Eksploatacja bogactw mineralnych w Kosmosie – Stan prawny

Eksploatacja asteroid jest sporym wyzwaniem, ale wydaje się możliwa do zrealizowania. Jest też dziś jednym z gorących tematów na świecie Cóż metale takie jak złoto czy nikiel, wydobywane na naszej planecie, pochodzą głównie z uderzeń asteroid, które spadły na powierzchnię Ziemi. Przykładem może być Zagłębie Sudbury w Kanadzie obfitujące w zasoby niklu po uderzeniu asteroidy. Zagłębie Sudbury znane również jako Sudbury Structure jest główną strukturą geologiczną w Ontario w Kanadzie. Jest to trzeci co do wielkości znany krater uderzeniowy na Ziemi, a także jeden z najstarszych, gdyż powstał ok. 1,8 miliarda lat temu. Pomysł eksploatacji kosmosu wydaje się więc prosty, zamiast szukać metali pod ziemią, można by polecieć po nie w przestrzeń kosmiczną, wylądować na lecącej skale, zebrać potrzebne surowce, a następnie przetransportować je z powrotem na Ziemię. Z prawnego punktu widzenia plany te zasadniczo rodzą pytania o ich zgodność z międzynarodowym prawem kosmicznym. W prawie kosmicznym etyka obejmuje tematy dotyczące eksploracji kosmosu, turystyki kosmicznej, własności kosmosu, militaryzacji kosmosu, ochrony środowiska i rozróżniania granic samej przestrzeni kosmicznej. Na wstępie należy podkreślić, że natrafiamy na trudności w zdefiniowaniu terminu „przestrzeń kosmiczna”. Uczeni dyskutują nie tylko o jego definicji geograficznej tj. górnej i dolnej granicy, ale także o tym, czy obejmuje ona również różne obiekty w jej obrębie tj. obiekty niebieskie, istoty ludzkie czy też urządzenia wykonane przez człowieka. Dolne limity są ogólnie szacowane na około 50 kilometrów. Więcej trudności pojawia się przy próbie zdefiniowania górnych granic „przestrzeni”, ponieważ wymagałoby to dokładniejszego zbadania natury wszechświata i roli Ziemi jako planety. Obiekty na orbitach geostacjonarnych pozostają nieruchome nad punktem na Ziemi z powodu grawitacji. Możliwość korzystania z tych orbit ma wiele zalet, głównie ze względu na unikalną możliwość wysyłania częstotliwości radiowych do i z satelitów w celu zbierania danych i wysyłania sygnałów do różnych lokalizacji. Komitet Narodów Zjednoczonych ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej zatwierdził siedem niewojskowych zastosowań tych orbit: komunikacja, meteorologia, zasoby Ziemi i środowisko, nawigacja i sterowanie samolotami, testowanie nowych systemów, astronomia i przekazywanie danych. Wymóg odseparowania tych satelitów od siebie oznacza, że dostępna jest ograniczona liczba „gniazd” orbitalnych, a zatem tylko ograniczona liczba satelitów może być umieszczona na orbicie geostacjonarnej. Doprowadziło to do konfliktu między różnymi krajami, które chcą mieć dostęp do tych samych szczelin orbitalnych. Chodzi o kraje o tej samej długości geograficznej, ale o różnych szerokościach geograficznych. Spory te są rozstrzygane za pośrednictwem mechanizmu alokacji ITU. Kraje położone na równiku Ziemi również potwierdziły swoje roszczenia prawne do kontrolowania wykorzystania przestrzeni nad ich terytorium, zwłaszcza w 1976 roku, kiedy wiele krajów położonych na równiku Ziemi stworzyło Deklarację Bogoty, w której stwierdziły swoje roszczenie prawne by kontrolować wykorzystanie przestrzeni nad ich terytorium, ale nie zakwestionowały traktatu o przestrzeni kosmicznej w tym zakresie. Należy podkreślić, że nawet tzw. niskie orbity są zagospodarowywane przez program Starlink i jest tutaj mowa o umieszczeniu nad Ziemią ok. 12 tys. satelitów telekomunikacyjnych. Ten telekomunikacyjny system satelitarny budowany jest przez amerykańską firmę SpaceX. Następuje więc coraz większy „ścisk” wokół Ziemi. W ciągu ostatnich kilku lat coraz więcej też firm ogłosiło plany wydobywania bogactw naturalnych z asteroid i budowy kopalni na Księżycu. Głównymi bogactwami, które są planowane do wydobycia są głównie minerały ziem rzadkich. Oczywiście jest to ogromne wyzwanie techniczne. Istnieją już giganci technologiczni z udokumentowanymi osiągnięciami, tacy jak założyciel X Prize Peter Diamandis, którego Planetary Resources może pochwalić się Jamesem Cameronem, a także Larrym Page i Eric Schmidt z Google jako inwestorami. Istnieje realna możliwość, że wydobycie asteroid może stać się rzeczywistością za naszego życia. Ta możliwość rodzi bardzo interesujące pytania. Przede wszystkim nie jest do końca jasne, czy wydobycie i sprzedaż asteroid jest w ogóle legalne, co może naprawdę utrudnić całe przedsięwzięcie. Rodzący się przemysł wydobycia asteroid zmusza państwa, których to będzie dotyczyć do przyjęcia przepisów wyjaśniających tę sprawie, gdyż mają obowiązek regulowania prywatnej działalności kosmicznej swojego kraju na mocy prawa międzynarodowego. Przede wszystkim dotyczy to państw tzw. „kosmicznych”, jak: USA, Chiny, Rosja, Indie czy tez państw Unii Europejskiej posiadającej wspólny program. Może to tez wywołać szereg konfliktów prawnych jakie widzimy wokół na przykładzie zasobów Arktyki o czym pisałem w swoich publikacjach w 2005 roku, gdzie już wtedy wspominałem o ociepleniu w tamtych rejonach i wystąpieniu większych możliwości w wydobywaniu bogactw naturalnych, czego następstwem może być zaognienie sytuacji politycznej w tym regionie świata, co nastąpiło w przeciągu kilku lat. Obecnie nadal podstawowym dokumentem regulującym działalność w kosmosie jest Traktat o Przestrzeni Kosmicznej z 1967 roku, którego sygnatariuszami są Stany Zjednoczone, Rosja, Chiny i ponad 100 innych krajów. Traktat ten zakazuje broni jądrowej w kosmosie, zabrania narodom zgłaszania roszczeń, ale wyraźnie zezwala na prywatne przedsięwzięcia kosmiczne. Początki prawa kosmicznego sięgają 1919 roku kiedy to prawo międzynarodowe uznawało suwerenność każdego kraju nad przestrzenią powietrzną bezpośrednio nad ich terytorium, później wzmocnione Konwencją chicagowską w 1944 