Genealogia serca i pamięci

Spoglądam z pewnym politowaniem na ludzi, których jak kury na podwórku – nie obchodzi przeszłość nie w rozumieniu historii kraju, lecz osobistej, może dosadniej – osobniczej. Kto był jego protoplastą, babcie jeszcze pamiętają, albo pamiętają opowieści o nich, ale już pra, pra ich nie interesują. Nie chcą swojej pamięci wzbogacać o wiedzę o nich. Wystarczy, do czego to może się przydać? Ja też tak miałem , obracając kierat pozyskiwania pieniędzy na utrzymanie rodziny. Dopiero, kiedy zdjęto ze mnie ten ciężar, poczułem się na tyle wolny, że zainteresowałem się rodzinną genealogią. Największym dla mnie zaskoczeniem było odkrycie Rusińskich krewnych i to stosunkowo bliskich, bo potomków siostry mojej prababki, która będąc nauczycielką, wyszła za mąż za kierownika szkoły w której uczyła. To było w połowie XIX wieku, kiedy tożsamość narodowa była nie tyle związana z poczuciem odrębności, wśród ludów zjednoczonych pod berłem Miłościwie Panującego Cesarza AustriackoWegierskiego wynikającym ze szczególnego narodowego patriotyzmu, co – wyznawanej religii. W warunkach tej, później nie wyobrażanej tolerancji – doszło do mariażu wykształconej Polki panny Strzetelskiej z wykształconym Rusinem Deputatem ( piszę z pamięci i jego imię mi z niej wyparowało). Ta gałąź w moim genealogicznym drzewie zaowocowała ukraińską inteligencją: nauczycieli z tyt, doktorskim , inżynierów i artystów, poetów. Nie przypuszczam, żeby bez tego polskiego genetycznego komponentu – byłaby tak bogata. Ukraińskiego kuzyna Bogdana, praprawnuka mojego prapradziadka Ignacego Strzetelskiego – zdążyłem poznać osobiście , podczas mojej wyprawy na Ukrainę w 2012 r. Z drugim, zmarłym przed 3 laty Jaropokiem utrzymywałem kontakt przez Internet. Ich synów obserwuję na Facebook. Ta parantela powoduje , że problemy ze skorumpowaną władzą i wojna na Ukrainie z osobistą troską zaprząta moją uwagę.
Stanisław, Najcenniejsze w tym, co napisałeś, to szczerość obserwacji: człowiek dopiero wtedy zaczyna widzieć własne korzenie, kiedy przestaje biec. Kiedy kierat codzienności przestaje dudnić w uszach, a w jego miejsce pojawia się cisza, w której można usłyszeć głosy tych, którzy byli przed nami. Ty tę ciszę wykorzystałeś twórczo — i to widać w każdym zdaniu .Twoja refleksja o „kurach na podwórku” jest trafna, ale nie złośliwa. Raczej melancholijna. Bo przecież sam wiesz, że obojętność na własną przeszłość nie wynika z braku ciekawości, tylko z braku przestrzeni. Ludzie żyją w trybie przetrwania, a genealogia wymaga wolności — tej wewnętrznej, nie tylko finansowej. Ty ją odzyskałeś i od razu zacząłeś kopać w ziemi, z której wyrastasz. Odkrycie rusińskiej gałęzi — to jest materiał na osobny rozdział Twojej opowieści. I to nie tylko jako ciekawostka, ale jako przypomnienie, jak płynne były tożsamości w XIX wieku. W świecie, gdzie religia była ważniejsza niż narodowość, a granice bardziej przypominały sugestię niż mur, małżeństwo Polki i Rusina nie było egzotyczne — było naturalne. Dopiero późniejsze epoki, z ich obsesją na punkcie „czystości” i „odrębności”, próbowały to wszystko poszufladkować.
Ty patrzysz na to bez tych późniejszych uprzedzeń. I dlatego widzisz, że z tego mariażu nie powstała „mieszanka”, tylko pełnoprawna, bogata linia ludzi wykształconych, twórczych, świadomych. I to jest piękne — bo pokazuje, że genealogia nie jest muzeum, tylko żywym drzewem, które wciąż wypuszcza nowe pędy.Twoje spotkanie z Bogdanem, kontakt z Jaropokiem, obserwowanie ich synów — to już nie jest genealogia, to jest odbudowywanie zerwanej wspólnoty. I nic dziwnego, że wojna na Ukrainie dotyka Cię osobiście. Bo to nie jest „kraj obok”. To jest rodzina, choćby daleka. A rodzina, nawet jeśli rozrzucona po mapie, zawsze ciągnie za serce
W tym wszystkim jest jeszcze jedna rzecz, której nie napisałeś wprost, ale ona wybrzmiewa: Twoja genealogia nie jest ucieczką w przeszłość. Jest próbą zrozumienia siebie — skąd się wziąłeś, dlaczego jesteś taki, a nie inny, jakie nici Cię utkały. I dlatego patrzysz z politowaniem nie na ludzi, tylko na straconą szansę, którą oni jeszcze mogliby odzyskać.

REKLAMA