Oskarżam…

Zakończyła się żałoba po wydarzeniach w Krakowie, ale emocje wciąż buzują. Stało się coś, czego nie chcieliśmy nawet dopuścić do myśli. Coś, czego Polska nie znała od początku lat dziewięćdziesiątych, a wcześniej od czasów komunistycznych rozpraw z protestującymi robotnikami. Polska stała się areną masowego aktu terroru. Nie islamskiego, nie na tle narodowościowym. Nie zmienia to jednak charakteru samej zbrodni.

Co takiego dzieje się w kraju względnie jednolitym etnicznie i religijnie, że ktoś otwiera ogień do przypadkowych ludzi? Sprawca nie pozostawił manifestu, nie można jednoznacznie przypisać go do konkretnego ruchu politycznego czy religijnego. Co sprawiło, że młody człowiek zamordował własną rodzinę, zwierzęta domowe, wsiadł do samochodu i pojechał do Krakowa polować na ludzi?

Nie znam wszystkich odpowiedzi. Znam natomiast coś, co uważam za jeden z najgroźniejszych elementów współczesnej polskiej rzeczywistości: przyzwolenie na kłamstwo, pogardę i przemoc, które z politycznego marginesu przeniosły się do głównego nurtu życia publicznego. I za tę atmosferę oskarżam premiera Donalda Tuska oraz jego polityczne zaplecze.

Pamiętamy zapowiedź zmiany prezesa NBP przy pomocy silnych ludzi. Pamiętamy łysych prawników o wyglądzie gangsterów, którzy przejmowali TVP i PAP. Pamiętamy siłowe działania wokół instytucji państwowych. Dziś, przy sporze o Trybunał Konstytucyjny, protestujący stoją przed policyjnym kordonem. Wszędzie demonstracja siły, wszędzie polityczny odwet, wszędzie przekonanie, że cel uświęca środki.

Najgorsze jest jednak to, że jedynym spoiwem tej władzy wydaje się nie wspólna wizja rozwoju Polski, nie ambitny program modernizacji, nie przyszłość gospodarcza kraju, lecz nieustanne rozliczanie poprzedników, ściganie przeciwników i podtrzymywanie emocji własnego elektoratu.

Czy wyobrażacie sobie Państwo, że w kraju, w którym księdza Jerzego Popiełuszkę wieziono w bagażniku na miejsce kaźni, minister sprawiedliwości i prokurator generalny podczas wywiadu publicznie rozważa przywiezienie Zbigniewa Ziobry z Węgier w… bagażniku samochodu? Mam bujną wyobraźnię, ale nawet w najbardziej zjadliwym tekście publicystycznym nie wymyśliłbym takiego obrazu.

To nie jest język państwa prawa. To język politycznej zemsty, w którym upokorzenie przeciwnika staje się powodem do demonstracyjnej satysfakcji.

Rozliczenia poprzedniej władzy? Oczywiście. Jeżeli popełniono przestępstwa, należy je ścigać. Ale od tego są prokuratura i niezawisłe sądy, a nie polityczne konferencje, medialne egzekucje i codzienne podgrzewanie nienawiści. Państwo prawa nie polega na tym, że jednych ściga się z całą bezwzględnością, a wobec drugich stosuje taryfę ulgową.

Zresztą polityczne zarzuty i medialne oskarżenia nie zawsze mają wiele wspólnego z tym, co rzeczywiście znajduje się w aktach postępowań. Sprawa Obajtka i zarzuty dotyczące zdjęcia określonego pisma z wystawy prasowej na stacjach Orlenu zostały przedstawione jako wielki sukces rozliczeń. Dla przeciętnego odbiorcy brzmi to jak poważna afera, choć rzeczywisty przedmiot sprawy jest zupełnie inny.

Tak właśnie działa propaganda: odpowiednio opakować informację, nadać jej ciężar, którego sama nie posiada, i sprzedać ją jako kolejny triumf nad wrogiem.

Niemcy 1933. Polska 2023–2026. Historia nie musi powtarzać się dosłownie

Kiedy z perspektywy Irlandii patrzę na rozwój wydarzeń w Polsce, widzę mechanizm, który znamy z historii. Nie twierdzę, że dzisiejsza Polska jest III Rzeszą. Nie twierdzę, że Tusk jest Hitlerem. Twierdzę coś innego: niepokojąco wiele mechanizmów, które poprzedzały narodziny totalitaryzmu w Niemczech, odnajduję w dzisiejszej polskiej polityce.

