WSTĘP
„Hasło dziś rozbrzmiewa,
Hej za broń powstańcy!
Prusak zdzierać chce sztandary,
Padają ofiary,
Hej za broń! (…)”
Tak rozpoczyna się „Marsylianka Wielkopolska”, pieśń napisana w 1919r., w pierwszą rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego. Słowa napisał Stanisław Rybka a muzykę skomponował Feliks Nowowiejski.
27 grudnia stało się za mocą Sejmu RP świętem państwowym – ustawa o ustanowieniu Narodowego Dnia Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego została podpisana Prezydenta RP. Tym samym spełniło się marzenie wielu Wielkopolan oraz środowisk zaangażowanych w kultywowanie powstańczej pamięci. Powstanie wielkopolskie było największym zrywem niepodległościowym zakończonym zwycięstwem. Wybuchło 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu i trwało do połowy lutego 1919 roku.
Sukces powstańców przypieczętował traktat wersalski, na mocy którego do Polski powróciła prawie cała Wielkopolska.
„Święto narodowe jest należne Wielkopolanom i pamięci bohaterów, którzy podczas powstania odzyskali Wielkopolskę dla naszego kraju” – mówił prezydent Andrzej Duda.
„W grudniu 1918 roku Poznań dla mieszkających i stacjonujących w nim Niemców zmienił się w przysłowiową beczkę prochu. Zapalnikiem, który ją zdetonował, okazała się wizyta słynnego muzyka i patrioty, Jana Ignacego Paderewskiego, który w drodze z Gdańska do Warszawy – nie robiąc sobie nic z niemieckich zakazów – postanowił się zatrzymać w Poznaniu. Wiadomość o wizycie wirtuoza lotem błyskawicy obiegła Poznań i inne skupiska polskie zaboru pruskiego. Zaczęto tworzyć komitety powitalne i dekorować przewidywaną trasę przejazdu. Tak nastroje ulicy poznańskiej w dzień przyjazdu Paderewskiego, 26 grudnia, opisywał naoczny świadek w „Dzienniku Poznańskim”: „Napięcie i ruch w mieście wzrosło pod wieczór. Ulicami przeciągały oddziały harcerzy z rozwiniętymi sztandarami […]. W różnych punktach miasta zbierały się oddziały Straży Ludowej, towarzystwa i cechy. Wreszcie, gdy o godzinie 7 i pół wieczorem utworzył się olbrzymi szpaler poprzez ulicę Święty Marcin do Bazaru, nad głowami tłumów zabłysły światła tysięcznych pochodni. A Paderewski nie przyjeżdżał. Środkiem szpaleru od czasu do czasu pomknął skaut – cyklista, coraz to sprzeczniejsze wiadomości rzucając w tłum: Paderewskiego Niemcy aresztowali w Rogoźnie! Pod Piłą «szkiebry» [Niemcy w gwarze poznańskiej – P.K.] rozerwały tor. Paderewski przez Poznań pojedzie bez wysiadania. Już przejechał. Nie, jeszcze nie! A tłum marzł i czekał. Harcerzykom kolana z zimna drżały, ale mocno zziębniętą dłonią trzymali pochodnie. Straż Ludowa hukała z zimna w dłonie i nikt nie myślał się rozchodzić. Wreszcie. Jadą, jadą. [Julian] Lange ze «strażą» zagroził Niemcom, że będzie strzelać, jeśli nie pozwolą Paderewskiemu wysiąść w Poznaniu. Już jedzie…”. I rzeczywiście Mistrz przyjechał, a przed hotelem Bazar, gdzie się zatrzymał, tysiące ludzi wznosiło okrzyki na jego cześć i śpiewało polskie pieśni.”
Powstanie Wielkopolskie było nie tylko zwycięstwem militarnym ale i politycznym ówczesnej Europy.
Zdobyczy Powstańców było, jak podają źródła historyczne, wiele jak np : broń automatyczna, karabiny, samochody składy żywności i umundurowania, jednak łup powstańczy, który zapisał się jako największa zdobycz wojenna Wojska Polskiego. W hali sterowcowej na Winiarach powstańcy zdobyli około 300 rozłożonych na części samolotów oraz balony. Nie udało się jedynie zdobyć sterowców, bo w czasie Powstania Wielkopolskiego już tam nie stacjonowały. Ocenia się, że na Ławicy i w „Hali Zeppelinów” powstańcy przejęli sprzęt lotniczy wart nawet 200 milionów marek niemieckich!