roku. Początek krajowych programów kosmicznych podczas zimnej wojny był motorem oficjalnego stworzenia międzynarodowej polityki kosmicznej (tj. Międzynarodowego Roku Geofizycznego) zainicjowanej przez Międzynarodową Radę Związków Naukowych. Wystrzelenie przez Związek Radziecki w 1957 roku pierwszego sztucznego satelity na świecie, Sputnika 1, bezpośrednio skłoniło Kongres Stanów Zjednoczonych do przyjęcia ustawy o kosmosie, tworząc w ten sposób Narodową Agencję Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA). Ponieważ eksploracja kosmosu wymagała przekraczania granic transnarodowych, to właśnie w tej epoce prawo kosmiczne stało się dziedziną niezależną od tradycyjnego prawa lotniczego. Obecne Prawo Kosmiczne to zbiór przepisów regulujących działalność związaną z przestrzenią kosmiczną, obejmujący zarówno międzynarodowe, jak i krajowe umowy, przepisy i zasady. Parametry prawa kosmicznego obejmują eksplorację kosmosu, odpowiedzialność za szkody, użycie broni, akcje ratunkowe, ochronę środowiska, wymianę informacji, nowe technologie i etykę. Inne dziedziny prawa, takie jak prawo administracyjne, prawo własności intelektualnej, prawo kontroli zbrojeń, prawo ubezpieczeniowe, prawo ochrony środowiska, prawo karne i prawo handlowe, są również elementami włączonymi do prawa kosmicznego. Od czasów zimnej wojny za konstytucyjne ramy prawne służył Traktat o zasadach rządzących działalnością państw w zakresie badania i użytkowania przestrzeni kosmicznej, w tym Księżyca i innych ciał niebieskich czyli „Traktat o przestrzeni kosmicznej” oraz Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny, zbiór zasad i procedur konstytuujących prawo kosmiczne. Ponadto Komitet Narodów Zjednoczonych ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej (COPUOS) wraz ze swoimi podkomitetami prawnymi, naukowymi i technicznymi jest odpowiedzialny za omawianie kwestii międzynarodowego prawa i polityki kosmicznej. Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Przestrzeni Kosmicznej (UNOOSA) pełni funkcję sekretariatu Komitetu i promuje dostęp do przestrzeni kosmicznej dla wszystkich poprzez szeroką gamę konferencji i programów budowania potencjału. Wyzwania, z którymi prawo kosmiczne będzie musiało zmierzyć się w przyszłości, są czterokrotne – obejmujące różne wymiary zgodności krajowej, współpracę międzynarodową, etykę i pojawienie się innowacji naukowych. Ponadto szczegółowe wytyczne dotyczące definicji przestrzeni powietrznej nie zostały jeszcze powszechnie określone. Począwszy od 1957 roku wraz z wyścigiem kosmicznym, narody zaczęły dyskutować o systemach zapewniających pokojowe wykorzystanie przestrzeni kosmicznej. Dwustronne dyskusje między Stanami Zjednoczonymi a ZSRR w 1958 roku zaowocowały przedstawieniem zagadnień pod debatę ONZ. W 1959 roku ONZ utworzyła Komitet ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej (COPUOS). Z kolei COPUOS utworzył dwa podkomitety: Podkomisję Naukowo-Techniczną i Podkomisję Prawną. Podkomisja Prawna COPUOS była głównym forum dyskusji i negocjacji umów międzynarodowych dotyczących przestrzeni kosmicznej. W 1960 roku Międzynarodowy Kongres Astronautyczny spotkał się w Sztokholmie i wysłuchał kilku wniosków, w tym badania opinii prawnej na temat pozaziemskiej jurysdykcji autorstwa Andrew G. Haleya. Począwszy od 1961 roku, Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego nr 1721 (XVI), a później nr 1802 (XVII), obie zatytułowane „Współpraca międzynarodowa w pokojowym użytkowaniu przestrzeni kosmicznej” i Rezolucja nr 1962 (XVIII), czyli „Deklaracja zasad prawnych regulujących działalność stanów eksploracji i wykorzystania przestrzeni kosmicznej” zostały przyjęte jednogłośnie. Te podstawowe zasady stały się podstawą traktatu o przestrzeni kosmicznej z 1967 roku. Komitet Narodów Zjednoczonych ds. Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej oraz jego Podkomitety Naukowo-Techniczne i Prawne działają na zasadzie konsensusu, tj. wszystkie delegacje państw członkowskich muszą uzgodnić każdą sprawę, niezależnie od tego, czy jest to język traktatu, zanim będzie mogła zostać włączona do ostatecznej wersję traktatu lub nowe punkty w porządku obrad komisji/podkomisji. Jednym z powodów, dla których traktaty kosmiczne ONZ nie mają definicji i są niejasne pod innymi względami, jest to, że łatwiej jest osiągnąć konsensus, gdy język i terminy są niejasne. W ostatnich latach Podkomisja Prawna nie była w stanie osiągnąć konsensusu w sprawie dyskusji nad nową kompleksową umową kosmiczną, której pomysł został zaproponowany tylko przez kilka państw członkowskich. Jest również mało prawdopodobne, że Podkomisja będzie w stanie zgodzić się na zmianę Traktatu o Przestrzeni Kosmicznej w dającej się przewidzieć przyszłości. Wiele krajów korzystających z lotów kosmicznych wydaje się wierzyć, że omawianie nowej umowy kosmicznej lub zmiany traktatu o przestrzeni kosmicznej byłoby daremne i czasochłonne, ponieważ głęboko zakorzenione różnice dotyczące przydziału zasobów, praw własności i innych kwestii związanych z działalnością komercyjną sprawiają, że konsensus jest mało prawdopodobny. Pięć traktatów i umów międzynarodowego prawa kosmicznego obejmuje „nieprzywłaszczanie przestrzeni kosmicznej przez jakikolwiek kraj, kontrolę zbrojeń, swobodę poszukiwań, odpowiedzialność za szkody spowodowane przez obiekty kosmiczne, bezpieczeństwo i ratowanie statków kosmicznych i astronautów, zapobieganie szkodliwej ingerencji w działalność kosmiczną i środowisko, zgłaszanie i rejestrowanie działalności w przestrzeni kosmicznej, badania naukowe i eksploatacja zasobów naturalnych w przestrzeni kosmicznej oraz rozstrzyganie sporów”. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło pięć deklaracji i zasad prawnych, które zachęcają do korzystania z prawa międzynarodowego, a także do jednolitej komunikacji między krajami.

