Zabytki sztuki rosyjskiej.

REKLAMA

Zespół fortyfikacyjny moskiewskiego Kremla składa się z nieregularnego pięcioboku obwodowych murów obronnych, 3 głównych baszt narożnych o przekroju kołowym, 4 kwadratowych baszt bramnych, 12 baszt pośrednich i barbakanu. Linia umocnień kremlowskich otacza obszar o powierzchni ok. 275 tys. m². Długość murów wynosi 2235 m. Mury Kremla, o grubości od 3,5 do 6,5 m i wysokości od 5 do 19 m. Mury te wieńczą blanki z merlonami o wysokości 2-2,5 m i grubości 0,6-0,7 m o charakterystycznych kształtach „jaskółczego ogona”, w których wycięte są strzelnice. Wchodzące w skład fortyfikacji wieże i baszty, zostały zaprojektowano jako samodzielne punkty oporu i połączono je sekretnymi tunelami. W XV wieku było ich 18 a obecnie jest ich 20.  Są wielopiętrowe, zaopatrzone są w machikuły obecnie zasłonięte. Od XVI wirku zwieńczone są charakterystycznymi stromymi namiotowymi dachami, które początkowo były drewniane, a za panowania Romanowów przebudowano je na ceglano-kamienne i pokryto kolorową dachówką. Baszty zbudowane są na planie kołowym, czworokątnym lub wielokątnym, niektóre posiadały własne ujęcia wody i furty wyjściowe. Większość wież moskiewskiego Kremla została wzniesiona podczas odbudowy twierdzy przez Dmitrija Dońskiego w latach 1482-1495. Najnowsza budowla pochodzi z 1680 roku. 

Z wyjątkiem wieży Kutafja wszystkie istniejące są objęte murem Kremla. Konstrukcje narożne mają przekrój kołowy, pozostałe są prostokątne. Wieża Kutafja to złożona figura z zaokrąglonymi rogami. Wszystkie budowle obronne były kilkakrotnie przebudowywane. W szczególności w latach 70-tych i 80-tych XVII wieku, zmodernizowano też zespół Kremla, a wieże otrzymały czterospadowe dachy. Lista jest opracowywana w kolejności stosowanej przez personel wojskowy Pułku Prezydenckiego Moskiewskiego Komendanta Kremla Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej: zaczynając od Wieży Kutafja i przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, a także obejmuje zagubione wieże. 

Oto lista baszt wchodzących w skład murów moskiewskiego Kremla: I- Baszta Kutafja, II- Baszta Troicka, III- Baszta Komendancka, IV- Baszta Zbrojowni, V- Baszta Borowicka, VI- Baszta Wodociągowa,  VII- Baszta Tajna, VIII- Pierwsza Bezimienna Baszta, IX- Druga Bezimienna Baszta, X- Baszta Piotra, XI- Baszta Beklemiszewska, XII- Baszta Konstantino-Jeleninskaja, XIII- Baszta Ołtarzowa, XIV- Baszta Carska, XV- Baszta Spasska, XVI- Baszta Senacka, XVII- Baszta Nikolska, XVIII- Baszta Narożna Arsenalna, XIX- Baszta Środkowa Arsenalna, XX- Baszta Herbowa.

  1. Baszta Kutafja (również Predmostnaja, Otwodnaja, Borisoglebskaja) jest jedyną zachowaną wieżą-strzałką dywersyjną Kremla moskiewskiego, stanowiła jeden kompleks obronny z wieżą Troicką i mostem Troickim. Datowana na lata 1495-1516. Za autora projektu uważany jest włoski architekt Alewiz Frjazin. Wieża była wielokrotnie przebudowywana i restaurowana, dzięki czemu jej nowoczesny wygląd znacznie odbiega od oryginału. Na początku XVI wieku wieża miała ponad dwadzieścia metrów wysokości, nie posiadała wewnętrznego sklepienia i obfitej dekoracji elewacji. Ażurowy szczyt dobudowano dopiero w XVII wieku. W ścianach wieży praktycznie nie ma cegieł pierwotnego murowania. W XXI wieku wieża Kutafja służy jako wejście dla odwiedzających Kreml. W 2012 roku przy jej północnej ścianie wybudowano szklany pawilon z bramkami obrotowymi i punktami kontroli bezpieczeństwa. Zmianę oblicza zabytkowego obiektu skrytykowali przedstawiciele środowiska architektonicznego oraz specjaliści UNESCO.
