Poniższy tekst jest odpowiedzią na zapytanie kol. Mateusza Żmiji – Wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Meteorytowego – „Może warto uzupełnić status prawny meteorytów o interpretację w świetle nowej ustawy o rzeczach znalezionych?”

REKLAMA

Meteoryty a obecna sytuacja prawna w Polsce na dzień 8 listopada 2026r,
Po przeanalizowaniu sprawy, myślę, że nie warto tej sprawy ruszać aż do wejścia w dniu 1 stycznia 2027r. przepisów dotyczących poszukiwań w Polsce z wykrywaczami metalu. Wtedy może pojawi się jakaś interpretacja zainteresowanych organów administracji państwowej lub agencji rządowych.
Do tej pory obowiązuje zasada iż, osoba, która jako pierwsza weźmie meteoryt w posiadanie z zamiarem stania się jego właścicielem, nabywa do niego prawo własności na mocy art. 181 Kodeksu cywilnego – „Własność ruchomej rzeczy niczyjej nabywa się przez objęcie jej w posiadanie samoistne”. Oczywiście są od tej zasady prawnej wyjątki, ale o tym dalej, jak również powyższa zasada nie dotyczy meteorytów tzw. zgubionych.

Jeżeli chodzi o zasady postępowania z rzeczą znalezioną to reguluje tę kwestię ustawa o rzeczach znalezionych, po niedawnej nowelizacji, która weszła w życie w maju 2026r. oraz oczywiście Kodeks Cywilny. Między innymi ochronie wg tej ustawy podlegają pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupiska (np. sędziwe drzewa, aleje, głazy narzutowe) o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej. W tym wypadku chodzi o sformułowanie „o szczególnej wartości naukowej” tj. czy może to dotyczyć meteorytów.

Póki co poszukiwanie meteorytów w Polsce jest legalne i co do zasady nie wymaga pozwolenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (z wyjątkiem jednak terenów archeologicznych), lecz wymaga zezwolenia właściciela lub dzierżawcy gruntu. Ustawa o ochronie zabytków dotyczy znalezionych obiektów wytworzonych przez człowieka. Wydaje mi się, że jeżeli ustawa nie wskazuje i nie mówi bezpośrednio nic o meteorytach to lepiej na ten temat nie dywagować.

Kiedyś na podstawie ustawy o zabytkach można było to interpretować inaczej.

W Polsce do 2003r, można tak powiedzieć, meteoryty były chronione prawem wynikającym z Ustawy o ochronie dóbr kultury z dnia 15 lutego 1962 roku gdzie w Artykule 5 pkt.7 zapisano : „{…}  7} rzadkie okazy przyrody żywej lub martwej, jeżeli nie podlegają przepisom o ochronie przyrody;{…}”,To jest takiej interpretacji można było dokonać zgodnie z Konwencją w sprawie zabytków – Konwencja UNESCO z 1972r. – „Ochrona unikalnych obiektów o wyjątkowej powszechnej wartości historycznej, architektonicznej, artystycznej lub przyrodniczej”, ale to już było….

Od 1 stycznia 2027r. do poszukiwań przy użyciu wykrywaczy do metalu, będzie potrzebne, (bo chyba już to wdrożą) obowiązkowe używanie aplikacji w telefonie zamiast wizyty lub powiadomienia pisemnego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Zgłoszenia poszukiwań będą odbywać się za pomocą specjalnej aplikacji mobilnej przed wyjściem w teren. Oczywiście wymagana jest pełnoletniość oraz zgoda właściciela lub dzierżawcy gruntu.

Pozostaje nadal w mocy prawa – Konwencja UNESCO z 17 listopada 1970 roku, ratyfikowana przez Polskę w dniu 10 stycznia 1974 roku, w której jest zapis o ochronie rzadkich zbiorów i okazów z dziedziny m.in. mineralogii (w tej grupie są m.in. meteoryty), ale ochrona dotyczy ich tylko pod względem przewożenia, przesyłania i przemieszczenia pomiędzy poszczególnymi krajami. A także pozostaje jeszcze obowiązująca jedyna polska ustawa, która wprost wymienia meteoryty z nazwy, którą jest ustawa o ochronie przyrody z dnia z dnia 16 kwietnia 2004 r. Może ona ograniczać i zabraniać pozyskiwanie okazów z terenów chronionych np. Parków Narodowych, rezerwatów przyrody, takich jak rezerwat „Meteoryt Morasko”. Ustawa o ochronie przyrody nie reguluje kwestii obrotu meteorytami jednak legalny wywóz polskiego meteorytu za granicę wymaga oficjalnego zezwolenia ministerstwa właściwego ds. środowiska (oczywiście moim zdaniem nie dotyczy to próbek mineralogicznych).

Dlatego biorąc pod uwagę powyższe wstrzymałbym się z szerszą interpretacją i rozszerzeniem określenia i formułowania „o szczególnej wartości naukowej” iż może to dotyczyć meteorytów w ustawie o rzeczach znalezionych (z ujednoliconym stanem prawnym ustawy o rzeczach znalezionych po nowelizacji z 23 stycznia 2026 r., obowiązującej od 19 maja 2026 r. – Dz. U. z 2023 r., poz. 501, z 2026 r., poz. 184).

Trudno też byłoby sobie wyobrazić ukaranie osoby na podstawie powyższych przepisów za to, że np. nieświadomie znalazł meteoryt (czyli kamień lub kawałek żelazo) i nie oddał do stosownego organu – „Kto znalazł rzecz i wbrew obowiązkowi nie zawiadomił o tym osoby uprawnionej, starosty, policji lub innego właściwego organu / zarządcy w celu poszukiwania właściciela – art. 120 Kodeksu wykroczeń”.

Oczywiście inaczej sprawa wygląda, jeżeli został znaleziony meteoryt (lub próbka meteorytu), który jest opisany przez człowieka lub osobę , która go zgubiła. To wtedy oczywiście jako zgubiony podlega wspomnianej ustawie o rzeczach znalezionych.

Może kiedyś doczekamy się oficjalnej i bezpośredniej wykładni prawa w tym zakresie.

Kilka lat temu korespondując z Polską Agencją Kosmiczną otrzymałem pismo, iż w kwestii meteorytów PAK zweryfikuje w jaki sposób podobne kwestie prawne zostały rozwiązane w prawodawstwie innych krajów. Na podstawie uzyskanych informacji i analizy Polska Agencja Kosmiczna podejmie adekwatne działania (od 2017 roku cisza).

To prawda, że w wielu państwach na świecie jest surowe i restrykcyjne prawo dotyczące poszukiwań, obrotu i wywozu meteorytów. W Polsce nie ma problemów z uwagi na dobrą współpracę poszukiwaczy, kolekcjonerów i naukowców zrzeszonych głównie w Polskim Towarzystwie Meteorytowym i działających wspólnie nad badaniami meteorytów. I tak trzymać…..

Do wglądu – Status prawny meteorytów w Polsce – stan na rok 2020
Andrzej Kotowiecki – https://www.ptmet.org.pl/status-prawny-meteorytow-w-polsce-stan-na-rok-2020-mgr-andrzej-kotowiecki/