REKLAMA

Pięć deklaracji i zasad to:

Deklaracja zasad prawnych rządzących działalnością państw w zakresie eksploracji i użytkowania przestrzeni kosmicznej (1963).
Wszystkie badania kosmosu będą prowadzone w dobrych intencjach i są w równym stopniu otwarte dla wszystkich państw, które przestrzegają prawa międzynarodowego.
Żaden naród nie może rościć sobie prawa własności przestrzeni kosmicznej ani żadnego ciała niebieskiego. Działania prowadzone w kosmosie muszą być zgodne z prawem międzynarodowym, a narody uczestniczące w tych działaniach muszą przyjąć odpowiedzialność za zaangażowaną agencję rządową lub pozarządową.
Przedmioty wystrzelone w kosmos podlegają przynależności narodowej, w tym ludziom. Przedmioty, części i komponenty odkryte poza jurysdykcją danego kraju zostaną zwrócone po identyfikacji. Jeśli naród wystrzeli obiekt w kosmos, jest odpowiedzialny za wszelkie szkody, które pojawiają się na arenie międzynarodowej.
Przedmioty, części i komponenty odkryte poza jurysdykcją danego kraju zostaną zwrócone po identyfikacji. Jeśli naród wystrzeli obiekt w kosmos, jest odpowiedzialny za wszelkie szkody, które pojawiają się na arenie międzynarodowej.

Do podstawowych umów międzynarodowych dotyczących przestrzeni kosmicznej należą:

Deklaracja zasad prawnych rządzących działalnością państw w zakresie badania i wykorzystywania przestrzeni kosmicznej Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 13 grudnia 1963 roku.

Układ o zakazie prób broni nuklearnej w atmosferze, w przestrzeni kosmicznej i pod wodą z 5 sierpnia 1963 roku.

Układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi z 27 stycznia 1967 roku.

Umowa o ratowaniu kosmonautów, powrocie kosmonautów i zwrocie obiektów wypuszczonych w przestrzeń kosmiczną z 22 kwietnia 1968 roku.