  2. Baszta Troicka, (Trójcy, wcześniej też Objawienia Pańskiego, Rizopolożenskaja, Znamenskaja, Kuretnaja) jest to centralna wieża przejazdowa północno-zachodniej ściany moskiewskiego Kremla, z widokiem na Ogród Aleksandra. Zbudowana w latach 1495-1499 przez włoskiego architekta Alewiza Frjazina Starego. Była częścią pojedynczego ogniwa obronnego z Wieżą Kutafja i Mostem Trójcy. W średniowieczu służyła jako „rodzinne wyjście królewskie i patriarchalne”. Najwyższa z wież Kremla. W latach 1499-1508 Baszta Troicka była najwyższym budynkiem w całym Wielkim Księstwie Moskiewskim. Przewyższyła ją dopiero kremlowska Dzwonnica Iwana Wielkiego. W 1685 roku nadbudowano jej dolny masyw czterospadowym dachem, dodano dekorację z białego kamienia. Od 1585 do 1812 roku na wieży znajdował się zegar dzwonkowy. W latach 1868-1870 budynek przebudowano na moskiewski Oddział Archiwum Ministerstwa Dworu Cesarskiego. W XXI wieku Troicka była jedyną mieszkalną i ogrzewaną ze wszystkich wież Kremla. Mieści się w niej baza prób orkiestry, studio nagrań i pomieszczenia biurowe Rosyjskiej Orkiestry Prezydenckiej. Przed odrestaurowaniem w 2015 roku mieścił się w niej również kremlowski panel sterowania siecią energetyczną. Wieża Kutafja i Brama Trójcy służą również do wejścia turystów i zwiedzających.
  3. Baszta Komendanta zwana również Komendancką (dawniej zwana Kolymażnaja) to pusta wieża północno-zachodniej ściany Moskiewskiego Kremla. Została zbudowana w 1495 roku pod kierunkiem włoskiego architekta Alewiza Frjazina Starego. Początkowo swoją nazwę wzięła od znajdującego się w pobliżu budynku Kołymażnego, gdzie trzymano wozy królewskie. Później zaczęto ją nazywać Głuchą, jego współczesną nazwę nadano w XIX wieku, kiedy w sąsiednim Pałacu Rozrywki urządzono rezydencję komendanta moskiewskiego.
  4. Baszta Zbrojowni (dawniej Wieża Konjuszennaja) to wieża w północno-zachodniej części muru moskiewskiego Kremla, położona między wieżami Borowicką i Komendanta. Zbudowany w latach 90-tych XIV wieku. Początkowo autorem projektu był architekt Pietro Antonio Solari, ale od drugiej połowy XX wieku większość naukowców skłonna jest sądzić, że budową kierował Alewiz Frjazin Stary. Wieża była wielokrotnie odnawiana. Na początku XVII wieku na górnych platformach powstały zawiasowe strzelnice, a w 1686 roku dobudowano kamienny dach z wieżą strażniczą i złoconym wiatrowskazem. Początkowo wieża nosiła nazwę Konjuszennaja. Swoją współczesną nazwę otrzymała w 1851 roku po wybudowaniu na miejscu budynku Zbrojowni. Od 1990 roku wieża jest miejscem dziedzictwa kulturowego Rosji i jest chroniona jako część zespołu Moskiewskiego Kremla wpisanego na listę UNESCO.
  5. Baszta Borowicka (zwana również Prekursor, Czertolskie Worota, Borowickie Bramy) to wieża i brama w południowo-zachodniej części Moskiewskiego Kremla. Wychodzi na Ogród Aleksandra obok mostu Bolszoj Kamenny. Nazwa wieży prawdopodobnie pochodzi od pradawnego lasu sosnowego, który porastał Wzgórze Borowickie we wczesnej historii Moskwy. Brama Borowicka jest chronologicznie jednym z pierwszych budynków w Moskwie, istniała w drewnianej fortecy Dmitrija Dońskiego. Wieża nad bramą została zbudowana w 1490 roku, podczas przebudowy Kremla z białego kamienia na cegłę. Autorem projektu był włoski architekt Pietro Antonio Solari. Czterospadowy szczyt z dachem krytym dachówką dobudowano w XVII wieku. Do 1935 roku zdobił go złocony dwugłowy orzeł. Od 1937 roku na iglicy znajduje się rubinowa gwiazda. 
