Czego Polska może nauczyć się z doświadczeń wojny partyzanckiej
Wojna partyzancka w wydaniu komunistycznym nie była po prostu walką słabszych z silniejszymi. Była narzędziem rewolucji i sposobem zdobywania władzy.
Dwie najbardziej znane koncepcje stworzyli Mao Zedong w Chinach i Ernesto „Che” Guevara na Kubie. Łączyło je przekonanie, że dobrze zorganizowana, politycznie zmotywowana partyzantka może pokonać znacznie silniejszą armię.
Ale na tym podobieństwa się kończyły.
MAO: NAJPIERW ZBUDOWAĆ SIŁĘ
Mao postawił na długotrwałą wojnę ludową. Partyzantka miała wyrastać z chłopskiego zaplecza, budować własne struktury polityczne, zdobywać poparcie ludności i stopniowo tworzyć coraz większą siłę wojskową.
Najpierw przetrwanie.
Potem umacnianie się.
Następnie przejście do większych operacji.
W końcu — ofensywa i zdobycie władzy.
To była rewolucja jako długi proces organizowania społeczeństwa, terytorium i armii.

CHE: ZAPALIĆ OGNISKO

Guevara poszedł krok dalej.
Z doświadczeń kubańskich wyprowadził koncepcję foco — małego „ogniska” partyzanckiego. Niewielka, zdecydowana grupa miała rozpocząć walkę, a jej przykład miał pobudzić ludność do szerszego buntu.

Nie trzeba więc było czekać, aż wszystkie warunki rewolucji dojrzeją.

Trzeba było zapalić iskrę.
Partyzanci mieli z czasem przyciągać chłopów, powiększać oddział i przekształcać lokalną walkę w ogólnonarodową rewolucję.

MAO I CHE — TA SAMA LOGIKA, INNA DROGA

Guevara czerpał z wcześniejszych doświadczeń komunistycznej wojny partyzanckiej, w tym z maoistowskiej teorii wojny ludowej. Wspólne były: rola chłopstwa, znaczenie terenu, polityczne wykorzystanie walki zbrojnej oraz przekonanie, że słabszy może pokonać silniejszego.

Ale Mao mówił przede wszystkim:
buduj ruch, organizuj ludność, rośnij w siłę.
Che mówił:
zacznij walkę — a walka stworzy warunki do rewolucji.

I właśnie tutaj tkwiła słabość teorii foco.
Kuba pokazała, że może zadziałać.
Boliwia pokazała, że może zakończyć się katastrofą.

W 1967 roku partyzantka Guevary została rozbita, a sam Che schwytany i zabity. Nie udało się stworzyć szerokiego społecznego zaplecza, którego potrzebowała rewolucja.

CZY Z ICH DOŚWIADCZEŃ MOŻNA SIĘ CZEGOŚ NAUCZYĆ?

Pamiętajmy przede wszystkim, kim byli Mao i Che. Byli zbrodniarzami służącymi zbrodniczej ideologii komunistycznej. Ich celem nie była obrona wolności, lecz rewolucja i zdobycie władzy.

Ale historia wojskowości jest pełna paradoksów. Można odrzucić ideologię i cele, a jednocześnie analizować doświadczenia wojskowe przeciwnika.
Dla Polski nie jest to zresztą temat abstrakcyjny. Mamy własną, niezwykle bogatą tradycję wojny nieregularnej — od powstań narodowych, przez działalność Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, po powojenne doświadczenia konspiracji. Polska historia pokazuje, że w warunkach okupacji ogromne znaczenie mogą mieć nie tylko regularne siły zbrojne, lecz także lokalna organizacja, znajomość terenu, łączność, rozproszenie struktur i zdolność społeczeństwa do podtrzymania oporu.

Współczesna Polska powinna wyciągnąć z tych doświadczeń własne wnioski.
Obok regularnych Sił Zbrojnych RP i istniejących Wojsk Obrony Terytorialnej warto poważnie rozważyć stworzenie Powszechnej Obrony Terytorialnej — systemu przygotowującego możliwie dużą część obywateli i lokalnych społeczności do funkcjonowania w warunkach kryzysu i wojny.

Nie chodzi oczywiście o kopiowanie Mao czy Che. Chodzi o coś dokładnie przeciwnego: wykorzystanie doświadczeń wojny nieregularnej do obrony państwa demokratycznego, jego ludności i niepodległości.

Taka obrona powinna oznaczać nie tylko wyszkolenie wojskowe. To również odporność społeczna, znajomość własnego terenu, przygotowanie lokalnych struktur, łączność, pierwsza pomoc, ochrona infrastruktury i zdolność społeczeństwa do działania wtedy, gdy centralne struktury państwa znajdą się pod presją.

Bo najważniejsza lekcja płynąca z historii Mao, Che, ale także z polskiego Państwa Podziemnego, jest prosta:
państwo może mieć silną armię, ale państwo, którego obywatele potrafią się zorganizować i bronić własnej wolności, jest znacznie trudniejsze do pokonania.