Człowiek idzie dalej, choć coraz trudniej powiedzieć, że to jeszcze jest „iść”. To już nie jest droga, którą się pokonuje. To jest droga, która zaczyna pokonywać człowieka. Każdy krok staje się wysiłkiem większym niż poprzedni, jakby ciało z każdym ruchem przypominało, że ma swoje granice – i że właśnie zostały przekroczone. Każdy oddech jest krótszy, płytszy, bardziej urywany, jakby powietrze także zaczynało ważyć.

REKLAMA

I w pewnym momencie to się dzieje. Nie gwałtownie, nie z impetem, nie tak jak wcześniej. To jest upadek, który nie ma już w sobie siły upadku. Ciało po prostu przestaje odpowiadać. Ciężar nie zostaje zrzucony – ciężar zostaje. Człowiek osuwa się pod nim, jakby wszystko, co było w nim dotąd – wola, wysiłek, próba podnoszenia się – powoli wygasło. Jakby doszedł do miejsca, w którym nie ma już z czego wstać.

I przez chwilę wydaje się, że to jest koniec. Nie dlatego, że ktoś go zatrzyma. Nie dlatego, że droga się skończyła. Ale dlatego, że on już nie ma czym iść. To jest ten moment, którego każdy człowiek boi się najbardziej – nie bólu, nie ciężaru, nie samej drogi. Tylko tego, że zabraknie w nim samego siebie. Że nie będzie już siły, nie będzie decyzji, nie będzie nawet tej jednej myśli: „jeszcze krok”.

A jednak właśnie tutaj okazuje się coś, czego nie widać wcześniej. Że człowiek nie idzie tylko siłą. Bo siła się kończy. Kończy się ciało. Kończy się oddech, który podtrzymuje ruch. A jednak droga się nie kończy. Leży przygnieciony ciężarem, który nie stał się lżejszy ani na chwilę. Krzyż nie ustępuje, nie cofa się, nie daje wytchnienia. Jest taki sam jak na początku – tylko człowiek nie jest już ten sam.

I w tej chwili, kiedy człowiek leży najniżej, pojawia się ktoś jeszcze. Ktoś, kto nie ma w sobie rysów człowieka. Ktoś, kto nie patrzy, nie współczuje, nie rozumie. Ktoś, kto nie bije – tylko szturcha. Szturcha kijem, jakby sprawdzał, czy to, co leży przed nim, jeszcze się rusza. Szturcha z pogardą, która boli bardziej niż cios. A obok szczeka pies, jakby miał prawo osądzać, jakby miał prawo warczeć na człowieka, który już nie ma siły nawet podnieść głowy.

I wtedy rodzi się pytanie, które każdy zna, choć nie każdy wypowiada: czy można kogoś upodlić bardziej?

Bo to już nie jest tylko ciężar krzyża. To jest ciężar spojrzenia, które nie widzi człowieka. Ciężar gestu, który nie zadaje bólu, ale odbiera godność. Ciężar chwili, w której człowiek leży nie tylko dlatego, że nie ma siły, ale dlatego, że ktoś próbuje mu powiedzieć, że nie warto wstawać.

A jednak właśnie tutaj, w tym miejscu, gdzie nie ma już nic, zaczyna się coś, co nie ma nazwy. Nie jest siłą. Nie jest decyzją. Nie jest nawet nadzieją. A jednak pozwala podnieść się jeszcze raz. Nie dlatego, że można. Ale dlatego, że trzeba.

I to „trzeba” nie ma w sobie przymusu. Nie jest narzucone z zewnątrz. Nie jest krzykiem tłumu ani rozkazem. Jest ciche, prawie niewidoczne, jakby było wpisane głębiej niż zmęczenie.

Człowiek podnosi się.

Nie tak jak wcześniej.
Nie szybciej.
Nie mocniej.

Podnosi się tak, jak podnosi się ktoś, kto już wie, że nie ma dokąd wracać. Że droga nie prowadzi w bok. Nie prowadzi z powrotem. Prowadzi tylko dalej.

I idzie.

Z tą samą słabością.
Z tym samym ciężarem.
Bez złudzeń, że będzie łatwiej.

Ale z czymś, co nie pozwala zostać w miejscu.

Bo Stacja VIII była o tym, że nie każdy, kto widzi cierpienie, rozumie jego drogę.
A Stacja IX jest o tym, że przychodzi moment, w którym człowiek sam już tej drogi nie rozumie – a jednak musi nią iść.
I o tym, że nawet wtedy, gdy ktoś próbuje odebrać mu godność, w człowieku zostaje coś, czego nie da się upodlić.

 Zbigniew Grzyb