Fotografia przedstawiająca Marcina Kierwińskiego w towarzystwie mężczyzny, którego internauci próbują utożsamiać ze sprawcą sobotniego ataku w Krakowie, wywołała falę komentarzy. W czasie, gdy Polska opłakuje ofiary tragedii, do przestrzeni publicznej trafiają materiały wymagające szczególnie starannej weryfikacji. Polityczna niechęć nie może być usprawiedliwieniem dla rozpowszechniania nieprawdziwych informacji.
Tragedia, która rozegrała się 7 listopada w Krakowie, wstrząsnęła Polską. Sześć osób straciło życie, wiele kolejnych zostało rannych. W obliczu tak dramatycznych wydarzeń należałoby oczekiwać powściągliwości, odpowiedzialności i szacunku dla ofiar oraz ich rodzin. Tymczasem niemal natychmiast przestrzeń internetową wypełniły spekulacje, polityczne oskarżenia i materiały, których wiarygodność budzi poważne wątpliwości.
Jednym z takich materiałów jest fotografia przedstawiająca ministra Marcina Kierwińskiego podczas uścisku dłoni z młodym mężczyzną. Zdjęcie zaczęto rozpowszechniać w kontekście sobotniego ataku, sugerując, że osoba widoczna obok ministra to sprawca krakowskiej tragedii.
To bardzo poważne oskarżenie. I właśnie dlatego wymaga dowodów, a nie internetowych insynuacji. Poniżej jeden scren takiego wpisu na grupie fejsbukowej:
Najpierw fakty, później oskarżenia
Z informacji przekazanych przez służby wynika, że sprawcą sobotniego ataku w Krakowie był 24-letni obywatel Polski, pochodzący z Ostrowca Świętokrzyskiego. W doniesieniach medialnych pojawiły się dane Michała O. To właśnie jego dotyczy prowadzone postępowanie.
Nie ma zatem żadnego uzasadnienia, aby na podstawie samego podobieństwa fotografii, internetowych podpisów czy sugestii anonimowych użytkowników przypisywać tożsamość podejrzanego osobie uwiecznionej na zdjęciu z ministrem.
Trzeba rozróżnić trzy kwestie: autentyczność fotografii, tożsamość przedstawionych na niej osób oraz okoliczności wykonania zdjęcia. Są to odrębne zagadnienia, z których każde wymaga niezależnego potwierdzenia.
Samo opublikowanie fotografii z sensacyjnym podpisem nie czyni zawartej w nim sugestii prawdziwą.
Co rzeczywiście można ustalić na podstawie fotografii?
Przedstawiony materiał pokazuje dwóch mężczyzn pozujących do zdjęcia podczas wydarzenia publicznego. Stoją obok siebie, podają sobie dłonie, a w tle widoczne są charakterystyczne dekoracje z motywem czerwonych serc oraz inni uczestnicy spotkania.
Na podstawie samego obrazu nie można jednak odpowiedzialnie rozstrzygnąć, czy fotografia została poddana cyfrowej obróbce, kiedy dokładnie ją wykonano ani kim jest mężczyzna stojący po prawej stronie.
Nie dysponujemy w tym przypadku kompletem materiałów niezbędnych do wydania ekspertyzy informatyczno-śledczej: oryginalnym plikiem z urządzenia rejestrującego, wiarygodnym źródłem pierwotnej publikacji, pełnymi metadanymi ani materiałem porównawczym.
Dlatego nie będę udawał biegłego sądowego i ogłaszał, że konkretne elementy zdjęcia stanowią bezsporny dowód manipulacji. Takie twierdzenie wymagałoby rzeczywistego badania technicznego.
Można natomiast powiedzieć coś równie istotnego: nie przedstawiono wiarygodnych dowodów, które pozwalałyby uznać internetową sugestię o związku osoby ze zdjęcia z krakowskim atakiem za prawdziwą.
To zasadnicza różnica między weryfikacją informacji a powielaniem sensacyjnych oskarżeń.
Polityczna niechęć nie zwalnia z odpowiedzialności za słowo
Nie zamierzam ukrywać własnej oceny działalności Marcina Kierwińskiego.
Jego sposób sprawowania funkcji ministra spraw wewnętrznych i administracji, podejmowane decyzje oraz publiczne wystąpienia wielokrotnie spotykały się z moją krytyką. Uważam, że szef tak ważnego resortu powinien reprezentować najwyższe standardy kompetencji, odpowiedzialności i komunikacji z obywatelami. Mam poważne zastrzeżenia do jego dotychczasowej działalności.
Nie oznacza to jednak, że wolno mi przypisywać mu związki z przestępcą na podstawie niezweryfikowanego zdjęcia. Nie oznacza również, że można fabrykować dowody tylko dlatego, że polityczny przeciwnik jest osobą, której nie darzymy zaufaniem.
Właśnie w takich sytuacjach sprawdzana jest wiarygodność dziennikarza, komentatora i wydawcy.
Nie jestem zobowiązany do obrony Marcina Kierwińskiego przed uzasadnioną krytyką. Jestem natomiast zobowiązany do obrony prawdy przed kłamstwem, niezależnie od tego, komu to kłamstwo miałoby przynieść polityczną korzyść.