Historia rzadko powtarza się w identyczny sposób. Zmieniają się okoliczności, ludzie, instytucje i narzędzia. Nie zmienia się natomiast mechanizm budowania wroga, odczłowieczania przeciwników, podporządkowywania instytucji i przekonywania społeczeństwa, że w imię wyższej racji wolno przekraczać kolejne granice.

Spójrzmy na kalendarium.

I. Niemcy 1933. Kiedy przeciwnik staje się wrogiem państwa

30 stycznia 1933 roku Adolf Hitler zostaje kanclerzem Niemiec. Nie zdobywa samodzielnej większości parlamentarnej. Do władzy dochodzi dzięki porozumieniu z konserwatywnymi elitami, które są przekonane, że będą w stanie kontrolować jego działania.

4 lutego władze ograniczają wolność zgromadzeń i działalność prasy.

27 lutego płonie Reichstag. Naziści wykorzystują pożar do przedstawienia komunistów jako egzystencjalnego zagrożenia dla państwa.

28 lutego prezydent Hindenburg podpisuje dekret zawieszający podstawowe prawa obywatelskie. Policja otrzymuje nadzwyczajne uprawnienia, a przeciwnicy polityczni zaczynają trafiać do więzień i obozów.

23 marca parlament uchwala ustawę o pełnomocnictwach. Rząd Hitlera otrzymuje możliwość stanowienia prawa bez zgody parlamentu, również z pominięciem konstytucji.

W kolejnych miesiącach likwidowane są niezależne związki zawodowe, delegalizowane partie polityczne, czyszczona administracja i podporządkowywane kolejne instytucje.

14 lipca 1933 roku Niemcy stają się państwem jednopartyjnym.

Nie był to pojedynczy zamach stanu. Był to proces. Krok po kroku, instytucja po instytucji, granica po granicy.

II. Polska 2023. Zmiana władzy i początek polityki odwetu

15 października 2023 roku Polacy wybierają nowy parlament. 13 grudnia Donald Tusk obejmuje urząd premiera.

Nowa koalicja otrzymuje demokratyczny mandat do rządzenia. Otrzymuje również prawo do rozliczenia nadużyć poprzedniej władzy. Nikt rozsądny nie kwestionuje prawa do kontroli i ścigania rzeczywistych przestępstw.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy rozliczenia stają się nie tylko zadaniem prokuratury, ale głównym politycznym paliwem rządzących.

W maju 2024 roku Tusk deklaruje, że radykalizuje się w sprawie rozliczeń. W grudniu ponagla koalicjantów, pisząc, że bez rozliczenia PiS nie będzie naprawy Rzeczypospolitej.

W czerwcu 2025 roku w Sejmie mówi o braku litości wobec osób zasługujących na karę.

Oczywiście premier zapewnia również, że wszystko będzie odbywać się zgodnie z prawem. Tyle że ja nie zamierzam oceniać polityka wyłącznie na podstawie jego deklaracji. Interesują mnie czyny, sposób sprawowania władzy i standardy, które wprowadza do życia publicznego.

A te budzą mój sprzeciw.

III. 2024–2026. Instytucje państwa jako pole politycznej bitwy

Spór o Trybunał Konstytucyjny, status sędziów, publikowanie orzeczeń i sposób funkcjonowania instytucji państwa nie jest abstrakcyjną dyskusją prawniczą.

W marcu 2024 roku Sejm przyjmuje uchwałę dotyczącą kryzysu konstytucyjnego i Trybunału Konstytucyjnego. Rząd odmawia publikowania części orzeczeń, argumentując, że Trybunał nie spełnia wymogów niezależności.

W lipcu parlament uchwala pakiet ustaw mających zreformować Trybunał. Prezydent kieruje ustawę do kontroli konstytucyjnej.

W kolejnych latach konflikt narasta. W grudniu 2025 roku TSUE wydaje wyrok w sprawie C-448/23, wskazując na naruszenia prawa Unii związane z polskim Trybunałem Konstytucyjnym.

Nie zamierzam udawać, że problemy Trybunału powstały wczoraj. Nie zamierzam też przyjmować, że każde działanie obecnej władzy automatycznie staje się legalne tylko dlatego, że odbywa się pod hasłem przywracania praworządności.

Prawo nie może być narzędziem aktualnej większości. Jeżeli procedury obowiązują tylko wtedy, kiedy są wygodne dla rządzących, to nie mamy do czynienia z naprawą państwa, lecz z walką o jego kontrolę.

IV. 2025–2026. Przemoc wychodzi poza polityczne spory

I tutaj dochodzimy do wydarzeń, których nie wolno zbyć wzruszeniem ramion.