Dodajmy, że powstańcy nie tylko samoloty niemieckie zdobywali, ale także je… kupowali. W kilku przypadkach zdemoralizowani, a chcący się wzbogacić niemieccy piloci, lądowali po stronie polskiej najnowszymi maszynami, otrzymywali za nie gotówkę i bilet powrotny do Niemiec. W ten sposób kupiono co najmniej kilka samolotów typu Fokker D. VII. Najnowocześniejsze myśliwce jak na ówczesne czasy. Powstawało wówczas polskie lotnictwo posiadające sprzęt lotniczy wysokiej klasy i sprawności technicznej.
Symbolicznym zamknięciem okresu niezależności wielkopolskiego lotnictwa stały się pokazy lotnicze, które odbyły się 28 września 1919 r. w Ławicy. Były to pierwsze na ziemiach polskich zawody tego typu, a ich inicjatorem był gen. G. Macewicz oraz redakcja „Polskiej Floty Napowietrznej”.
Ta flota powietrzna skutecznie odpierała ataki sowieckich siepaczy w 1920 roku a Pułki Poznańskie gromiły i pogoniły czerwonych barbarzyńców daleko oj daleko !
27 grudnia 1918 r. wybuchło Powstanie Wielkopolskie, jedno z zaledwie pięciu zwycięskich polskich powstań. Jego efektem było przyłączenie zachodnich terenów Polski do odrodzonej Rzeczypospolitej. Oprócz ogromnej zdobyczy terytorialnej, przyniosło też największe w polskiej historii łupy wojenne. Jak to się stało, że się udało?
Przynależność ziem odzyskanych podczas zrywu (prawie całej Wielkopolski) potwierdził traktat wersalski z 28 czerwca 1919 roku. „Powstanie Wielkopolskie jest przykładem zwycięskiego czynu zbrojnego, który zakończył się sukcesem politycznym”, głosi uchwała Senatu z grudnia 2017.
Na temat roli Powstania Wielkopolskiego w życiu Wielkopolan można by napisać kilka książek. Powstanie wielkopolskie jego przesłanie, tradycje i współczesność to dla przeciętnego Wielkopolanina z tradycjami jak elementarz nim bycia. Tradycje przekazywane przez pokolenia zachowane są po dzień dzisiejszy nie tylko w samej gwarze poznańskiej, ale i w prezentowanych postawach patriotycznych, czy też innych zachowań np. w zakresie wzajemnej pomocy chorym i biednym, życzliwości, gościnności, dobrze i solidnie wykonywanej pracy, punktualności, rzetelności w tym co się robi i czyni itp. Powstanie wielkopolskie to nie tylko 700 miejsc pamięci narodowych, ale to kontynuacja zasad wielkopolskiej drogi do zwycięstwa już nie militarnego, ale gospodarczego i organizacyjnego w wydaniu współczesnym. Przykłady takiego działania widać niemal na każdym kroku wystarczy przejść się po Poznaniu.
Wielkopolanie szczycą się swoim zwycięskim powstaniem czcząc go bardzo uroczyście nie tylko w oficjalnych jego obchodach, ale i zabawie i uczestnictwie w pokazach grup rekonstrukcyjnych, które wiernie odtwarzają ducha tamtych dni zwycięstwa i chwały.
Starsi pokazują młodszym miejsca, w których Wielkopolanie walczyli o wolność składając tam kwiaty i zapalając znicze. Miejscem spotkań Poznaniaków w tym dniu jest przeważnie Stary Rynek, którego mury były niemym świadkiem tamtych walk o wolności wyzwolenie spod jarzma zaborców.
Wielu było bohaterów zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego, wielu znanych i mniej znanych ale najwalniejszym był Był to major artylerii Wojska Polskiego, główny organizator i pierwszy wojskowy dowódca powstania wielkopolskiego (1918–1919) oraz dowódca II powstania śląskiego.
Prawdziwi bohaterowie Powstania Wielkopolskiego – major Mieczysław Paluch
Kim był i jakie zasługi wniósł do zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. Przeczytajcie.
Major Wojska Polskiego – jeden z najważniejszych bohaterów Powstań Narodowych – Wielkopolskiego i Śląskich, Kawaler Orderu Virtuti Militari kl. V, Krzyża Niepodległości z Mieczami, Orderu Odrodzenia Polski kl. IV, Złotego Krzyża Zasługi, Gwiazdy Śląskiej … ale jednak do dziś, nie przyznano mu Wielkopolskiego Krzyża Powstańczego.