  6. Baszta Wodociągowa (Swiblowa, dawniej też nazywana Swirlowa) to południowo-zachodnia wieża narożna Kremla. Znajduje się na rogu Nabrzeża Kremla i Ogrodu Aleksandrowskiego nad brzegiem rzeki Moskwy. Zbudowana w 1488 roku przez włoskiego architekta Antonio Gilardiego.  Nazwa Swiblowa pochodzi od nazwiska bojarskiego klanu Swiblo, których dom przylegał do wieży od strony Kremla. Swoją współczesną nazwę otrzymała w 1633 roku po zainstalowaniu przez Krzysztofa Galoweja urządzeń, które dostarczały wodę z rzeki Moskwy na Kreml. Był to pierwszy w Moskwie wodociąg ciśnieniowy, za pomocą którego woda z wieży była rozprowadzana systemem ołowianych rur do wnętrza pałaców i ogrodów. W 1805 roku, z powodu skrajnego zniszczenia, wieżę rozebrano i według archiwalnych rysunków odbudowano na starym fundamencie. W 1812 roku została wysadzona w powietrze przez żołnierzy napoleońskich wycofujących się z Moskwy. Siedem lat później, pod kierownictwem Osipa Bowe (Joseph Bové vel Osip Iwanowicz Bowe), budynek został odrestaurowany, ale dokonano pewnych zmian w wyglądzie zewnętrznym. Od 1937 roku zwieńczenie wieży zdobi rubinowa gwiazda o trzymetrowej rozpiętości.
  7. Baszta Tajna (Tainitskaja) to centralna wieża południowej ściany Moskiewskiego Kremla. Pierwsza „Strelnica” została zbudowana w tym miejscu w 1485 roku przez włoskiego architekta Antona Frjazina. Została dobudowana w latach 80-tych XVII wieku, a rozebrana w 1771 roku. Dzisiejszą formę wieży przywrócono w 1783 roku z przybliżonym zachowaniem dawnych form. 
  8. Pierwsza Bezimienna Baszta (zwana również też Prochową) to pusta wieża południowej ściany Moskiewskiego Kremla, położona wzdłuż rzeki Moskwy. Została zbudowana w latach 80-tych XVIII wieku. Była kilkakrotnie niszczona i ponownie odbudowywana. Wieża znajduje się pomiędzy wieżami Drugiej Bezimiennej i Tajnej, ma wysokość 34,2 m. Nazwy wież Kremla zmieniały się niejednokrotnie w zależności od funkcji i otaczającego je zespołu architektonicznego. Wieże, zwane Bezimiennymi, znajdowały się na skraju rąbka i być może dlatego nie otrzymały charakterystycznych nazw. Również w Pierwszej Bezimiennej Baszcie znajdowały się składy prochu, dlatego nazywano ją również Prochową. Magazyn eksplodował podczas pożaru za panowania Iwana Groźnego, po którym odbudowano wieżę. Obiekt został rozebrany podczas budowy Wielkiego Kremlowskiego Pałacu Bażenowa, a później odbudowany w nowym miejscu. Po raz trzeci została zniszczona przez Francuzów podczas odwrotu spod Moskwy w 1812 roku, a dziewiętnaście lat później została odbudowana w nowych formach przez architekta Iwana Jegotowa.