Konwencja o międzynarodowej odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne z 29 marca 1972 roku.

Konwencja o rejestracji obiektów wypuszczonych w przestrzeń kosmiczną z 14 stycznia 1975 roku.

Konwencja o przekazywaniu i wykorzystywaniu danych ze zdalnego badania Ziemi z kosmosu z 19 maja 1978 roku.

Układ normujący działalność państw na Księżycu i innych ciałach niebieskich z 18 grudnia 1979 roku.

Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 51/122 z 13 grudnia 1996 roku w sprawie międzynarodowej współpracy w badaniu i wykorzystaniu przestrzeni kosmicznej, ukierunkowanej na korzyści i interesy wszystkich państw, a w szczególności potrzeby państw rozwijających się.

W ramach RWPG powstało Porozumienie o współpracy w dziedzinie badań i wykorzystania przestrzeni kosmicznej w celach pokojowych sporządzone w Moskwie 13 lipca 1976 roku. W wyniku tego porozumienia m.in. w ramach programu Interkosmos wiele państw (w tym również Zachodnich) uczestniczyło w badaniach przestrzeni kosmicznej. W ramach tego programu. został zrealizowany w 1978 roku lot mjr Mirosława Hermaszewskiego pierwszego Polaka w kosmos i realizacji wielu polskich badań naukowych.

Dodatkowo należy wymienić również – Porozumienie regulujące działalność państw na Księżycu i innych ciałach niebieskich z 1979 roku.

