Ponad 20 lat temu zacząłem robić porządki w moich zbiorach. Przekazywałem wiele eksponatów do Muzeów, co oczywiście czynię nadal. M.in. posiadałem dużą ilość papierów wartościowych z okresu międzywojennego jak również dużą ilość banknotów z tamtego okresu.

Zacząłem korespondować w tej sprawie z Ministerstwem Finansów, gdyż w Sejmie i Senacie zaczęto rozważać możliwość wykupu emitowanych przez Skarb Państwa II Rzeczpospolitej obligacji rządowych.

Należy podkreślić, że Skarb Państwa II Rzeczypospolitej (1918–1939) emitował liczne obligacje i pożyczki państwowe. Były to m.in. pożyczki konwersyjne, inwestycyjne czy kolejowe. II Rzeczpospolita zadłużała się dużo i chętnie. Emitowała obligacje, dzięki którym finansowano rozbudowę kraju po latach zaborów i zniszczeń wojennych. Obligacje kupowali nie tylko ludzie majętni, ale też niezbyt zamożni. Były one pewną lokatą kapitału. Wielu traktowało to też jako patriotyczny obowiązek.

Z ostatniego przed II wojną światową rozliczenia długu publicznego, opublikowanego z Monitorze Polskim z kwietnia 1939 r., wynika, że Skarb Państwa był winien ok. 2.5 mld ówczesnych złotych w tym z tytułu papierów skarbowych wyemitowanych na rynek krajowy – 2018,3 mln zł, a z tytułu papierów skarbowych wyemitowanych na rynek zagraniczny – 432,6 mln zł.

Należy podkreślić, że w tym okresie jeden dolar kosztował średnio od 5 do 5,50 ówczesnych złotych a uncja złota kosztowała $ 35. Czyli nie były to małe pieniądze.

Ile z tych obligacji przetrwało do dziś? Według niektórych opracowań, z 5–6 mln wydrukowanych papierów wartościowych, niezniszczonych pozostało 50–100 tys. sztuk, czyli około 5 proc., na kwotę około 70 mln ówczesnych złotych. (https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/258166,1,przedwojenne-obligacje.read)

Cóż z wielu publikacji od 1989 do 2006 roku wynikało, iż Skarb Państwa rozważał możliwości wykupu tych obligacji.
Jednak okazało się, że to była tylko gra na zwłokę.

Ministerstwo Finansów czekało na przedawnienie. Obywatele Rzeczpospolitej zostali praktycznie pominięci z wykupu obligacji i papierów wartościowych.
Natomiast roszczenia zagraniczne zostały przez Skarb Państwa zaspokojone w zawartych umowach międzynarodowych.
Poniżej wiele wyjaśniająca odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów – z upoważnienia ministra na interpelację nr 9120 w sprawie wypłaty należności za przedwojenne obligacje:

„ Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Elżbiety Ratajczak, Posła na Sejm RP, z dnia 19 lipca 2007 r. (SPS-023-9120/07) w sprawie przedwojennych obligacji Skarbu Państwa, uprzejmie wyjaśniam:
1. W okresie dwudziestolecia międzywojennego Skarb Państwa (SP) dokonał kilkudziesięciu emisji obligacji zarówno na rynek krajowy, jak i na rynki zagraniczne. Po zakończeniu II Wojny Światowej obsługa obligacji wyemitowanych przez SP przed 1.09.1939 r. nie została wznowiona.
Mimo to, zgodnie z art. 16 i 17 dekretu z dnia 27.07.1949 r. o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nieumorzonych zobowiązań pieniężnych, utrzymana została w mocy gwarancja Państwa do zobowiązań SP, udzielona obligacjom emitowanym przed dniem wejścia w życie tego dekretu, a jeszcze nieumorzonym. Należy przyjąć, iż omawiana problematyka nie dotyczy tylko zadłużenia w papierach wartościowych wyemitowanych bezpośrednio przez SP, ale również zobowiązań zawartych w papierach wartościowych związków samorządu terytorialnego oraz zakładów, funduszy, monopoli oraz przedsiębiorstw państwowych.
Według jedynego wiarygodnego źródła, jakim jest Wykaz długów i gwarancji finansowych Państwa na dzień 1 kwietnia 1939 r. (Monitor Polski z 1939 r. Nr 122 poz. 288), suma zobowiązań SP z tytułu przedwojennych papierów wartościowych wynosiła 2450,9 mln zł, w tym z tytułu papierów skarbowych wyemitowanych na rynek krajowy – 2018,3 mln zł, a z tytułu papierów skarbowych wyemitowanych na rynek zagraniczny – 432,6 mln zł. Dekretem z 27.07.1949 r. unieważniono pożyczki wewnętrzne z lat 1918-1922 na ok. 0,3 mln zł. Przytoczone wartości nie uwzględniają gwarantowanych przez SP emisji papierów wartościowych dokonanych przez związki samorządów terytorialnych, fundusze, monopole i przedsiębiorstwa państwowe.
Należy przyjąć, że zobowiązania z tytułu przedwojennych papierów skarbowych będą niższe ze względu na dokonane, na podstawie zawartych przez Polskę w latach 40., 50., 60. i 70. umów międzynarodowych, wykupy niektórych emisji obligacji dokonane na rynkach zagranicznych oraz konsekwencje wynikające z papierowej formy obligacji, upływu lat i uwarunkowań historycznych”. (całość odpowiedzi na interpelację https://orka2.sejm.gov.pl/IZ5.nsf/main/29ACEA9E )

Czyli reasumując odpowiedź na interpelację dotyczącą przedwojennych obligacji Skarbu Państwa w polskim prawie opiera się na stałym stanowisku Ministerstwa Finansów oraz orzecznictwie sądowym czyli:
– Brak podstawy prawnej do wypłaty: W polskim systemie prawnym nie ma aktualnych przepisów ani aktów wykonawczych, które nakazywałyby lub umożliwiały powszechny wykup oraz rewaloryzację obligacji emitowanych przez Skarb Państwa przed 1 września 1939 roku.

– Przedawnienie roszczeń: Większość roszczeń wynikających z przedwojennych papierów wartościowych (w tym kuponów odsetkowych) uległa przedawnieniu na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.
– Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego: W wyroku z 24 kwietnia 2007 r. (sygn. akt SK 49/05) Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że brak ustawowego uregulowania wykupu przedwojennych obligacji nie narusza Konstytucji, a wyroków TK nie można traktować jako automatycznego nakazu wypłaty należności przez państwo.
– Droga sądowa: Dochodzenie roszczeń przed sądami cywilnymi okazuje się w większości przypadków nieskuteczne, ponieważ Skarb Państwa podnosi zarzut przedawnienia, a Sądy Najwyższe wskazywały, że bez odrębnej ustawy regulującej ten proces roszczenia nie mogą zostać uwzględnione.

Z historii wiemy, co już niejednokrotnie wielu inwestorów przeżywało, gdy papiery wartościowe stawały się bezwartościowe.
Dlatego też niektórzy starają się nie inwestować w papiery wartościowe, które w przypadku zawieruchy wojennej, krachu na giełdzie czy bankructwa państwa stają się tylko „papierami kolekcjonerskimi” lecz starają się inwestować w zakup ziemi, domów czy też kruszców.

Przykładem może być to, że Państwo Polskie wypłacało odszkodowania za majątek pozostawiony na terenach tzw. „zabużańskich”, za fabryki, domy itp. nawet czasem nie sprawdzając czy domy nie były przypadkiem w okresie międzywojennym zastawione pod pożyczki bankowe!!!!