  9. Baszta Druga Bezimienna to wieża południowej ściany Moskiewskiego Kremla, która biegnie wzdłuż rzeki Moskwy. Wzniesiono go w latach 80. XVIII wieku, kilkakrotnie niszczono i ponownie odbudowywano. Jest to jedna z najniższych wież Kremla, jej wysokość wynosi 30,2 metra. Znajduje się na wschód od Pierwszej Bezimiennej Wieży. Dokładne daty powstania wieży nie są znane, prawdopodobnie wzniesiono ją jednocześnie z innymi budowlami obronnymi muru południowego w latach 80-tych XVIII wieku. Według jednej wersji został rozebrany podczas budowy Wielkiego Pałacu Kremlowskiego. Nie potwierdzają tego jednak źródła pisane. Źródła pisane podają dane o przejściu i narożnych wieżach Kremla, ale dokładne daty budowy pośrednich konstrukcji ślepych nie są znane. Kroniki zwykle odnotowywały szczególnie ważne wydarzenia w dziejach Moskwy, a niektóre dokumenty mogły całkowicie zaginąć podczas pożarów i innych katastrof. Badacze sugerują, że Druga Bezimienna Wieża została wzniesiona równocześnie z innymi fortyfikacjami muru południowego w latach 80-tych XIX wieku. Przypuszczalnie architektem wieży był włoski architekt Antonio Frjazin, zaproszony do Moskwy przez Iwana III i który zbudował wszystkie fortyfikacje muru Moskiewskiego Kremla. Materiałem na nowe fortyfikacje Kremla była cegła wypełniona kostką brukową i białym kamieniem na zaprawie wapiennej. Wieża wystaje nieco poza mury twierdzy.
  10. Baszta Piotrowska (również Ugreszskaja lub Trzecia Bezimienna) to pusta wieża południowej ściany Moskiewskiego Kremla. Położona naprzeciwko rzeki Moskwy, obok Wieży Beklemiszeewskaja. Klasztorowi o tej samej nazwie i kościołowi metropolity Piotra nadano nazwy „Ugreszskaja” i „Petrowskaja”. Została zbudowana w latach 80-tych XVIII wieku i od tego czasu była wielokrotnie niszczona i przebudowywana: podczas polskiej interwencji w 1612 roku wieża została zniszczona i odbudowana po zakończeniu Kłopotów, w latach 1676-1686 na wieży zbudowano kamienny dach. W 1771 roku Piotrowska wieża została rozebrana do budowy nowego pałacu Kremla i została ponownie zrekonstruowana do 1793 roku. Podczas wojny z Napoleonem wiele budynków Kremla zostało wysadzonych w powietrze przez wojska francuskie, w tym wieżę Piotrowską. W 1818 r. został odrestaurowany według historycznych rysunków pod kierunkiem architekta Osipa Bove.
  11. Baszta Beklemiszewskaja (również zwana Moskworetskaja) to wieża muru moskiewskiego Kremla. Znajduje się w południowo-wschodnim narożniku trójkąta kremlowskiego, między wieżami Konstantino-Jeleninskaja i Piotrowską. Została zbudowana w 1488 roku przez włoskiego architekta Marka Frjazina. Nazwa pochodzi od imienia bojara Iwana Beklemiszewa, którego dom znajdował się wewnątrz Kremla i przylegał do wieży. Ze względu na bliskość rzeki Moskwy i mostu Bolszoj Moskworetskij nazywana jest również Moskworiecką. Okrągła wieża ma cztery kondygnacje. Zawiera trzy okrągłe sklepione pomieszczenia, a na górze znajduje się platforma bojowa i zachowane machikuły, przez które strzelano do napastników w przypadku oblężenia. Cylinder ma wąskie, rzadko rozmieszczone okna. Wieżę wieńczy ośmiobok z dwoma rzędami lukarn i wysokim wąskim dachem, na szczycie którego znajduje się ozdobna złocona flaga. Cokół wykonany jest z białego kamienia i ozdobiony półkolistym wałkiem. Przejście przy blankach muru prowadzi na drugie piętro, strome i wąskie schody prowadzą na kolejną kondygnację wieży i do wyższej części wschodniej ściany Kremla. Dolna część z XV-wiecznym murem jest dobrze zachowana, górna jest zwietrzała. W 2012 roku w pobliżu wieży Beklemiszewskaja zainstalowano parking dla rowerów. W 2016 roku w ramach przebudowy bulwaru Kremla w pobliżu wieży wykonano dodatkowe przejście dla pieszych z sygnalizacją świetlną.