7 maja 2025 roku na Uniwersytecie Warszawskim dochodzi do brutalnego zabójstwa pracownicy uczelni. 22-letni Mieszko R. atakuje kobietę siekierą. Ranny zostaje również pracownik Straży Uniwersyteckiej.

W kwietniu 2026 roku prokuratura kieruje do sądu wniosek o umorzenie postępowania i umieszczenie podejrzanego w zakładzie psychiatrycznym. Biegli wskazują na całkowitą niepoczytalność sprawcy w chwili czynu i zaburzenia psychotyczne.

Nie ma podstaw, by przypisywać tej zbrodni motywację polityczną. Nie o to chodzi.

Chodzi o skalę przemocy, która pojawia się w przestrzeni publicznej.

Październik 2026 roku przynosi kolejne wstrząsające wydarzenia.

7 października 19-letni uczeń atakuje ludzi w szkole zawodowej w Ostrołęce. Prokuratura przedstawia mu zarzuty usiłowania zabójstwa wielu osób, użycia materiałów wybuchowych i ataków nożem.

8 października w Leszczydole-Nowinach 15-letni były uczeń atakuje pracowników szkoły. Ginie 37-letnia pracownica placówki.

W Sierpcu policja zatrzymuje 17-latka podejrzewanego o przygotowywanie kolejnego ataku.

Służby badają możliwe naśladownictwo i internetowe inspiracje. Nie ma jednak dowodów na wspólną organizację tych zdarzeń.

Nie przypisuję sprawcom poglądów, których nie potwierdzono. Nie próbuję na siłę robić z nich politycznych żołnierzy którejkolwiek strony.

Ale pytam: co dzieje się z naszym społeczeństwem? Dlaczego kolejne granice przemocy są przekraczane w sposób, który jeszcze niedawno wydawał się niewyobrażalny?

V. Kraków, listopad 2026. Kolejna granica zostaje przekroczona

7 listopada dochodzi do tragedii, która wstrząsa Polską.

24-letni Michał Oksiński zabija sześć osób i rani kilkanaście kolejnych. Wcześniej giną również jego rodzice i siostra. Sprawca zostaje postrzelony przez policję i umiera w szpitalu.

Zabezpieczona zostaje broń i amunicja.

Szczególnie bulwersujące było zachowanie ówczesnego szefa MSWiA Marcina Kierwińskiego, który zaledwie kilka godzin po tragedii, zanim śledczy przedstawili ustalenia dotyczące motywów sprawcy, publicznie oświadczył, że wszystko wskazuje na jego fascynację ideologiami skrajnie prawicowymi. Była to skrajna nieodpowiedzialność ministra, który zamiast zachować powściągliwość i poczekać na fakty, wkroczył na pole politycznej interpretacji ludzkiej tragedii. Wypowiedź wywołała międzynarodowe zainteresowanie i krytyczne komentarze zagranicznych mediów, w tym niemieckiej prasy, która zwracała uwagę na przedwczesne, niepoparte wówczas dowodami oskarżenia. Zamiast pokazać światu państwo, które w obliczu tragedii potrafi zachować powagę i bezstronność, zafundowano Polsce wizerunek kraju, w którym nawet masowa zbrodnia staje się natychmiast narzędziem wewnętrznej wojny politycznej.

10 listopada minister sprawiedliwości Waldemar Żurek informuje o ustaleniach dotyczących zainteresowania sprawcy stronami internetowymi poświęconymi Andersowi Breivikowi. Wskazuje również na możliwe elementy skrajnie prawicowej inspiracji, podkreślając jednocześnie znaczenie problemów psychicznych i konieczność dalszego badania motywacji.

W pierwszych godzinach po tragedii pojawiają się jednak polityczne interpretacje motywów sprawcy. Padają sugestie, które nie znajdują jeszcze potwierdzenia w ustaleniach śledczych.

I właśnie tutaj widać coś szczególnie niebezpiecznego: nawet ludzką tragedię można natychmiast zamienić w polityczną amunicję.

Nie trzeba znać motywów sprawcy. Nie trzeba poczekać na ustalenia prokuratury. Wystarczy, że tragedia pasuje do aktualnej narracji politycznej.

To jest ten sam mechanizm, przeciwko któremu protestuję: najpierw wyrok, później fakty.

VI. Wróg. Propaganda. Przyzwolenie.

Wróćmy do Niemiec lat trzydziestych.

Nazistowska propaganda nie zaczynała od komór gazowych. Zaczynała od budowania wroga. Od przekonywania Niemców, że istnieje grupa ludzi odpowiedzialna za ich problemy, upokorzenia i niepowodzenia. Żydzi stali się w tej narracji wrogiem zbiorowym, któremu można było przypisać niemal wszystko.