Oprócz traktatów międzynarodowych wynegocjowanych przez ONZ, państwa uczestniczące w Międzynarodowej Stacji Kosmicznej zawarły w 1998 roku Umowę między rządami Kanady, państw członkowskich Europejskiej Agencji Kosmicznej, Japonii, Federacji Rosyjskiej i Stanów Zjednoczonych w sprawie współpracy w sprawie Cywilnej Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Umowa ta przewiduje, między innymi, że NASA jest wiodącą agencją w koordynowaniu składek państw członkowskich na rzecz stacji kosmicznej i działań na niej oraz że każdy naród ma jurysdykcję nad własnym modułem (modułami). Umowa przewiduje również ochronę własności intelektualnej oraz procedury ścigania karnego. Umowa ta może dobrze służyć jako wzór dla przyszłych umów dotyczących współpracy międzynarodowej w obiektach na Księżycu i Marsie, gdzie prawdopodobnie powstaną pierwsze kolonie pozaziemskie i bazy naukowo-przemysłowe. Porozumienie regulujące działalność państw na Księżycu i innych ciałach niebieskich z 1979 roku. Porozumienie ma na celu promowanie eksploracji kosmosu, ale też utrzymanie Księżyca i innych ciał niebieskich w nieskazitelnych warunkach dla wspólnego dziedzictwa ludzkości, co oznacza, że żaden naród nie może rościć sobie suwerenności nad jakąkolwiek częścią kosmosu. Wszystkie kraje powinny mieć równe prawa do prowadzenia badań na Księżycu lub innych ciałach niebieskich. Traktat zabrania wszelkiego rodzaju broni masowego rażenia, w tym nuklearną a także budowania baz do celów wojskowych. Rezolucja Narodów Zjednoczonych stanowi również, że wszystkie Państwa-Strony mogą prowadzić swoje przedsiębiorstwa pod powierzchnią Księżyca lub dowolnego ciała niebieskiego, o ile podejmowane są wysiłki w celu ochrony ich przed zanieczyszczeniem. Wszystkie działania w kosmosie muszą być przypisane do narodu, a wszelkie szkody w sprzęcie lub urządzeniach innych narodów spowodowane przez inną stronę muszą być w całości spłacone temu narodowi. Każde odkrycie niebezpiecznego zagrożenia, takiego jak obszar radioaktywny, musi natychmiast powiadomić Sekretarza Generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych i całą międzynarodową społeczność naukową. Wszystkie misje w kosmosie trwające dłużej niż 60 dni muszą co 30 dni powiadamiać Sekretarza Generalnego ONZ i całą społeczność naukową o postępach. Wszelkie próbki pobrane z kosmosu należy jak najszybciej udostępnić społeczności naukowej. Umowa nie obejmuje meteorytów, które spadają na ziemię w sposób naturalny. Obecnie do umowy przystąpiło 105 państw, jednak w 24 z nich Traktat nie został dotąd ratyfikowany. To prawdopodobnie oznacza, że niektóre korporacje mogą zarejestrować swoje firmy w tych państwach i omijać w ten sposób ustalone umowy. Zapewne zasoby przestrzeni są nieskończone. Jeśli komercyjny transport kosmiczny stanie się powszechnie dostępny, przy znacznie niższych kosztach startu, wszystkie kraje będą mogły bezpośrednio czerpać korzyści z zasobów kosmicznych. W tej sytuacji wydaje się prawdopodobne, że konsensus będzie znacznie łatwiejszy do osiągnięcia w odniesieniu do rozwoju komercyjnego i zasiedlania przestrzeni kosmicznej przez ludzi. Wysokie koszty nie są jedynym czynnikiem uniemożliwiającym ekonomiczną eksploatację przestrzeni. Argumentuje się również, że przestrzeń powinna być uważana za nieskazitelne środowisko, godne ochrony i zachowania, oraz że system prawny dotyczący przestrzeni powinien dodatkowo chronić ją przed wykorzystaniem jako zasobu na Potrzeby Ziemi. Debata skupia się również na tym, czy przestrzeń powinna być nadal prawnie definiowana jako część „wspólnego dziedzictwa ludzkości”, a zatem niedostępna dla roszczeń narodowych, czy też jej definicja prawna powinna zostać zmieniona, aby dopuścić własność prywatną w kosmosie. Począwszy od 2013 roku plany NASA dotyczące przechwycenia asteroidy do 2021 roku wywołały pytania o to, jak prawo kosmiczne będzie stosowane w praktyce. W 2016 roku Luksemburg ustanowił formalne ramy prawne, które zapewniają, że prawa do tych zasobów mają prywatne firmy zajmujące się wydobyciem zasobów w kosmosie. Wszystko wskazuje na to, że wiele państw wkłada dużo pracy już teraz zanim będzie mogło dojść do faktycznego wydobycia zasobów kosmosu. Niestety prawo kosmiczne w tym względzie nie jest jeszcze określone. I tak np. Stany Zjednoczone mają obowiązek na mocy prawa międzynarodowego regulować działania komercyjnych firm kosmicznych, ale obecnie żadna agencja nie ma takiego uprawnienia, aby zakazać takiej działalności. Federalna Administracja Lotnictwa wydaje licencje na start i licencje na ponowne wejście w atmosferę, ale nie ma agencji odpowiedzialnej za wszystko, co dzieje się na orbicie lub poza nią. W rzeczywistości Amerykanie i Rosjanie już mają precedens Otóż w ciągu sześciu misji Apollo na Księżyc w latach 1969-1972, NASA przywiozła z Księżyca 382 kg skał i zostały one uznane za własność USA. Podobnie Rosja (były ZSRR) również za pośrednictwem sond kosmicznych typu Łuna przywiozły łącznie 326 gramów gruntu księżycowego, uznając oczywiście za swoją