Młody mężczyzna w mundurze bez dystynkcji walnął pięścią w stół i ryknął na całe gardło: „Dajecie nam w garnizonie te same prawa, co Niemcom, czy nie?!”. Chwilę później za oknami poznańskiego ratusza rozległy się strzały, klatka schodowa zaś zatrzęsła się od eksplozji granatu. Sala, w której obradowali członkowie wpływowej Rady Robotników i Żołnierzy, zasnuła się kłębami dymu. Przerażeni Niemcy zaczęli się chować pod stołami. Kiedy pierwszy szok minął, zgodzili się na wszystkie warunki. Polacy otrzymali w radzie połowę miejsc. Odtąd wiedzieli o wszystkich ruchach niemieckich wojsk. Mało tego, to właśnie na ich barkach spoczęło zorganizowanie jednego z batalionów, a potem kilku dodatkowych kompanii Służby Straży i Bezpieczeństwa – organizacji, która miała dbać o porządek w mieście. Dzięki fortelowi zaczęli być do nich przyjmowani sami Polacy. Tyle tylko, że część miała niemieckie nazwiska.
Wydarzenia w ratuszu rozegrały się 13 listopada 1918 roku. Zanim Wielkopolskę ogarną powstańcze walki, minie jeszcze z górą miesiąc. By użyć języka wojskowych strategów, tego dnia Polacy uchwycili w Poznaniu niezwykle ważny przyczółek. A jedną z głównych ról w całym spektaklu odegrał mężczyzna, który w ratuszowej sali krzyczał na Niemców – por. Mieczysław Paluch.
Odważny i hardy
– Patriota oddany sprawie niepodległości, który jednak w swoich kalkulacjach w ogóle nie liczył się z sytuacją międzynarodową. Odważny, ale też hardy i konfliktowy. Szybciej działał niż myślał – opisuje prof. Bogusław Polak, historyk specjalizujący się w dziejach powstania wielkopolskiego.
Mieczysław Paluch urodził się w 1888 roku nieopodal wielkopolskiego Trzemeszna. Pochodził z chłopskiej rodziny. Bardzo wcześnie zaangażował się w działalność konspiracyjną. Jeszcze w gimnazjum organizował wykłady na temat polskiej historii i literatury, a nawet strajki. Był za to wyrzucany z kolejnych szkół.
Kiedy wybucha I wojna światowa, Paluch zostaje wcielony do pruskiej artylerii i wysłany na front zachodni. Tam wśród rodaków, którzy podzielili jego los, prowadzi propolską agitację. Jesienią 1918 roku, kiedy cesarska armia popada w coraz większe rozprzężenie, postanawia zdezerterować. Po urlopie nie wraca do macierzystej jednostki. Jedzie do Poznania, aby zniknąć w tłumie i znaleźć dla siebie jakieś zajęcie. Momentem przełomowym okazuje się spotkanie ze szkolnym kolegą Bohdanem Hulewiczem, który bierze udział w przygotowaniach do powstania. Paluch postanawia pójść jego śladem. Nawiązuje kontakt z działaczami grupy, która niebawem przerodzi się w Naczelną Radę Ludową, i z organizacjami zbrojnymi – Polską Organizacją Wojskową Zaboru Pruskiego oraz oddziałem Stanisława Nogaja, zasilanym przez takich jak on dezerterów z pruskiej armii. Wkrótce bierze udział w zamachu na ratusz, a potem odpowiada za werbunek Polaków do wspomnianej już Służby Straży i Bezpieczeństwa. Jego ludzie kontrolują pocztę, centralę telefoniczną, radiostację, są obecni w najważniejszych komórkach poznańskiego garnizonu. „Paluch podjął się próby stworzenia namiastki ośrodka dyspozycyjnego dla legalnie i nielegalnie istniejących polskich oddziałów zbrojnych zorganizowanych w Poznaniu” – pisał prof. Polak w artykule zamieszczonym w „Kronice Miasta Poznania”. Innymi słowy: powołał w Poznaniu sztab i postawił sobie za cel przygotowanie Wielkopolski do powstania. Kiedy jednak wreszcie ono wybuchło, jego sytuacja mocno się skomplikowała.
