Ja osobiście uważam, że brak promocji ucznia do następnej klasy jest przywilejem, a nie karą. I jak większość przywilejów stał się zbyt kosztowny dla państwa. Bo nie zapominajmy, że w Polsce edukacja jest darmowa, co oznacza, że my jako społeczeństwo fundujemy polskim dzieciom naukę aż do etapu akademickiego. W tej sytuacji dziecko, które powtarza klasę, obciąża nas większymi kosztami niż dziecko, które uczy się normalnie. Niby dlaczego uczniom, którzy z własnej winy nie dopełnili swoich obowiązków, mamy fundować kolejny rok darmowej edukacji?
Jeżeli brak promocji był uzasadniony i usprawiedliwiony – to tak. Państwo mamy od tego, aby wspierać osoby zasługujące na wsparcie, ale nie jest od tego, aby finansować w nieskończoność edukację osób, które na to nie zasługują. Dlatego generalnie wszyscy powinni zdawać z ocenami na miarę swoich możliwości. Pięć jedynek to pięć.
Natomiast brak promocji powinien być tylko na wniosek osoby zainteresowanej i odpłatny. Z wyjątkiem oświaty jest to normalny sposób myślenia. Bo jeżeli wykupimy 8 godzin nauki jazdy na nartach i nasze dziecko się nie nauczy, za 9. godzinę nauki musimy dopłacić. Nikt jej nam nie zafunduje za darmo.
Znam taką historię – nie z doświadczenia, ale z wiarygodnej opowieści – że matka nauczycielka głosowała za tym, aby jej syn mógł powtarzać klasę. I jest to dla mnie całkiem zrozumiałe. Swoją postawę tłumaczyła świadomością, że jej syn się nie uczył przez cały rok, a ona chce, aby on jednak skończył studia.
Wydaje mi się, że jest to normalny sposób myślenia, ale my jako społeczeństwo gdzieś się zagubiliśmy w rozumieniu znaczenia edukacji. Ponieważ nasz system doprowadził do tego, że nie jest wartością wiedza zdobywana w procesie edukacji, ale wartością są oceny. Dlatego rodzice przychodzą do szkoły pod koniec roku i nie mają pretensji o brak wiedzy, wymuszają oceny. Ponieważ dla nich dobro dziecka to wyższe oceny.
Dlatego w każdej szkole pod koniec roku szkolnego trwa walka o oceny. A ten konflikt odbywa się na poziomie szantażu moralnego i szukania błędów proceduralnych. Bo nie jest to walka o wiedzę.
Nie próbuję tego zrozumieć. Przyjmuję po prostu do wiadomości, że żyjemy w swoistym gabinecie śmiechu, gdzie zniekształcone odbicie w krzywym lustrze traktujemy z pełną powagą jako rzeczywistość. Nie oceniam, nie szukam psychologicznych źródeł, a jedynie myślę, czy można ten zaburzony sposób postrzegania publicznej edukacji cofnąć lub choćby ograniczyć.
I wtedy uświadomiłem sobie, że być może o edukacji należałoby myśleć tak, jak myślą ludzie współcześni, a nie myśleć o edukacji. Po pierwsze gospodarka, głupcze! I wtedy dotarło do mnie, że przez to, że edukacja publiczna jest darmowa, to dla wielu jest bezwartościowa.
Być może tu jest pies pogrzebany. Zamiast więc tłumaczyć z nauczycielską egzaltacją, że edukacja młodego pokolenia jest bardzo ważna dla społeczeństwa, należałoby raczej zacząć od wyjaśnienia, że nie jest za darmo. Bo państwo płaci za edukację publiczną i być może jest to jeden z bardziej kosztownych punktów budżetu. A jeżeli za darmową edukację się jednak płaci, to oznacza, że można ją również umiejscowić w mechanizmach rynkowych, a wtedy być może zrozumiemy, dlaczego darmowa edukacja publiczna ma tak niską jakość, pomimo tak wysokiej ceny.
W tym celu należy przede wszystkim ustalić, kto sprzedaje i kto kupuje usługi edukacyjne. I tutaj od razu musimy sobie wyjaśnić, że nauczyciele w naszym systemie nie sprzedają usług edukacyjnych. Tak sobie roją i z tego wynikają nieustanne konflikty społeczne związane z edukacją. Bo nauczyciele w naszym modelu są wyrobnikami i tak są traktowani jak proletariat w XIX wieku. Sprowadzeni zostali do roli trybików na taśmie produkcyjnej i pozbawieni realnej podmiotowości zawodowej. Od nich kupuje się jedynie pracę. A oni nie chcą tego zaakceptować, że mają promować, gdy im każą promować, praca w grupach to praca w grupach, obniżyć wymagania to obniżyć wymagania. A im się wciąż marzy rola decyzyjnego podmiotu.