  12. Baszta Konstantino-Jeleninskaja (dawniej Timofeewskaja) to wieża muru moskiewskiego Kremla. Znajduje się po wschodniej stronie, nad wieżą Beklemiszewskają. Zbudowana w 1490 roku przez włoskiego architekta Pietro Antonio Solari (Piotra Frjazin) na miejscu bramy Timofiejewskiej na Kremlu z białego kamienia Dymitra Dońskiego. Piotr Frjazin zbudował wieżę w 1490 roku na miejscu Bramy Timofiejewskiej, stała się jego piątą wieżą Kremla. W Karcie Duchownej z 1498 roku wieża nadal figurowała jako „Brama Timofiejewskia”. Bramy te z kolei zostały nazwane na cześć gubernatora Dmitrija Dońskiego – Timofeja Worontsowa-Weljaminowa. Już w 1380 r. Dmitrij Doński przeszedł przez te bramy do bitwy pod Kulikowem. W inwentarzu kremlowskim z 1476 roku sporządzonym po kolejnym pożarze, wieża widnieje pod starą nazwą „Brama Timofiejewskiego. Ostatnia wzmianka o bramie znajduje się w kronice jednego z książąt, spisanej w 1498 roku.
  13. Baszta Nabatna (zwana też Ołtarzową) jest pośrednią pustą wieżą wschodniej ściany moskiewskiego Kremla. Znajduje się na zboczu wzgórza Kremla, naprzeciwko katedry św. Bazylego. Zbudowana jako ostatnia z baszt w 1495 roku, przez nieznanego architekta. Swoją nazwę otrzymała w 1658 roku po zainstalowaniu dzwonu alarmowego Spasskiego. Dzwon usunięto z wieży na początku XIX wieku, obecnie znajduje się w Arsenale.
  14. Baszta Carska jest to najmłodsza i najmniejsza wieża moskiewskiego Kremla. Zbudowana przez nieznanego architekta. Została wzniesiona w 1680 roku podczas odbudowy Kremla. W okresie kiedy wieże nadbudowywano zadaszeniami z kamienia. Jest prawdopodobne, że w tym miejscu znajdowała się drewniana wieża z dzwonem „Spasski alarm”, gdzie dyżurował wartownik, który w razie niebezpieczeństwa wszczynał alarm. Później dzwon został przeniesiony do wieży Nabatna. Według legendy Iwan Groźny lubił oglądać plac i rozgrywające się wydarzenia z tej drewnianej wieży. W 1680 roku zamiast drewnianej wieży wybudowano między basztą Spasską i Nabatną wieżę kamienną. Jego ośmioboczny dach na filarach w kształcie dzbanka przypomina pospolite szafki werandy kamiennych rezydencji, które były powszechne w tamtych czasach. Według kanonów architektonicznych architekt stworzył dekorację wieży, nawiązującą do klasycznego Teremoka z rosyjskiego folkloru bajkowego. Dach ten zaczęto nazywać carskim. Według istniejących legend po koronacji władcy rosyjscy wyszli na wieżę, aby ukazać się ludziom zgromadzonym na Placu Czerwonym. Wysokość wieży Carskiej bez muru wynosi 14,45 m, wysokość całkowita z wiatrowskazem 16,7 m. Zbudowana pod koniec XVII wieku jest najmłodszą z wież Kremla, dlatego od samego początku nie była budowlą obronną i zachowała swój pierwotny wygląd. Wieża przez długi czas nie wymagała prac konserwatorskich.
  15. Baszta Spasska (brama Frolowskaja zwana też Jerozolimą) to wieża przejazdowa Kremla moskiewskiego z widokiem na Plac Czerwony. Zbudowana w 1491 roku przez architekta Pietro Solari. W latach 1624-1625 (według innych źródeł w 1626) angielski architekt Christopher Galowey zbudował wieżę z wielopoziomowym szczytem w stylu gotyckim. W 1937 roku na konstrukcji umieszczono głowicę w postaci rubinowej gwiazdy. W górnej części wieży zainstalowano słynny zegar dzwonkowy. Podczas bitwy pod Moskwą jesienią 1941 roku i wiosną 1942 roku bardzo często działa przeciwlotnicze Armii Czerwonej podczas ostrzału strzelały do ​​samolotów wroga w kierunku iglic kremlowskich wież. W tym celu zakryto iglice, aby gwiazdy nie ucierpiały.
  16. Baszta Senacka jest jedną z najstarszych wież Moskiewskiego Kremla. Znajduje się na wschodniej ścianie między wieżami Spasską i Nikolską oraz wychodzi na Plac Czerwony. Zbudowana w 1491 roku przez włoskiego architekta Pietro Antonio Solari na polecenie Iwana III. Przez długi czas wieżę nazywano „głuchą” lub bezimienną. Jej współczesną nazwę nadano w 1788 roku po wybudowaniu naprzeciwko niej gmachu Senatu. Jako część zespołu Kremla moskiewskiego znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.