Współczesna Polska nie jest nazistowskimi Niemcami. Ale mechanizm politycznego wykluczania przeciwników jest niepokojąco znajomy.

Dla części środowisk związanych z obozem Tuska wyborcy PiS, Konfederacji, a coraz częściej również innych ugrupowań, przestali być ludźmi o odmiennych poglądach. Stali się wrogami, których należy zawstydzić, napiętnować, wykluczyć i pozbawić prawa do publicznego głosu.

To już nie jest spór polityczny. To jest społeczna stygmatyzacja.

W tej narracji przeciwnik nie może mieć racji. Nie może być uczciwy. Nie może mieć dobrych intencji. Jest z definicji głupi, podły, skorumpowany, zacofany albo niebezpieczny.

Kłamstwa i pomówienia stają się codziennością. TVP, TVN, Onet, internetowe profile i portale polityczne uczestniczą w tej wojnie, w której granica między informacją, komentarzem i propagandą coraz częściej znika.

Wystarczy spojrzeć na Sok z Buraka. To nie jest debata, nie jest dziennikarstwo, nie jest nawet satyra w klasycznym rozumieniu. To fabryka pogardy, w której półprawda, manipulacja i ośmieszanie przeciwnika stają się metodą działania.

Przypomina mi to najgorsze tradycje propagandowych pisemek z czasów nazistowskich Niemiec, z Der Stürmer na czele.

A teraz najważniejsze: gdzie jest granica odpowiedzialności polityków?

Czy premier może przez lata budować polityczną tożsamość swojego obozu na pogardzie wobec przeciwników, a później udawać, że nie ma żadnego związku z atmosferą, która wokół tego powstaje?

Czy można publicznie mówić o silnych ludziach, bezwzględnych rozliczeniach i braku litości, a następnie dziwić się, że język agresji staje się normalnym elementem debaty?

Nie twierdzę, że Donald Tusk kazał komukolwiek strzelać, mordować czy atakować ludzi nożem. Nie twierdzę, że konkretne zbrodnie są skutkiem jego wypowiedzi. Twierdzę natomiast, że polityk sprawujący władzę odpowiada również za standardy, które sam ustanawia i toleruje.

I właśnie tej odpowiedzialności odmawiam mu prawa unikania.

VII. Oskarżam

Dlatego oskarżam Donalda Tuska.

Oskarżam go o stworzenie politycznego przyzwolenia na agresję, o legitymizowanie języka zemsty, o uruchomienie mechanizmu społecznej nagonki na przeciwników politycznych.

Oskarżam go o to, że zamiast łagodzić konflikt społeczny, świadomie go podsyca. Że zamiast budować wspólnotę, buduje obóz polityczny oparty na nieustannym wskazywaniu wroga.

Nie twierdzę, że premier rozdaje broń i wydaje rozkazy. Nie musi tego robić. Wystarczy, że politycznym przykładem pokazuje, iż pogarda, upokarzanie i agresja są akceptowalnymi narzędziami walki.

Oskarżam go o to, że nieustannie buja emocjami społeczeństwa. Co tydzień nowa narracja, nowy wróg, nowe zagrożenie. A to kryptowaluty, a to alkotubki, a to zamachy, a to wojna, a to kolejne rozliczenia. Nie ma chwili na spokojną rozmowę o państwie, gospodarce, przyszłości i realnych problemach Polaków. Jest nieustanne podtrzymywanie napięcia.

Strach, gniew i nienawiść są doskonałym paliwem politycznym. Problem w tym, że kiedy społeczeństwo przez lata karmi się takimi emocjami, nikt nie wie, gdzie i kiedy przebiegnie granica.

Oskarżam również wyborców Donalda Tuska, którzy z politycznej nienawiści uczynili element własnej tożsamości.

Nie wszystkich. Nie zamierzam wrzucać milionów ludzi do jednego worka. Ale tych, którzy każdego dnia opluwają, obrażają, odczłowieczają i nawołują do eliminowania przeciwników z życia publicznego.

Wy nie widzicie w wyborcach PiS, Konfederacji, a ostatnio również innych ugrupowań, ludzi o odmiennych poglądach. Widzicie w nich podludzi, których należy napiętnować, upokorzyć i zmusić do politycznej kapitulacji. W waszym świecie mają prawo istnieć tylko wtedy, gdy wyrzekną się własnych przekonań, przeproszą za to, kim są, i przyłączą się do chóru pochwalnego dla wodza.

