Jerzy Pietrkiewicz (1916 – 2007) należy do najciekawszych twórców polskiej emigracji XX wieku. Był poetą, powieściopisarzem, historykiem literatury i publicystą, którego życie i twórczość łączyły doświadczenia polskiej kultury z perspektywą międzynarodową. W młodości kształtowały go jednak także silne idee narodowe, charakterystyczne dla końca lat 30. w Polsce.

REKLAMA

Młodość i początki twórczości

Jerzy Pietrkiewicz urodził się 29 września 1916 roku w Fabiankach pod Włocławkiem.

  • Edukacja: Ukończył gimnazjum we Włocławku, a następnie studiował na Uniwersytecie Warszawskim.

  • Środowisko literackie: Związał się z grupą warszawskich pisarzy wywodzących się ze wsi, tzw. „autentystów”, którzy starali się nadać literaturze autentyczny, ludowy głos.

  • Pierwsze publikacje: Debiutował w pismach „Kuźnia Młodych”, „Okolica Poetów” i „Prosto z Mostu”, stopniowo przesuwając się z tzw. nurtu chłopskiego ku publicystyce narodowej.

Publicystyka o zabarwieniu nacjonalistycznym

Pod koniec lat trzydziestych Pietrkiewicz był coraz bardziej związany z ideami narodowej demokracji i obozu narodowego.

  • Wiosną 1939 roku opublikował w piśmie „Jutro Pracy” głośny artykuł wymierzony w żydowskich poetów – m.in. Juliana Tuwima, Antoniego Słonimskiego i Józefa Wittlina – za ich pacyfistyczne wiersze z lat dwudziestych.

  • Tekst utrzymany był w ostrym tonie polemicznym, postulował m.in. konfiskatę książek wspomnianych autorów, a nawet groźby pod ich adresem.

  • Wkrótce ukazał się kolejny pamflet w „Polsce Zbrojnej” (pod pseudonimem Eugenia Zebska), a także powiązana z tym broszura Marii Jehanne Wielopolskiej.

Niechęć Pietrkiewicza wobec Żydów miała wówczas głównie podłoże ekonomiczne – wynikała z przekonania, że dominacja w handlu i wydawnictwach ogranicza możliwości Polaków – co było w tamtym czasie częstym motywem narodowej publicystyki.

Emigracja, wojna i zmiana spojrzenia

II wojna światowa radykalnie odmieniła jego życie. Po dramatycznej tułaczce Pietrkiewicz osiadł w Wielkiej Brytanii, gdzie zdobył doktorat z literatury angielskiej i rozpoczął nową karierę jako pisarz anglojęzyczny.

  • Tworzył znakomite powieści po angielsku, m.in. The Knotted Cord czy Future to Let.

  • Publikował prace historycznoliterackie i tłumaczył polską poezję, zbliżając polską kulturę do czytelników Zachodu.

Świadkowie i badacze podkreślają, że po wojnie jego poglądy uległy wyraźnej ewolucji – wcześniejsza niechęć wobec Żydów stopniowo wygasła, ustępując perspektywie dialogu i otwartości.

Dziedzictwo

Jerzy Pietrkiewicz zmarł w 2007 roku, pozostawiając po sobie bogaty dorobek literacki i naukowy.

  • Jest pomostem między literaturą polską a anglojęzyczną,

  • świadectwem trudnych przemian ideowych pokolenia II Rzeczypospolitej,

  • przykładem człowieka, który potrafił przekroczyć własne dawne uprzedzenia i w nowej rzeczywistości tworzyć dzieła uniwersalne.

Podsumowanie

Rocznica urodzin Jerzego Pietrkiewicza to okazja, by przypomnieć nie tylko wybitnego pisarza i historyka literatury, lecz także świadka epoki, w której polska myśl narodowa, nastroje społeczne i dramatyczne doświadczenia wojenne kształtowały życiorysy twórców. Jego los pokazuje, jak człowiek o mocnych przekonaniach może przejść drogę od ostrej publicystyki narodowej do otwartej, międzynarodowej działalności literackiej, pozostając wiernym polskiej tożsamości.