własność Co ciekawe z tej rosyjskiej puli, fragmenty księżyca zostały wystawione na sprzedaż komercyjną przez niezidentyfikowanego amerykańskiego kolekcjonera, który kupił je w 1993 roku za 442 500 dolarów i zostały one niedawno sprzedane za 885 000 dolarów. Próbki pierwotnie należały do Niny Iwanowny Korolewowej, wdowy po byłym dyrektorze radzieckiego programu kosmicznego Siergieju Pawłowiczu Korolewie. Otrzymała je w prezencie od władz Związku Radzieckiego w uznaniu wkładu męża w program. Fragmenty zostały zebrane we wrześniu 1970 roku przez bezzałogową sondę Luna-16, która wylądowała na Księżycowym Morzu Płodności, aby wywiercić próbkę rdzenia powierzchni Księżyca. Miałem możność widzieć próbkę gruntu księżycowego przywiezionego przez tę misję Łuny 16 w zbiorach Komitetu Meteorytowego Rosyjskiej Akademii Nauk przy Instytucie Geochemii i Chemii Analitycznej im. W.I. Wiernackiego w Moskwie w dniu 25 października 2021 roku. Amerykanie byli bardziej rozrzutni. Otóż łącznie 270 kawałków tych skał zostało sprezentowanych do prawie135 krajów na całej Ziemi i 50 Stanów USA. Nastąpiło to ponieważ, Prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej Richard Nixon postanowił podzielić się tymi osiągnięciami Programu Apollo z innymi narodami. Wydzielono ze skał księżycowych około ćwierć kilograma okruchów (270 kawałków). Podzielono je na kilkaset porcji i rozdano przywódcom wszystkich państw ówczesnego świata. Wiele z nich do chwili obecnej zaginęło i jest przedmiotem nielegalnego handlu, gdyż były ofiarowane narodom a nie osobom prywatnym. Do Polski na ręce Prof. Henryka Jabłońskiego ówczesnego Przewodniczącego Rady Państwa (odpowiednik obecnego stanowiska Prezydenta) trafiły dwie plakietki z kawałkami skał księżycowych. Jedną z nich można obejrzeć w Olsztyńskim Planetarium Astronomicznym w Olsztynie natomiast druga zaginęła i jest obecnie przedmiotem mojego prywatnego śledztwa. W ubiegłym roku do grona tego dołączyły również Chiny przywożąc na Ziemię skały i grunt księżycowy w ilości ok. 2 kg za pośrednictwem sondy kosmicznej Chang’e-5. Warto też dodać, że kolekcjonerzy płacą ogromne sumy za niektóre artefakty z eksploracji kosmosu. W domu aukcyjnym „Sotheby” sprzedano za 1,8 miliona dolarów torbę „Lunar Sample Return” pokrytą pyłem księżycowym, którą Neil Armstrong użył podczas pierwszej załogowej misji na Księżyc w 1969 roku. Obecnie międzynarodowa niepewność prawna dotycząca właściwego i ogólnie przyjętego reżimu mającego zastosowanie do górnictwa asteroidów pozostaje nierozwiązana. W dniu 25 listopada 2015 roku prezydent Obama podpisał ustawę o komercyjnej konkurencji w kosmosie. Ustawa ta jest również znana jako ustawa Spurring Private Aerospace Competitiveness and Entrepreneurship (SPACE) z 2015 roku oraz ustawa o eksploracji i wykorzystaniu zasobów kosmicznych z 2015 roku. Tytuł IV-ty tej ustawy o przestrzeni kosmicznej stanowi m.in.: „Obywatel Stanów Zjednoczonych zaangażowany w komercyjne odzyskiwanie zasobów asteroid lub zasobów kosmicznych zgodnie z niniejszym rozdziałem jest uprawniony do wszelkich uzyskanych zasobów asteroid lub zasobów kosmicznych, w tym do posiadania, transportu, użytkowania i sprzedaży zasobów asteroid lub zasobów kosmicznych uzyskanych zgodnie z obowiązującym prawem, w tym międzynarodowymi zobowiązaniami Stanów Zjednoczonych.” Zgodnie z ustawą obywatele USA, w tym podmioty komercyjne, mają teraz wyraźne prawo do własnych zasobów wydobywanych z kosmosu, w tym z asteroid. Ale prawo to nie obejmuje życia biologicznego, więc wszystko, co żyje, nie może być wykorzystywane komercyjnie. Stany Zjednoczone zadeklarowały również, że nie domagają się suwerenności, wyłącznych praw ani własności żadnego ciała niebieskiego. Podobnie jak przepisy dotyczące połowów, obywatele USA mają prawo do zatrzymania materiału wydobytego z asteroid i ciał niebieskich, ale nie mają prawa do posiadania lub zachowania całej asteroidy lub ciała niebieskiego. Jak już wspomniałem wcześniej jedynym innym krajem, który podpisał podobną ustawę o wydobyciu asteroid, jest Luksemburg. Termin „Asteroidy górnicze” może brzmieć jak koncepcja wyrwana z science fiction, ale nowe prawo ma na celu urzeczywistnienie właśnie tej koncepcji. Podpisana w dniu 25 listopada 2015 roku przez Prezydenta Baracka Obamę ustawa o komercyjnej konkurencyjności w kosmosie ma na celu zachęcenie do prywatnej eksploracji kosmosu poprzez ograniczenie regulacji rządowych do września 2023 roku. Te ramy czasowe mają umożliwić prywatnym firmom okres uczenia się nowych technologii niezbędnych do przyszłych celów, takich jak: kosmiczna turystyka, komercyjne loty kosmiczne i górnictwo kosmiczne. W tym celu ustawa wyraźnie zezwala firmom lub osobom fizycznym na roszczenie sobie prawa własności do wszelkich zasobów i minerałów, które są w stanie zebrać w kosmosie czyli stanowi prawo, które wcześniej było mroczne w świetle prawa. Polowanie na przydatne materiały w kosmosie jest integralną częścią wielu prywatnych eksploracji kosmosu i planów różnych firm. Chris Lewicki, prezes