Nie można walczyć z manipulacją, samemu posługując się manipulacją.
Tragedia nie może być narzędziem politycznej gry
Najbardziej niepokojący jest moment, w którym tego rodzaju materiały zaczynają funkcjonować w przestrzeni publicznej. Dzieje się to bezpośrednio po tragedii, która pochłonęła ludzkie życie i pozostawiła rodziny ofiar w niewyobrażalnym cierpieniu.
W takich okolicznościach emocje są naturalne. Ludzie szukają odpowiedzi, chcą zrozumieć, co się wydarzyło, kto ponosi odpowiedzialność i czy można było zapobiec tragedii.
To właśnie wtedy szczególnie łatwo wykorzystać społeczny gniew.
Wystarczy fotografia, sugestywny podpis, kilka oskarżycielskich zdań i odpowiednio dobrany kontekst. Informacja zaczyna krążyć w mediach społecznościowych, jest udostępniana przez kolejnych użytkowników, a po pewnym czasie część odbiorców traktuje ją jak potwierdzony fakt.
Tak działa mechanizm dezinformacji. Nie zawsze potrzebuje skomplikowanych technologii. Czasem wystarczy wykorzystać ludzką łatwowierność, emocje i niechęć do politycznego przeciwnika.
Odpowiedzialność za rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji nie znika tylko dlatego, że publikacja została opatrzona znakiem zapytania lub słowem „podobno”.
Wolność słowa oznacza również odpowiedzialność
Jako Redaktor Naczelny Magazynu Opinii Pressmania.pl konsekwentnie stoję na stanowisku, że debata publiczna musi pozostawać wolna od cenzury i politycznych nacisków. Nie oznacza to jednak przyzwolenia na publikowanie niezweryfikowanych oskarżeń, fabrykowanie dowodów czy przypisywanie ludziom czynów, których nie popełnili.
Wolność słowa nie jest wolnością od odpowiedzialności!
Każdy obywatel ma prawo krytykować ministra, rząd, opozycję i instytucje państwowe. Dziennikarze mają prawo zadawać trudne pytania, ujawniać nieprawidłowości i rozliczać władzę. Ale podstawą takiego działania musi być materiał dowodowy, a nie polityczne uprzedzenie.
W przeciwnym razie zamiast rzetelnego dziennikarstwa otrzymujemy propagandę, w której prawda staje się jedynie przeszkodą w osiągnięciu zamierzonego celu.
Nie chcę Polski, w której o winie człowieka decyduje liczba udostępnień fotografii w mediach społecznościowych. Nie chcę również przestrzeni publicznej, w której polityczna sympatia lub antypatia zastępuje elementarne zasady weryfikacji informacji.
Prawda nie ma partyjnych barw
Nie muszę lubić Marcina Kierwińskiego, aby sprzeciwić się nieuczciwemu przypisywaniu mu powiązań z osobą podejrzewaną o dokonanie krakowskiego ataku. Nie muszę zgadzać się z polityką rządu, aby wymagać rzetelności od tych, którzy ten rząd krytykują.
Tak samo nie oczekuję, że wszyscy podzielą moje poglądy. Oczekuję jednak, że będziemy potrafili odróżniać fakty od insynuacji.
Dziś stawką jest znacznie więcej niż reputacja jednego polityka. Chodzi o standardy polskiej debaty publicznej, wiarygodność mediów i zdolność społeczeństwa do odróżniania informacji od manipulacji.
Tragedia w Krakowie powinna skłonić nas do refleksji nad bezpieczeństwem, odpowiedzialnością instytucji państwa i przyczynami tak dramatycznych wydarzeń. Nie powinna być okazją do fabrykowania sensacyjnych historii.
Można być bezkompromisowym przeciwnikiem politycznym i jednocześnie uczciwym człowiekiem. Można ostro krytykować władzę, nie rezygnując z zasad. Można walczyć o prawdę nawet wtedy, gdy prawda nie jest wygodna dla własnego obozu politycznego.
Tego właśnie wymagam od siebie i tego samego oczekuję od innych. Bo jeżeli pozwolimy, aby kłamstwo stało się akceptowanym narzędziem walki politycznej, prędzej czy później wszyscy staniemy się jego ofiarami.
Prawda nie potrzebuje fotomontażu. A uczciwość nie powinna zależeć od tego, kogo akurat dotyczy.
Dziękuje za wsparcie techniczne i pomoc w analizie tego zmanipulowanego zdjęcia szefowi Akademii Wywiadu i zarazem biegłemu sądowemu ds. informatyki Mariuszowi Czarneckiemu. Warto korzystać z pomocy profesjonalisty, link do strony Akademia Wywiadu poniżej:
Krzysztof Sitko
Redaktor Naczelny
Magazynu Opinii Pressmania.pl
Brakuje tylko jednego. Zdjęcie pojawiło sie bowiem jako odpowiedź na miotane przez Kierwusia oskarżenia od adresem prawicy. Rzekomo nieżyjący już sprawca miał być pod wpływem ideologii prawicowej. Tymczasem z jego kont wynikało, że fascynował się antifą i lgbtq oraz atakował Kościół. A zatem Kierwuś ma to, na co zasłużył.