  17. Baszta Nikolska to wieża przejściowa Kremla moskiewskiego z widokiem na Plac Czerwony. Został zbudowana w latach 1491-1492 przez architekta Pietro Antonio Solari. Do końca XV wieku, czyli przed powstaniem Placu Czerwonego. Od Bramy Nikolskiej zaczynała się ulica Nikolska. W latach 1805-1806 wieża została przebudowana w stylu gotyckim przez architekta Luigi Rusca wraz z Aleksiejem Bakariewem. W latach 1816-1819 pod kierownictwem architekta Osipa Bove, budynek został odrestaurowany w tych samych formach. Wieża stanowiła od północy bramę wjazdową na Kreml. Ikona Św. Mikołaja Możajska, z przełomu XV i XVI wieku, umieszczona nad bramą, dała jej nazwę. Mówi się, że pod ikoną ludzie przychodzili rozwiązywać spory i kłótnie. Wraz z innymi ikonami Kremla służyła jako symbol Świętej Rusi. Ikona pobłogosławiła procesje koronacyjne i wojskowe, które przechodziły pod nią przez prawie 500 lat. Przez stulecia to wyróżniające się miejsce wystawiało ikonę na groźby uszkodzenia i zniszczenia. Najpierw w 1812 roku, gdy Napoleon wycofał się z Moskwy, wieża wraz z resztą Kremla została podpalona. Wysadzono iglicę i zniszczono dach nad bramą. Jednak sama ikona przetrwała bez szwanku. Uznano to za cud. Po przebudowie wieży w latach 1916-18 dobudowano cztery narożne wieżyczki. Następnie podczas Rewolucji Październikowej Wieża św. Mikołaja została poważnie uszkodzona. Naoczny świadek doniósł: „Zarówno Wieża Nikolska, jak i Brama Nikolska zostały uszkodzone przez materiały wybuchowe, ogień z karabinów maszynowych, granaty ręczne i strzały z karabinu. Całkowicie zniszczono niszę ikonową i okap. Ikona anioła z jednej strony została przewrócona a z drugiej uszkodzona przez ostrzał. Pośród całego tego zniszczenia bramy, ikona św. Mikołaja ocalała, ale wokół głowy i ramion świętego zachował się wzór dziur po kulach. W ten sposób ikona przetrwała po raz drugi. Bolszewicy pokryli zniszczoną ikonę czerwonym suknem, utrzymując ją bezpiecznie poza zasięgiem wzroku. W maju 1918 roku czerwona tkanina została podarta na strzępy i ikona cudownie się pojawiła. Kilka dni później w wiosenny dzień Mikołaja, patriarcha Tichon wezwał procesje festiwalowe, aby wkroczyły na Plac Czerwony. Plac był wypełniony po brzegi i nie tylko. Armia Czerwona strzelała z karabinów, podczas gdy wierni modlili się do św. Mikołaja przed św. Ikoną Mikołaja Cudotwórcy. Jakiś czas później ikona całkowicie zniknęła z pola widzenia. Kiedy nie wiadomo, choć mogło to być w 1935 roku, kiedy na szczycie iglicy zainstalowano czerwoną gwiazdę, lub w 1937, kiedy obchodzono dwudziestą rocznicę rewolucji bolszewickiej. W tym czasie narastały czystki polityczne i być może właśnie wtedy podjęto decyzję o usunięciu wszystkich ikon religijnych z murów Kremla. Nie znaleziono dokumentacji mówiącej o tym, co stało się z kremlowskimi ikonami, ani świadków opowiadających o ich losie. W 2004 roku Rosyjski Kościół Prawosławny poza Rosją zaapelował o przywrócenie ikon na kremlowskich wieżach. Zdjęcie, rzekomo wykonane w 1917 roku po zniszczeniach rewolucji, przedstawiało św. Mikołaja z mieczem w prawej