając nowoczesny system mobilizacyjny oraz rozbudowę armii. Doprowadził do odnowienia sojuszu wojskowego z Francją i ustalenia wojskowej współpracy sojuszniczej.

We wrześniu 1939 r. kierował obroną kraju. Przewidując, że kampania w Polsce może być przegrana przygotował utworzenie konspiracji zbrojnej w okupowanym kraju i możliwość odbudowy polskich sił zbrojnych na Zachodzie (umowa z Francją). Po wkroczeniu sowietów 17 września zamierzał kontynuować wojnę u boku Aliantów na obczyźnie. Mimo uzgodnień z władzami Francji przewiezienia władz RP na Zachód w wyniku intrygi czynników francuskich i polskiej opozycji (gen. Sikorski) oraz nacisków niemieckich i sowieckich Rumuni internowali polskie władze. Wobec braku swobody działania marszałek Śmigły zrezygnował z funkcji Naczelnego Wodza.

Pilnowany bardzo w miejscu internowania przez Rumunów zorganizował swoją ucieczkę 10 grudnia 1940 r. Przez Węgry i Słowację przedostał się do okupowanej Polski, gdzie ukrywał się w Krakowie, a następnie w Warszawie. Było to nie tylko trudne bowiem z racji na stanowisko zajmowane przed wojną był powszechnie znany, ale też w tej sytuacji stanowiło dowód wielkiej odwagi Śmigłego.

Oczerniany i szkalowany przez wrogów, oskarżany niesprawiedliwie do dziś. Uczciwość zwykła każe odnajdywać prawdę o postawie i czynach Śmigłego – tragicznego Marszałka.
Cześć Jego pamięci.

Autor: prof. Romuald Szeremietiew
Polski polityk, publicysta, doktor habilitowany nauk wojskowych specjalista w zakresie obronności (habilitacja „O bezpieczeństwie Polski w XX wieku”), nauczyciel akademicki, m.in. profesor nadzwyczajny Akademii Obrony Narodowej i Akademii Sztuki Wojennej, więzień polityczny PRL, poseł na Sejm III kadencji, były wiceminister i p.o. ministra obrony narodowej.