Śmierć na Wyspie Węży
Paluch miał własną wizję prowadzenia walki. Szybko popadł w konflikt z przedstawicielami Naczelnej Rady Ludowej, którym zarzucił kunktatorstwo. Ostatecznie dowódca powstańczych wojsk mjr Stanisław Taczak postanowił odsunąć go na boczny tor. Najpierw powierzył mu zadanie organizowania powstańczej artylerii, później odesłał z Poznania na prowincję. – Paluch trafił pod rozkazy płk. Kazimierza Grudzielskiego, który kierował grupą północną powstańczych wojsk – wyjaśnia prof. Polak. Tam wziął udział w walkach pod Szubinem. Była to jedna z najcięższych bitew powstania wielkopolskiego, a samo miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. Ostatecznie jednak Polakom udało się utrzymać linię Noteci, co miało niebagatelny wpływ na losy niepodległościowego zrywu.
M. Paluch – w swoich czasach – był trudny w codziennej współpracy. Nie nadawał się do uprawiania zawiłej polityki. Był chłopem, był „rasowym” powstańcem, który w regularnym wojsku, zachowywał się bardzo „niesfornie”. On jako zwycięzca spod Ławicy, Szubina i Kcyni, miał prawo zgrzeszyć pychą i sądzić o sobie więcej, niż sądzić należy. Co innym przeszło bezkarnie, jego skazało na zapomnienie. Pomijano go za czasów PRL-u, bo przystąpił do ruchu sanacyjnego przed wojną. W czasie II wojny zaś, został zesłańcem „wyspy wężów” i tam zmarł. Dla nas zaś, zainteresowanych dziś historią, dowódcą Powstania Wielkopolskiego jest Stanisław Taczak. Człowiek, który nie wpłynął znacząco na przebieg wydarzeń, które określamy Powstaniem Wielkopolskim … no, może poza tym, że przyjął na siebie ciężar bycia bohaterem i dowódcą. W latach 80-tych zaś, jak trumna z Jego prochami przyleciała samolotem wojskowym do Poznania, to było wielkie wydarzenie. Asysta wojskowa, pochód ludności, relacje wielogodzinne w telewizji i w radio, a potem ceremonialny pochówek na cmentarzu zasłużonych Wielkopolan.
Dziś Mieczysława Palucha ciągle nie ma na liście bohaterów wyczytywanych jednym tchem podczas apeli poległych. Często nawet poddaje się w wątpliwość Jego zasługi, bo za mało jest dokumentów potwierdzających Jego rzeczywiste czyny. Jest to jednak nieprawda, w świetle istniejących i odkrywanych wciąż nowych źródeł historycznych. W czasie Powstania Wielkopolskiego, Mieczysław Paluch był bohaterem pierwszego planu. Miał swoją jasno określoną wizję i ją zrealizował. Wtedy, wykorzystano jego energię, zdolności, a potem w wyniku różnych decyzji, odsunięto na dalszy plan. Na Śląsku zaś, nikt teraz o nim nie pamięta. Wiemy jednak, że został tam oddelegowanym na prośby Korfantego. Wywiad Wojska Polskiego donosił, że w rękach Palucha, skupione było kierownictwo POW i aprowizacji. Powszechnie uznanymi bohaterami są jednak inni, często równie zasłużeni, ale Palucha obok nich nie ma. Nie ma twórcy największych Powstańczych zwycięstw w tym zdobycie lotniska Ławica i 300 samolotów dla Polskiego Lotnictwa w dniu 6 stycznia 1919 roku był to gigantyczny największy w dziejach Wojska Polskiego wojenny łup bez majora Mieczysława Palucha.
DYGRESJA OSOBISTA
Marzy mi się by w kolejną rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego zapoczątkować przynajmniej osnutą wokół niego piękną, wielką opowieść o tym, jak Polacy wygrali, jak zwyciężyli wroga. Kim był niekwestionowany dowódca, Powstania Wielkopolskiego bohater wielu zwycięstw nad Niemcami major Mieczysław Paluch. Niech to będzie nowoczesne multimedialne muzeum. A może porywająca książka – powieść albo popularnonaukowa – wokół której byłoby głośno? A może w końcu film, równie głośny co „1920” Hoffmana (tylko oby dużo lepszy)? Obawiam się, że nikt takich planów dziś nie ma, ale mam nadzieję, że do okrągłej rocznicy, jakiś pomysł się narodzi.
W roku 1918/19 Wielkopolanie – Polacy! – zaczęli walczyć i dali Niemcom łupnia – czy to nie brzmi pięknie i dumnie ?
CZEŚĆ I CHWAŁA BOHATEROM !
CZEŚĆ I CHWAŁA BOHATEROM !
Cześć i Chwała Bohaterom
Żródło :
https://polska-zbrojna.pl/Mobile/ArticleShow/27083
https://dziennikarzobywatelski.blogspot.com/2022/12/normal-0-21-false-false-false-pl-x-none.html
Zostaw komentarz