ręce i miasto lub kościół w drugiej. Zdjęcie było publikowane w czasopismach emigracyjnych, a później stało się symbolem Białego Ruchu i rosyjskiej emigracji. Powstał plan odtworzenia ikony na podstawie zdjęcia. Potrzebne było pozwolenie dlatego wystąpiiono do Federalnej Służby Bezpieczeństwa, która nadzoruje Kreml oraz do UNESCO, ponieważ Kreml moskiewski jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa. Taka wymiana nie odpowiadała przepisom światowego dziedzictwa UNESCO i nie udzielono zgody. Zarządzono śledztwo jednak ikony nie odnaleziono. W maju 2010 roku profesjonalni konserwatorzy wykonali w tynku otwory poszukiwawcze w niszach ikon wież Mikołaja i Zbawiciela. Odkryli warstwę metalowej siatki. Tak wysoko wykwalifikowani robotnicy, bez wątpienia z narażeniem życia i rodzin, ukryli ikony w sposób, który je zachował. Na malowanej powierzchni ikon umieszczono metalową kratę. Następnie metalową siatkę otynkowano i pomalowano na czerwono. Przestrzeń powietrzna między powierzchnią ikony a metalową kratką chroniła ikony. W taki sposób ikony zostały ukryte i zamknięte w taki sposób, aby można je było odzyskać. Rozpoczęła się staranna renowacja i 28 sierpnia 2010 roku w dzień Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w kalendarzu prawosławnym, odsłonięto pierwszą odrestaurowaną ikonę Zbawiciela na Wieży Spasskiej i św. Mikołaja na Wieży Nikolskiej czego dokonali prezydent Miedwiediew i patriarcha Cyryl. Ikona św. Mikołaja została odsłonięta i pobłogosławiona przez Patriarchę Cyryla w dniu 4 listopada 2010 roku w Dzień Jedności Narodowej w Rosji, upamiętniający wyzwolenie Moskwy z interwencji zagranicznej w 1612 roku.
  18. Baszta Narożna Arsenalna (również zwana Wielka Wieża Arsenału, Sobakina) jest najbardziej wysuniętą na północ i najbardziej masywną wieżą Moskiewskiego Kremla. Zbudowana w 1492 roku przez włoskiego architekta Pietro Antonio Solari. Wieża uzupełniała linię obronną od strony Placu Czerwonego i kontrolowała przeprawę przez rzekę Nieglinna do Torg. Pod koniec XVII wieku budynek otrzymał architektoniczne wykończenie w postaci ośmiobocznego dachu i wiatrowskazem. Ma ściany o grubości 4 metrów. Wraz z innymi budynkami Kremla wieża została uszkodzona podczas Wojny Ojczyźnianej w 1812 roku, po czym została odrestaurowana przez architekta Osipa Bove. Od tego czasu Narożna Wieża Arsenału była wielokrotnie odnawiana.
  19. Baszta Środkowego Arsenału (dawniej Grotskaja) to pusta wieża położona po północno-zachodniej stronie Moskiewskiego Kremla, rozciągająca się wzdłuż Ogrodu Aleksandra. Została zbudowana w latach 1493-1495 na miejscu narożnej wieży z czasów Dymitra Dońskiego. W latach 80-tych XVII wieku ukończono budowę. Jest to otwarty czworobok z czworobocznym namiotem, zakończony przelotową wieżą widokową z czterospadowym dachem. Wieża wzięła swoją współczesną nazwę od budynku Arsenału, wybudowanego na terenie Kremla na początku XVIII wieku. Od 1990 roku Wieża Środkowego Arsenału znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO jako część zespołu architektonicznego Kremla Moskiewskiego.
