Bowiem nie czujemy się gospodarzami Polski.
Kiedyś odebrano nam poczucie, że Polska do nas należy. Wydaje mi się, że wcale nie nastąpiło to w okresie komunistycznym. Mogę się mylić, ale wtedy mieliśmy przekonanie, że Polska jest nasza, a komuniści są tylko intruzami. Czyli musiało to nastąpić po upadku komunizmu.
Otóż gospodarz czuje się odpowiedzialny za kraj. My tego w sobie nie mamy. Przez cały okres zaborów polskie społeczeństwo to miało. Nawet chłopi pańszczyźniani, chociaż nic nie mieli, wiedzieli, że Polska jest ich. Bo tu wcale nie chodzi o rzeczywiste posiadanie, ale o ideę.
Jeżeli kraj, w którym żyjemy, nie jest nasz, nasz stosunek do niego jest stosunkiem najemcy. Jak mi zaproponują lepsze warunki najmu, pójdę gdzie indziej.
Otóż najemca nie czuje się właścicielem. Jego odpowiedzialność za miejsce zamieszkania kończy się na sankcjach ustalonych w umowie najmu w przypadku zniszczenia mienia. Jeżeli więc nas nie przyłapią i nie nałożą kary, to sam fakt, że wyrządzamy szkody, nie robi na nas żadnego wrażenia. Bo to nie nasze.
Przekładając mentalność najemcy na Polskę, oczywiste jest, że przedkładamy własne korzyści nad dobro kraju. Ale to źle powiedziane. Bo „dobro Polski” w naszej współczesnej wrażliwości w ogóle nie istnieje. To pusty frazes wykorzystywany przez tych, którzy zawłaszczyli Polskę, do usprawiedliwiania działań na naszą szkodę.
Mogę to łatwo udowodnić empirycznie. Wystarczy zobaczyć, kto posługuje się zwrotem „dla dobra Polek i Polaków”. Żaden normalny człowiek nie użyje go we własnym zakresie. Wstyd by nam było. Natomiast namiętnie używają go politycy, gdy walczą o głosy wyborców. A im częściej go używają, tym bardziej zmieniają go w zużytą szmatę.
Właśnie dlatego mówienie o Polsce w skali całego kraju jest zbyt abstrakcyjne. Nie ma dobra wspólnego, więc Polska jest tylko zwrotem retorycznym. Aby mówić o czymś realnie istniejącym, musimy zejść na niższy poziom. Dla mnie najbardziej naturalnym miejscem jest szkoła. Ale nie mówię teraz o oświacie. Chodzi mi o przykładowy kawałek Polski, gdzie żyjemy jako najemcy, a nie gospodarze.
Kiedyś nauczyciele utożsamiali się ze swoją szkołą. Byli dumni z jej sukcesów i martwili się porażkami. Nie było mowy, aby nauczyciel po latach pracy zmienił szkołę, bo gdzie indziej zaproponowano mu lepsze warunki. On i jego szkoła to było jedno. Tożsamość szkoły opierała się na legendarnych nauczycielach, a nauczyciele do końca życia definiowali się poprzez swoją szkołę. Bo to była ich szkoła.
I teraz im to odebrano. Tysiące regulacji, skarg, awantur i ataków, a do tego presja kuratorium, Rzecznika Praw Dziecka i mediów, zerwały osobistą relację nauczycieli ze szkołą, przemieniając szkołę w urząd, a nauczycieli w urzędników. Nie myśl więc sobie, nauczycielu, że twoja szkoła jest twoja.
Nikt więc już się ze szkołą nie utożsamia. Ani nauczyciele, ani uczniowie. Dla każdego pójście do szkoły jest udręką. Uczniowie z utęsknieniem czekają na zakończenie nauki, a nauczyciele na emeryturę.
W takim właśnie stanie jest teraz cała Polska. I ktoś do tego doprowadził. Być może zrobił to w dobrej wierze, ale dobrymi chęciami jest wybrukowana droga do piekła. Może chodziło o stworzenie jasnych reguł i procedur, ukrócenie samowoli oraz budowanie rzeczywistości opartej na praworządności. W praktyce doprowadziło to jednak do odebrania obywatelom poczucia podmiotowości, osaczania ich regulacjami oraz zastraszania sankcjami karnymi i finansowymi. Za wszystko. Za błąd. Za potknięcie. Za pomyłkę. Za własne zdanie.
