Trump w Manili zyskał, w Shenzhen stracił
w Manili Trump zrobił to, czego Azja od niego oczekiwała. Spotkał się z przywódcami Japonii, Indii i Australii na pierwszym od ponad dwóch lat szczycie Quad. Cztery państwa zawarły nowe umowy o surowcach krytycznych, które mają uchronić je przed przymusem ze strony jednego zagranicznego dostawcy.

Nie trzeba było mówić, o kogo chodzi. Przywódcy skrytykowali też „destabilizujące i jednostronne działania” zagrażające pokojowi w regionie. Trump podpisał ponadto umowę handlową z Tajlandią i spotkał się z przywódcami ASEAN. Pekin odpowiedział od razu: Global Times nazwał spotkanie Quad „dyplomacją do zdjęcia”. To najlepszy dowód, że w Manili Trump trafił w czuły punkt.

W Shenzhen podpisał deklarację, z której cieszą się przede wszystkim Xi i Putin.
Każdy z trzech przywódców podpisał się pod nią po swojemu. W angielskiej wersji tekstu pierwszy jest Trump, drugi Putin, a Xi występuje na końcu i jako „State Chairman”, a nie prezydent. Xinhua ogłosiła ją jako deklarację Chin, Rosji i USA, właśnie w tej kolejności.

Punkt pierwszy mówi o reformie ONZ i nie ma w nim ani jednego konkretu: ani tego, co zmienić, ani kiedy. Każdy z tej trójki rozumie reformę inaczej. Rosja i Chiny chcą ONZ, w której Zachód ma mniej do powiedzenia, a Trump chce ONZ, która mniej kosztuje Amerykę. Prawo weta w Radzie Bezpieczeństwa, którym Rosja blokuje rezolucje potępiające jej napaść na Ukrainę, zostaje nietknięte.

Punkt drugi dotyczy paliw i jest zdaniem handlowym, a nie pokojowym. Brzmi jak obietnica dla całego świata, ale Rosji objętej sankcjami chodzi przede wszystkim o rynki zbytu dla jej produktów naftowych.
Punkt czwarty mówi o broni jądrowej. Formuła, że wojny jądrowej nie da się wygrać i nie wolno jej prowadzić, pochodzi z rozmów Reagana z Gorbaczowem w Genewie w 1985 roku. Pięć mocarstw atomowych powtórzyło ją w styczniu 2022 roku, a siedem tygodni później Rosja napadła na Ukrainę i zaczęła straszyć bronią jądrową. W 1985 roku za tymi słowami poszły rokowania rozbrojeniowe.

W Shenzhen jest tylko „dialog”, bez negocjacji, limitów i terminów. Chiny nadal odmawiają jakiegokolwiek ograniczenia swojego arsenału. Zapisane w dokumencie „nierozprzestrzenianie” dotyczy innych państw, na przykład Iranu, a nie arsenałów samej trójki.

Groźny jest punkt trzeci, o Międzynarodowym Trybunale Karnym, bo ma konkretnego adresata: Putina. W marcu 2023 roku MTK wydał nakaz jego aresztowania za wywózkę ukraińskich dzieci. Deklaracja używa dwóch pojęć, które razem tworzą nad nim parasol.
Pierwsze pojęcie to „zasada zgody państw”.

W tym kontekście oznacza, że Rosja nie należy do Trybunału i nie wyraziła zgody, więc jej obywateli nie wolno sądzić. Zbrodnie popełniono jednak na terytorium Ukrainy. Ukraina dwukrotnie uznała jurysdykcję Trybunału nad zbrodniami na swojej ziemi, a od 1 stycznia 2025 roku sama jest stroną Statutu Rzymskiego. Zgoda państwa, na którego terytorium popełniono zbrodnie, wystarcza. Deklaracja próbuje to podważyć.

Drugie pojęcie to „immunitety urzędników państwowych”. Artykuł 27 Statutu Rzymskiego mówi wprost, że pełnienie funkcji głowy państwa nie zwalnia z odpowiedzialności karnej, a immunitety nie przeszkadzają Trybunałowi w sądzeniu. Na tej zasadzie MTK opiera się od początku.

Skutki są trzy. Po pierwsze, prezydent USA podpisał się pod tezą Kremla, że Putina nie można ścigać. Dla Moskwy to nie ogólnik, tylko polityczna legitymizacja. Po drugie, uderza to w państwa członkowskie Trybunału, także w Polskę, które mają obowiązek aresztować Putina, jeśli pojawi się na ich terytorium. Deklaracja trzech mocarstw daje każdemu rządowi wymówkę, żeby tego nie zrobić. Po trzecie, zyskuje na tym Xi. W grudniu 2020 roku prokuratura MTK odmówiła śledztwa w sprawie Ujgurów, bo zbrodnie popełniono na terytorium Chin, które nie są stroną Statutu. Teraz Pekin ma podpis Ameryki pod zasadą, że bez zgody państwa nie ma sądu.

Autor: Hanna Shen
Dziennikarka, korespondentka GPC na Tajwanie, prowadzi swojego bloga pod adresem: haniashen.blogspot.tw