  20. Baszta Herbowa to nieistniejąca wieża. (zwana też Heraldyczna, Czerwona lub Złota Suwerenna Brama) To dawna wieża na terenie Moskiewskiego Kremla, zbudowana w 1636 roku nad Bramą Kołymażną. Autorami byli rosyjscy architekci Bażen Ogurtsow, Antip Konstantinow, Trefil Szarutin i Larion Uszakow. Rozebrana w 1801 roku w pierwszej połowie XIX wieku na jej miejscu wzniesiono Wielki Pałac Kremlowski. W drugiej połowie XV wieku prężnie rozwijał się zespół moskiewskiego Kremla, na zaproszenie Iwana III do stolicy zaczęli przybywać zagraniczni architekci. Dla dodatkowej ochrony Frontowego Dworu Suwerennego zbudowano nowy pierścień ceglanych murów pod kierownictwem włoskiego architekta Alewiza Frjazina. W części zachodniej pozostawiono dwa wejścia: duże dla jeźdźców i wozów, małe dla pieszych. Bramy rolowane służyły głównie do codziennych wypraw królewskich. Przed przeniesieniem stolicy do Petersburga wieża herbowa była utrzymywana w dobrym stanie. Gdy tylko car przestał mieszkać na Kremlu, wiele budynków zaczęło podupadać. Od początku 1801 roku władze moskiewskie przygotowywały się do koronacji Aleksandra I. Naczelnik Wydziału Pałacowego Piotr Wałujew wydał rozkaz „przywrócenia czystości i porządku” na terenie Kremla. Przestarzałe budynki, które utraciły swoje pierwotne funkcje, rozbierano bez względu na ich wartość historyczną i artystyczną. W tym okresie katedra Sretenski i zespół pałacu Borysa Godunowa zostały zniszczone. Według relacji Wałujewa, wieżę herbową należało natychmiast zburzyć „ze względu na jej brzydotę, bezużyteczność i krzywdę ze strony legowiska błąkających się w niej ludzi oraz nagromadzenie wokół niej wszelkich nieczystości”. W 1801 roku rozebrano Wieżę Heraldyczną, a wraz z nią ostatnie fragmenty muru Frontowego Dworu Iwana III, cerkwi Objawienia Pańskiego i wielu innych budowli. Na ich miejscu powstała pusta działka, którą w latach 40-tych XIX wieku wykorzystano pod budowę Wielkiego Pałacu Kremlowskiego. 

Ściany baszt i mury kremlowskie przez większą część swojej historii były białe, początkowo ze względu na budulec tj. skały wapienne, później ceglane ściany były malowane na biało. Dopiero po rekonstrukcji w latach 80-tych XIX wieku uzyskały charakterystyczny czerwony kolor. Nie jest to jednak naturalna barwa palonej cegły – co pewien czas mury malowane są na czerwono. Mury i baszty kremlowskie zostały częściowo zniszczone przez wojska napoleońskie w 1812 roku. 

Odpowiedzialnym za odpalenie ładunków, które zniszczyły część baszt i murów Kremla w 1812 roku był Polak kpt. Franciszek Koss z korpusu inżynierów polskich przy Armii Napoleona. 

Naprawą kierował architekt Joseph Bové vel Osip Iwanowicz Bowe. W tym też okresie fortyfikacje Kremla uzyskały obecną postać, mimo iż jeszcze dwukrotnie ulegały poważnym uszkodzeniom (podczas rewolucji październikowej i bitwy o Moskwę w 1941 roku).

W styczniu 1946 r. Rada Komisarzy Ludowych ZSRR zatwierdziła dekret „O naprawie wież i murów Kremla moskiewskiego”. W wyniku renowacji w 1949 roku wyremontowano ceglane elementy wież, oczyszczono dachy kryte dachówką i żelazne pokrycia namiotów dachowych. Odrestaurowano również szczelinowe strzelnice oraz naprawiono zniszczoną okładzinę ceglaną.

Zródła:

  1. Goncharenko 2001. The Moscow Kremlin: walls and towers – a guide. State Historical and Cultural Museum Reserve, Moskwa, s. 96.
  2. Muzeum Moskiewskiego Kremla, wieże kremlowskie – https://www.kreml.ru/ru/kremlin/towers/
  3. The St. Nicholas (Nikolskaya) Tower, https://web.archive.org/web/20140308101123/http://www.moscow.info/kremlin/towers/st-nicholas-tower.aspx 
  4. ТАЙНЫ КРЕМЛЕВСКОЙ КРЕПОСТИ, https://www.kreml.ru/press-room/special-reports/proekt-kremlevskie-palaty-tayny-kremlevskoy-kreposti/
  5. Icon, Lost and Found, https://www.stnicholascenter.org/around-the-world/customs/russia/icon-lost-found 
  6. Новый служебный вход в Кремль откроют у Спасской башни, https://tass.ru/obschestvo/4645725 
  7. Christopher Rice, Melanie Rice, Moskwa krok po kroku (Moscow step by step),  Moskwa. Warszawa: Hachette Polska, 2009, s. 56, seria: Przewodniki Wiedzy i Życia.
  8. Wikipedia.