Góry Sowie i sztolnie eksplorowałem jakieś 30 lat temu. Czasem lubię wrócić na Dolny Śląsk. Wystarczy trochę zejść z utartego szlaku, żeby odnaleźć historię. Tym razem trafiłem do Janowej Góry. Dzisiaj to kilka domów, las i cisza. A jeszcze nie tak dawno temu była to górnicza osada. Przez wieki szukano tu srebra, ołowiu, miedzi, a później rud żelaza. Góra miała swoje tajemnice. Stojąc przy ruinach kościoła św. Jana Nepomucena, trudno jednak myśleć tylko o górnictwie. Kościół pamięta czasy, kiedy Janowa Góra była sporą miejscowością. Wokół znajdowały się domy, mieszkali tutaj ludzie, na cmentarzu chowano ich bliskich. Dzisiaj zostały mury, nagrobki i las, który powoli zaciera ślady dawnego Johannesbergu. Historia tego miejsca ma jeszcze jeden, tajemniczy rozdział.
Po wojnie stare wyrobiska ponownie zainteresowały geologów. Tyle że świat był już wtedy zupełnie inny. Nie chodziło o srebro,żelazo czy miedź. Zaczynał się wyścig zbrojeń W 1948 roku rozpoczęto w Sudetach intensywne poszukiwania uranu, prowadzone w ogromnej tajemnicy i przy udziale radzieckich służb geologicznych. W dokumentach słowo „uran” potrafiło nawet zastępować określenie „metal”. I wtedy Janowa Góra znalazła się w centrum uwagi tajnych służb.
W 1947 roku ponownie zbadano stare wyrobiska i uruchomiono tutaj kopalnię magnetytu „Janowa Góra”. W 1948 roku przejęły ją Zakłady Przemysłowe „R-1”. Rozpoczęto rozpoznawanie mineralizacji uranowo-polimetalicznej. W Janowej Górze prowadzono prace poszukiwawcze, ale tutejsze wystąpienie uranu okazało się zbyt ubogie i skomplikowane, aby prowadzić opłacalne wydobycie. I wtedy spojrzano kawałek dalej. Kletno. Kilka kilometrów stąd. W 1948 roku, podczas badań starej sztolni św. Pawła, późniejszej sztolni nr 7, odkryto mineralizację uranową. Niedługo później rozpoczęto wydobycie. Tak narodziła się tajna kopalnia „Kopaliny”.
Dawne sztolnie, w których wcześniej wydobywano żelazo, srebro i miedź, zostały ponownie wykorzystane. Rozbudowywano stare wyrobiska, drążono nowe chodniki, wykonywano szyby i wiercenia. Powstał podziemny labirynt. Ponad 37 kilometrów wyrobisk. 20 sztolni i 3 szyby. A wszystko to w czasach, kiedy uran nie był zwykłym surowcem. Był częścią atomowego wyścigu mocarstw.
Ruiny starego kościoła, cmentarz. W lesie ślady dawnych kopalń. A kilka kilometrów dalej ogromny system wyrobisk tajnej kopalni uranu.
Część historii została na zawsze pod ziemią. W Kletnie uran wydobywano do 1953 roku. Łącznie pozyskano około 20 ton urobku, a później w tych samych wyrobiskach prowadzono jeszcze eksploatację fluorytu. Dzisiaj można wejść do udostępnionej turystycznie sztolni nr 18. To tylko fragment dawnej kopalni, która kiedyś miała dziesiątki kilometrów wyrobisk. Stojąc przy ruinach kościoła w Janowej Górze, pomyślałem jak góra, która kiedyś miała dać człowiekowi srebro i żelazo, została nagle wciągnięta w świat atomowego wyścigu.
I może właśnie dlatego ruiny
stoją tutaj jak niemy świadek dwóch zupełnie różnych światów.
Świata dawnych mieszkańców Johannesbergu… i świata zimnej wojny, radzieckich geologów, tajnych kopalń i atomowego wyścigu.
Dzisiaj jest tu cisza. Zostały tylko ruiny, stare nagrobki, las i góra. A pod nią historia.
I właśnie takie miejsca lubię najbardziej.
Autor: Jędrus Ciupaga
Zostaw komentarz