i inżynier Planetary Resources, prywatnej firmy zajmującej się planami wydobycia zasobów z asteroid powiedział – „Są zasoby, które wspierają operacje i działalność człowieka w kosmosie, są zasoby, które wspierają produkcję w kosmosie, a być może są zasoby, które są wystarczająco ważne i cenne, aby sprowadzić je z powrotem na Ziemię”. Jednym z powodów, dla których starty w kosmos, zwłaszcza misje z załogą, są drogie, jest koszt transportu materiałów. Woda i paliwo rakietowe, z których to ostatnie można uzyskać, czyli z wodoru i tlenu, są w cząsteczkach wody, to dwa szczególne zasoby, na które ludzie tacy jak Lewicki mają oko. „W kosmosie jest pod dostatkiem wody i jeśli nie musimy wydawać 50 milionów dolarów na transport każdej tony wody lub 50 milionów dolarów na paliwo rakietowe, to przypomnijmy sobie budowanie stacji benzynowych wzdłuż autostrad międzystanowych” – mówi Lewicki. W oczach amerykańskich prawodawców ustawa ta jest uczciwą interpretacją Traktatu o Przestrzeni Kosmicznej, ale inne narody mogą to widzieć inaczej. Własność prywatna materiałów kosmicznych to delikatny temat, ponieważ komercyjne wykorzystanie przestrzeni kosmicznej prawdopodobnie nie przyniosłoby korzyści całej ludzkości, jak wymaga tego traktat. Firmy z innych krajów zainteresowane wydobyciem asteroid lub prywatną eksploracją kosmosu mogą zdecydować się na podjęcie pracy poza Stanami Zjednoczonymi, aby skorzystać z ochrony prawnej, lub wezwać własne rządy do przyjęcia podobnych ustaw. Projekt ustawy nie ogranicza się do wydobycia asteroid, ale obejmuje wiele dziedzin prawa związanych z komercyjną eksploracją kosmosu. Istnieją sekcje, które uchylają pewne istniejące ograniczenia czasowe dotyczące zezwoleń na prywatne statki kosmiczne i umożliwiają Departamentowi Transportu USA (DoT) wydawanie eksperymentalnych zezwoleń na wielokrotne starty jednym pojazdem, a także sekcja, która określa, że ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej może obejmować „uczestników lotów kosmicznych”. Stany Zjednoczone podjęły pierwszy, raczej embrionalny krok, aby rozwiązać ten problem, dając przedsiębiorcom wydobywającym asteroidy pierwszy stopień pewności prawnej co do ich praw własności, przynajmniej zgodnie z prawem amerykańskim, jednocześnie wskazując, że przed jakąkolwiek faktyczną operacją wydobywczą, należy opracować bardziej szczegółowe podejście do licencjonowania takich działań. Zresztą NASA już oficjalnie na swoich stronach informuje o planach budowy małej elektrowni atomowej na Księżycu a następnie na Marsie. Naukowcy z NASA i Departamentu Energii przetestowali ostatnio kluczowe technologie rozwoju reaktora jądrowego, który mógłby zasilać ludzką placówkę na Księżycu lub Marsie. Testy dowodzą, że agencje mogą zbudować „bezpieczny, niezawodny i wydajny” dla powrotu ludzi na Księżyc. Ciekawostką jest natomiast to, że naukowiec Igor Ashurbeyli, założyciel Niezależnego Centrum Badawczego Asgardii, zaproponował w dniu 12 października 2016 roku powołanie Kosmicznego Królestwa Asgardii, która przyjęła konstytucję w dniu 18 czerwca 2017 roku. Centrum administracyjne Asgardii znajduje się w Wiedniu w Austrii. Jest też znane jako Kosmiczne Królestwo Asgardii, tworzącą grupę ludzi, którzy wystrzelili satelitę na orbitę Ziemi. Nazywają siebie „Asgardyjczykami” i nadali swojemu satelitcie nazwę „Asgardia-1”. Zadeklarowali suwerenność nad przestrzenią zajmowaną i zawartą w Asgardii-1. Asgardyjczycy przyjęli konstytucję i zamierzają uzyskać dostęp do przestrzeni kosmicznej bez kontroli istniejących narodów i założyć stałą osadę na Księżycu do 2043 roku. Sonda Cygnus, która wyniosła Asgardię-1 w kosmos, wypuściła jeszcze dwa inne satelity w dniu 12 listopada 2017 roku. Kosmiczne Królestwo Asgardii stwierdziło, że jest teraz „pierwszym narodem, który ma całe swoje terytorium w kosmosie”. Prawnicy wątpią, czy Asgardia-1 może być uważana za suwerenne terytorium, ponieważ Asgardia nie osiągnęła jeszcze celu uznania za państwo narodowe. Należy podkreślić, że niektórzy miliarderzy planują założenie baz i osiedli np. na Marsie i w ten sposób uniknąć prawa ziemskiego i stworzyć nowy system prawny poprzez ogłoszenie niepodległości od Ziemi. Najgorszym jednak scenariuszem jest postępująca fragmentaryzacja sytuacji prawnej w niektórych państwach idących w jednym kierunku do eksploatacji tych bogactw oraz ustanowienie np. kosmicznych sił zbrojnych w USA czy też Rosji, które będą prawdopodobnie mogły zajmować się sprawami ochrony swoich nie tylko obywateli ale przede wszystkim korporacji eksplorujących zasoby kosmiczne. Jakże przypomina to okres kolonialny w historii niektórych państw na Ziemi, gdzie za kupcami i osadnikami pojawiało się wojsko. Fragmentaryzacja sytuacji prawnej będzie też skutecznie sprowadzać się do utrzymującego się braku odpowiedniego reżimu prawnego na poziomie międzynarodowym, co może spowodować i wywołać konflikty międzynarodowe. Dlatego jeszcze nie jest czas na otwieranie szampana przez właścicieli korporacji planujących eksploatację zasobów kosmicznych.