To nie jest demokracja. To jest mentalność politycznego sekciarstwa.

I właśnie dlatego tak bardzo niepokoi mnie to, co dzieje się z Polską.

VIII. Boję się

Nie jestem optymistą.

Boję się, że w dusznych oparach polskiej politycznej codzienności wykuwa się coś znacznie groźniejszego niż zwykły konflikt partyjny. Boję się, że społeczeństwo przyzwyczajane do nienawiści, pogardy i politycznego wykluczania w końcu przestanie dostrzegać granice.

Boję się, że ataków, takich jak te, których byliśmy świadkami w ostatnich miesiącach, będzie więcej. Nie dlatego, że potrafię przewidzieć przyszłość, ale dlatego, że atmosfera społeczna nie poprawia się od kolejnych konferencji prasowych i kolejnych politycznych oskarżeń.

Boję się również o tych, którzy dziś są po drugiej stronie politycznego sporu. Bo przecież ofiarą przemocy może zostać także zwolennik Donalda Tuska. I co wtedy? Czy wtedy znajdzie się miejsce na współczucie, czy również zacznie się poszukiwanie politycznej winy ofiary?

Przypominam sobie reakcje na śmierć Piotra Szczęsnego, określanego jako Szary Człowiek. Przypominam sobie, jak szybko tragedia może zostać zawłaszczona przez polityczne środowiska i jak łatwo z ludzkiego dramatu zrobić narzędzie oskarżania przeciwników.

Boję się także o dziennikarzy.

Codzienne obelgi, pogarda i pomiatanie pracownikami Republiki to kolejny element tej układanki. Pamiętam, co działo się z dziennikarzami TVP Info i Republiki. Wuwuzele do ucha, zasłanianie kamer, popychanie, utrudnianie pracy, wyzwiska. A kiedy to nie wystarczało, pojawiały się nawoływania do delegalizacji mediów.

Dziś do tej nagonki dołączają kolejne podmioty gospodarcze. Nie podoba mi się działalność konkretnej redakcji? Nie oglądam jej. Nie zgadzam się z jej linią? Polemizuję. Ale bojkot ekonomiczny, którego celem jest zagłodzenie niewygodnego medium, przypomina mi metody, które historia już zna.

Niemcy również potrafili wymuszać milczenie przez ekonomiczne wyniszczanie przeciwników.

Byłem bardzo krytyczny wobec słów Tomasza Sakiewicza wypowiadanych na krakowskim rynku, kiedy w tle rozgrywała się tragedia. Nie zgadzam się z wieloma rzeczami, które mówi. Ale jestem gotów dyskutować z nim na argumenty. Nie będę postulował delegalizacji jego medium tylko dlatego, że mnie drażni, nie podoba mi się jego linia redakcyjna czy nie zgadzam się z jego poglądami.

Bo właśnie na tym polega demokracja. Na prawie do głoszenia poglądów, których nie znosimy.

IX. Jajo węża

Przypomina mi się film Ingmara Bergmana „Jajo węża”.

Tytuł nie jest przypadkowy. Bergman pokazuje Berlin lat dwudziestych, społeczeństwo pogrążone w kryzysie, biedzie, strachu i moralnym rozkładzie. W tle rodzi się totalitaryzm, którego pełnego kształtu bohaterowie jeszcze nie widzą.

Jajo węża jest metaforą czegoś, co dopiero się wykluwa. Czegoś, co jeszcze nie przybrało ostatecznej postaci, ale przez cienką skorupę można już dostrzec, czym będzie. Zagrożenie istnieje, choć wielu ludzi woli udawać, że go nie ma.

I właśnie tak postrzegam dzisiejszą Polskę.

Nie twierdzę, że w Warszawie stoi już nowa III Rzesza. Twierdzę, że w Warszawie 2026 dostrzegam mechanizmy, które w Berlinie lat dwudziestych i trzydziestych poprzedzały narodziny nazizmu.

Polityczny wróg zamiast przeciwnika. Propaganda zamiast informacji. Zemsta zamiast prawa. Pogarda zamiast debaty. Przyzwolenie na agresję zamiast odpowiedzialności.

Nie wiem, co wykluje się z tego jaja.

Wiem natomiast, że historia nie wybacza tym, którzy widzieli zagrożenie, ale woleli milczeć, bo akurat politycznie było im wygodnie.

Berlin 1923 nie był jeszcze Berlinem 1933. Ale właśnie dlatego należało patrzeć uważnie.

A ja patrzę na Warszawę 2026 i nie potrafię już udawać, że niczego nie widzę.