Gdy robił takie rzeczy okupant – ludzie nie tracili godności. Ale teraz żyjemy w wolnej Polsce. Jak niby mamy walczyć o wolność w wolnej Polsce?
Najzabawniejsze jest przy tym to, że nie jestem w stanie wskazać winnych. Bo w naszym kraju nikt nie czuje się dobrze. Nawet najważniejsi decydenci są zastraszeni i nie mają poczucia podmiotowości.
Wracając do szkoły jako kawałka Polski – otóż wszyscy nienawidzą współczesnej szkoły. Ktoś ją żmudnie budował, ale teraz nikt nie czuje z tego satysfakcji. Źle czują się w niej uczniowie i nauczyciele, jeszcze gorzej dyrektorzy, udręczeni są kuratorzy, a nienawidzi jej także minister edukacji. Tak wystandaryzowano nasze państwo, że wszyscy czują się w nim źle. Więc kto was zmusił, aby stworzyć takiego potworka? Nie wiadomo. To tajemnica.
Być może są jacyś królowie życia. Może celebryci, emerytowani funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa lub gangsterzy, ale ja myślę, że to mit. Jak jednorożec. Bo każdy ma w Polsce źle, ale każdemu wydaje się, że ten drugi ma lepiej.
W każdym razie szef na pewno nie ma lepiej niż jego podwładni. Odgrywa rolę szefa, ale żyje w nieustającym lęku, że zaraz mu coś zarzucą. Na przykład, że jest za mało decyzyjny albo zbyt apodyktyczny. Za bardzo uległy lub nie liczy się z cudzym zdaniem. Bo wszystko jest uznaniowe. Przez lata coś było dobre, aż w jednej chwili coś się odkręci i to samo będzie bardzo złe. Dlatego każdy szef jest jak zaszczute zwierzę, które każdego dnia otwiera z lękiem gazetę, zastanawiając się, kiedy go odstrzelą.
Otóż ten stan wcale nie jest dobry. Nikt w takich warunkach nie pracuje lepiej. Nie wiem, kto wymyślił, że zastraszanie prowadzi do podwyższania standardów. Psychologicznie to kompletna bzdura. Pod presją człowiek popełnia wiele niepotrzebnych błędów, bo skupia się na unikaniu ryzyka, a nie na pracy. W nomenklaturze biurokratycznej nazywa się to tworzeniem „dupochronów”. Jednym z bardziej szkodliwych „dupochronów” jest reguła, aby na następcę wypromować kogoś troszeczkę gorszego od siebie.
Jeżeli ktoś ma takie możliwości, chciałby, aby zastąpił go ktoś taki sam jak on, ale minimalnie gorszy. Aby ludzie później przez porównanie nie uznali go za szkodnika. Lepiej niech mówią, że obecny szef nie jest zły, ale ten poprzedni to był najwyższy poziom.
To nie jest duża różnica. Minimalna. Taka bardziej w dziesiętnych niż w punktach. Jeżeli jednak za każdym razem jest troszeczkę gorzej, a później jeszcze troszeczkę i jeszcze, to z czasem zrobi się bardzo źle.
A problem polega na tym, że komuniści, oddając władzę, mieli wpływ na to, komu ją przekażą. Później zaś stworzono w naszej polityce system, w którym awans polityczny jest uzależniony od partyjnego lidera. To prawda, że głosujemy podczas wyborów, ale nie my tworzymy listy wyborcze. Podobnie jest na uczelni czy w szpitalu. Na pewno więc tam także obowiązuje zasada: taki sam, tylko troszeczkę gorszy.
W ten właśnie sposób została zbudowana wolna Polska. Jak u Hitchcocka: zaczęło się od komunistów, a później było coraz gorzej, aż wyszły z tego nasze współczesne elity polityczne.
Pocieszające jest tylko to, że nie jest tak źle, bo będzie jeszcze troszeczkę gorzej.
Zostaw komentarz