Nota: Fotografie zostały wykonane przez Andrzeja Kotowieckiego a to: Grunt księżycowy w Muzeum Komitetu Meteorytowegoprzy Instytucie Geochemii i Chemii Analitycznej (GIMEi) W. Wernadskiego Rosyjskiej Akademii Nauk – 2 fotografie, Replika sondy Łuna 17 w Muzeum Kosmonautyki w Moskwie, Skały księżycowe z misjii Apollo 11 w Muzeum Kosmonautyki w Moskwie, oraz fotografie Skał księżycowych ofiarowanych do Olsztyńskiego Planetarium, fotografie te wykonał kol. Jacek Drążkowski oraz fotografii NASA – Deklaracja celna wwiezienia na teren USA skał księżycowych przez Apollo 11

Źródła podano dla wymogów tego tekstu dla Pressmania.pl wg kolejności przytoczenia w tekście:

NASA Earth Observatory, Sudbury Impact Structure, https://earthobservatory.nasa.gov/images/148844/sudbury-impact-structure (dostęp 22-11-2021)
Henri, Yvon. „Orbit Spectrum Allocation Procedures ITU Registration Mechanism” (PDF). International Telecommunications Union., https://www.itu.int/en/ITU-R/space/symposiumWroclaw2008/Wroclaw_YH.pdf (dostęp 22-11-2021)
Space Law, United Nations, http://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/index.html (dostęp 22-11-2021)
Starlink Launch Statistics, https://planet4589.org/space/stats/star/starstats.html (dostęp 22-11-2021)
Grush L., SpaceX just launched two of its space internet satellites — the first of nearly 12,000, https://www.theverge.com/2018/2/15/17016208/spacex-falcon-9-launch-starlink-microsat-2a-2b-paz-watch-live (dostęp 22-11-2021)
Frans G. von der Dunk, Asteroid Mining: International and National Legal Aspects, University of Nebraska – Lincoln, 2018, https://www.researchgate.net/publication/339017128_Asteroid_Mining_International_and_National_Legal_Aspects (dostęp 22-11-2021)
Kotowiecki A., Geneza ustroju politycznego Nunavut – arktycznego Terytorium Kanady, str. 55 – 73, IUS ET ADMINISTRATIO, Zeszyt 3(7), Rzeszów 2005, Uniwersytet Rzeszowski.
Kotowiecki A., Geneza i ewolucja ustroju politycznego Grenlandii, str. 153 – 172, IUS ET ADMINISTRATIO, Zeszyt 1(5), Rzeszów 2005, Uniwersytet Rzeszowski.
Kotowiecki A., Programy „SPACEWATCH” wymagają pilnie międzynarodowych rozwiązań prawnych, Kwartalnik, Meteoryt nr 1/2003 wydawany przez Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne.
Machowski J., Paragrafy dla Kosmosu, Wyd. Omega, 1965, s.151
Kleiman M.J., Space Law 101: An Introduction to Space Law, https://web.archive.org/web/20181204054125/https://www.americanbar.org/groups/young_lawyers/publications/the_101_201_practice_series/space_law_101_an_introduction_to_space_law/ (dostęp 22-11-2021)
Space Law Treaties and Principles, United Nations, http://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/treaties.html (dostęp 22-11-2021)
Międzynarodowe prawo kosmiczne, https://pl.wikipedia.org/wiki/Mi%C4%99dzynarodowe_prawo_kosmiczne (dostęp 22-11-2021)
„Status of international agreements relating to activities in outer space as at 1 January 2008” (PDF). United Nations Treaties and Principles on Outer Space and Related General Assembly Resolutions. 2009. http://www.unoosa.org/pdf/publications/ST_SPACE_11_Rev2_Add1E.pdf (dostęp 22-11-2021)
Kotowiecki A., Gdzie są artefakty zabrane przez M. Hermaszewskiego w Kosmos? http://pressmania.pl/gdzie-sa-artefakty-zabrane-przez-m-hermaszewskiego-w-kosmos/?fbclid=IwAR1PaMyrw4gO62lBZWfguQuLSMT4-c6GTiYmXV0sWBxdMP-SG4DCknGacN4 (dostęp 22-11-2021)
Bilateral and Multilateral Agreements Governing Space Activities, United Nations, http://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/nationalspacelaw/bi-multi-lateral-agreements.html (dostęp 22-11-2021)
Piech A., Układ księżycowy – ostatni traktat dotyczący prawa kosmicznego, Kosmonauta.net., 2011, https://kosmonauta.net/2011/09/uklad-ksiezycowy/ (dostęp 22-11-2021)
Zhukov G., Kolosov Y, Internacional Space Law, Moskwa, Wyd. Statut 2014, s. 176 https://mgimo.ru/upload/2016/05/KOLOSOV_space_law_eng.pdf (dostęp 22-11-2021)
Kotowiecki A., Gdzie jest jeden „Polski Księżyc” przywieziony przez Apollo 11, http://pressmania.pl/gdzie-jest-jeden-polski-ksiezyc-przywieziony-przez-apollo-11/ (dostęp 22-11-2021)
China Brings Moon Rocks to Earth, and a New Era of Competition to Space, https://www.nytimes.com/2020/12/16/science/china-moon-mission-rocks.html (dostęp 22-11-2021)
W tłumaczeniu z angielskiego -„Pobudzanie konkurencyjności i przedsiębiorczości prywatnego sektora lotniczego”
Off-Earth Mining under the Outer Space Treaty: Legal with Future Challenges, https://www.youtube.com/watch?v=KzAxF6CmorA (dostęp 22-11-2021)
Bateman T., NASA wants to put nuclear reactors on the Moon to power a future manned base, https://www.euronews.com/next/2021/11/22/nasa-wants-to-put-nuclear-reactors-on-the-moon-and-one-day-mars (dostęp 22-11-2021)
Asgardia The Space Nation, https://asgardia.space/en/pages/mission (dostęp 22-11-2021)
United States Space Forces, https://www.spaceforce.mil/ (dostęp 22-11-2021)
Russian Federation Aerospace Defence Forces, https://eng.mil.ru/en/structure/forces/cosmic.htm (dostęp 22-11-2021)
NASA – A Lunar Nuclear Reactor, https://sservi.nasa.gov/articles/a-lunar-nuclear-reactor/ (dostęp 22-11-2021).