I na tym tle dochodzi do konfliktów. Bo nauczyciele cały czas walczą nie tylko o pieniądze, ale także o godność swojego zawodu. Ale poza nimi nikt tego nie rozumie. Bo gdyby walczyli wyłącznie o pieniądze – byłoby to oczywiste i zgodne z ich pozycją proletariatu systemu edukacyjnego. Jeżeli tego nie rozumieją – to mogą zapytać byle jakiego profesorka akademickiego, który im wyjaśni, co myśli o nauczycielskim plebsie. W zakresie walki o pieniądze wszyscy rozumieją, o co chodzi nauczycielom. Ale ci wciąż deklarują, że walczą o godność. I tego już nikt nie rozumie. A im chodzi o to, że chcieliby być podmiotem systemu edukacyjnego, a nie wyrobnikiem pracującym na akord zgodnie z wytycznymi.
Oni chcieliby sami decydować, jak mają pracować, i to od nich dziennikarze powinni dowiadywać się, jak należy uczyć, a nie pouczać ich w przekonaniu, że wiedzą lepiej. Ale zostawmy to, gdyż o nauczycielach można bez końca. W tej analizie wystarczy, że nie sprzedają ani nie kupują – są proletariatem systemu edukacyjnego.
Zostają nam więc rodzice i państwo. W normalnym modelu rynkowym powinno być więc tak, że rodzice kupują, a państwo sprzedaje. Gdyby można w ten sposób rozdzielić rynkowe role osób uczestniczących w ekonomice systemu edukacyjnego, wtedy łatwiej byłoby nam zrozumieć, jak to się przekłada na funkcjonowanie szkoły. Byłoby bowiem oczywiste, że jeżeli rodzice oczekują edukacji łatwej i taniej, to państwo im sprzedaje taki właśnie poziom wykształcenia.
Ale problem polega na tym, że rodzice nie kupują usług edukacyjnych, gdyż za edukację nie płacą. To znaczy płacą podatki, ale podatki płaci całe społeczeństwo. Oczywiste jest natomiast, że inne oczekiwania wobec edukacji ma społeczeństwo (które chciałoby efektywnego systemu, który wychowa dobrze wykształconych obywateli), a inne oczekiwania mają rodzice, którzy pragną wyłącznie dobra swoich dzieci. I teraz wszystko zależy od tego, jak oni to dobro pojmują. Dla znacznej części rodziców dobro dziecka jest wtedy, gdy małym wysiłkiem może uzyskać wysokie oceny, które otworzą mu drogę do kariery. Dlatego pragną łatwego systemu, który będzie uległy wobec roszczeń.
Tak jak nauczyciele chcieliby być podmiotem edukacji, tak rodzicom wydaje się, że kupują usługi edukacyjne, gdyż płacą podatki. Ludzie, nie bądźcie głupi – wy jesteście beneficjentami państwowej darowizny edukacyjnej. A darowanemu koniowi nie należy zaglądać w zęby. Tymczasem zachowujecie się dokładnie tak jak biorcy gratisów, którzy przy kasie robią awanturę, że za darmo dostali byle co.
To prawda, że administracja oświatowa uzasadnia swoją władzę nad szkołami działaniem w imieniu rodziców. Jest to jednak wyłącznie zwrot retoryczny. I łatwo to udowodnić. Dopóki rodzice wysuwają żądania wobec nauczycieli, które nie generują kosztów, a jedynie konflikt w szkole – wtedy państwo murem stoi po stronie rodziców. Gdyby jednak rodzice zażądali od właściciela, czyli państwa lub samorządu, działań, które generowałyby koszty – wtedy dowiedzieliby się, że rodzice nie będą tu nam rządzić.
Można więc powiedzieć, że generowanie konfliktów między rodzicami i nauczycielami jest typową wojną zastępczą, aby odwrócić uwagę od faktycznego dysponenta władzy i pieniędzy. Prawdziwym beneficjentem tego konfliktu jest bowiem administracja państwowa. Przy czym taką wojnę łatwo wywołać i jest ona szczególnie zabawna, gdyż zarówno rodzice, jak nauczyciele chcieliby być podmiotem edukacji. W rzeczywistości jednak ani jedni ani drudzy nie mają podmiotowej roli. Każdy taki konflikt wzmacnia władzę biurokracji, która chętnie pozycjonuje się jako bezstronny arbiter w oświatowym sporze.
Wychodzi nam więc z tego oczywisty wniosek, że w edukacji także obowiązują prawa rynku, a deformacja polega na tym, że państwo sprzedaje i kupuje publiczną edukację i rozdaje ją rodzicom, ale kupuje ją od państwa, które jest właścicielem publicznej edukacji. Czyli kupuje od siebie.
I teraz można prześledzić rynkowe konsekwencje takiej sytuacji. Państwo jako kupujący chce tanio kupić, ale jako sprzedający chce na tym zarobić choćby sympatię wyborców, rodzice chcą, aby było łatwo i dobrze, nauczyciele chcą pieniędzy i godności, czyli edukacji dającej im szacunek społeczny… Dalej kombinujcie sami.
Zostaw komentarz