Już nie wiem nawet, jak na to odpisać, gdy na widok tego zestawienia ktoś wpada na pomysł, by mi to wysłać, pisząc: „Popatrz, jak ten PiS zniszczył państwo”.
Jednak mój brak zrozumienia nie dawał mi zasnąć spokojnie. Tak już mam, że muszę zrozumieć – a przynajmniej podjąć wysiłek, by spróbować. I dlatego powstał poniższy dopisek.
Każdy, kto obserwuje mnie od dłuższego czasu, wie, jak bardzo nie lubię blokować ludzi na swoim profilu. Cenię sobie spór na argumenty i po ten ostateczny przycisk sięgam dopiero wtedy, gdy czyjeś polityczne uzależnienie staje się skrajnie toksyczne i całkowicie przekracza granice elementarnej kultury.
Tym razem jednak sytuacja zmusiła mnie do głębszego zastanowienia. Gdyby trafiło na kogoś poszkodowanego przez naturę pewnymi ograniczeniami w rozumowaniu – po prostu bym machnął ręką. Lecz w tym przypadku tak nie jest. Mam do czynienia z osobą bystrą, posiadającą niepełne wyższe wykształcenie, przerwane zresztą nie z braku umiejętności czy intelektu, lecz z twardej życiowej konieczności. Postanowiłem więc wczoraj spróbować to zrozumieć: skąd u człowieka o sprawnym umyśle bierze się nagle taka wrogość, a u innych wręcz wulgarna agresja (choć w przypadku tej konkretnej osoby na szczęście tego nie ma – wciąż zachowuje poziom w absurdach, jakie rzadko wygłasza pod moimi postami, co tym bardziej doceniam) oraz absolutna ślepota na liczby widoczne czarno na białym na załączonej grafice?
I w trakcie tych poszukiwań doszedłem do wniosku, którego w życiu bym się po sobie nie spodziewał: że po części ja sam jestem temu winien. A mechanizm ten działa ze zdwojoną mocą właśnie wtedy, gdy z taką osobą łączą nas osobiste kontakty i dawna znajomość. Wówczas każda moja krytyczna aktywność, każde zestawienie niewygodnych faktów uderzających w jej polityczną wiarę sprawia tej osobie niemal fizyczny ból, z którym zwyczajnie nie potrafi sobie poradzić.
W psychologii poznawczej ten dramat ma swoje bardzo konkretne nazwy. Kiedy człowiek przez lata buduje swój światopogląd na przekonaniu, że głosował na „wybitnych fachowców i obrońców dobrobytu”, zderzenie z tabelą pokazującą skok zadłużenia do 2,6 biliona złotych, rekordowy deficyt czy degradację ratingów wywołuje potężny dysonans poznawczy. Umysł broni się przed tym cierpieniem poprzez natychmiastowe wyparcie – bo przyznanie się przed samym sobą do bycia oszukanym bywa nie do zniesienia.
W takich chwilach ludzki mózg przestaje działać jak bezstronny sędzia analizujący dowody, a zaczyna pracować jak opłacony adwokat (tzw. motywowane rozumowanie). Co więcej, włącza się mechanizm selektywnej percepcji i skotomizacji – czyli powstawania dosłownej „ślepej plamki”. Wzrok patrzy na tabelę, ale świadomość wycina z niej nagłówek z rokiem „2026”. Ponieważ wewnętrzny dogmat krzyczy: „wszelkie zło to wina poprzedników”, dochodzi do klasycznego efektu rykoszetu: twarde dane nie tylko nie przekonują, ale wywołują wściekłość i jeszcze silniejsze okopanie się w błędzie. Stąd właśnie biorą się kuriozalne reakcje typu: „Patrz, jak ten PiS zniszczył państwo!” na widok podsumowania obecnych rządów.
Zrozumiałem wtedy, że w takim momencie nie dyskutuje się już z rozumem i wolną wolą drugiego człowieka, lecz z jego desperackim instynktem obronnym. Ta ślepa negacja – a u bardziej porywczych wręcz wulgarna agresja – to nie tylko zwykła złośliwość, lecz krzyk psychiki broniącej się przed bolesną prawdą, której nie jest w stanie unieść. I dlatego z żalem, ale też z pełnym zrozumieniem tego ludzkiego dramatu, czasem trzeba po prostu odpuścić dalszy spór albo w ostateczności odciąć toksyczny kontakt – zarówno dla własnego spokoju, jak i po to, by swoją obecnością nie zadawać komuś kolejnego bólu.

Zostaw komentarz