Rozważanie napisane w Paryżu w 2010 roku. Uzupełnione, abyśmy wspólnie podjęli refleksję czy jest Ojczyzna.
Historii Polski można uczyć się, wchodząc do tarnowskiej katedry, gdzie przy drzwiach wejściowych stoi dumny Wincenty Witos, a w ołtarzowych grobach spoczywają dzielni rycerze z rodu Leliwitów, walczący niegdyś w obronie ojczyzny.

REKLAMA

Można poznawać dzieje naszego narodu, spacerując po Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie, gdzie spoczywają Konopnicka, Zapolska i Bełza, autor wiersza „Kto ty jesteś? – Polak mały”, a opodal śpią snem wiecznym dzielni harcerze, obrońcy miasta Lwowa – Orlęta, którzy nawet po śmierci pozostają świadectwem odwagi i miłości do Polski.

Możemy poznawać Polskę, spacerując po gnieźnieńskiej katedrze, do której prowadzą Drzwi Gnieźnieńskie z obrazami przedstawiającymi sceny z życia świętego Wojciecha. W muzeum można oglądać zabytki związane z jego kultem i historią, przypominające początki chrześcijaństwa na naszych ziemiach.

Poznać naszą ojczyznę można przy konfesji świętego Stanisława w katedrze na Wawelu i pod krzyżem, przy którym modliła się królowa Jadwiga, w kaplicy świętego Leonarda, gdzie Karol Wojtyła odprawił swoją pierwszą Mszę świętą, albo przy grobach królów, Marszałka Józefa Piłsudskiego i wieszcza Adama Mickiewicza.

Możemy poznawać Polskę także daleko poza jej granicami. Na cmentarzu w Loreto i przy benedyktyńskim klasztorze na Monte Cassino, gdzie czerwone maki przypominają o polskiej krwi przelanej za wolność.

Spacerując po paryskich cmentarzach, również uczymy się historii naszej Ojczyzny. Na Père-Lachaise odnajdujemy grób Fryderyka Chopina. Na cmentarzu Montmartre i innych paryskich nekropoliach spotykamy ślady polskiej emigracji, ludzi kultury, artystów i tych, których los rzucił daleko od rodzinnych stron. W Montmorency odnajdujemy historię Adama Mickiewicza i Cypriana Kamila Norwida. Pierwszy z nich spoczywał tam do czasu przeniesienia jego szczątków na Wawel, drugi zaś, choć zmarł w ubóstwie, na długo pozostał symbolem losu polskiego emigranta.

Te cmentarze są jak otwarte księgi naszej historii. Opowiadają o tych, którzy zmuszeni byli opuścić kraj po powstaniach listopadowym i styczniowym, w czasie Wiosny Ludów, a także w następstwie tragicznych wydarzeń takich jak rabacja galicyjska.

Ale historia Polski nie kończy się na Paryżu.

Spacerując dzisiaj ulicami Berlina, możemy odkrywać ślady Polaków, którzy przed wojną przybywali tutaj w poszukiwaniu pracy i lepszego życia. Szczególnie dzielnica Wedding przypomina o obecności polskich robotników, rzemieślników i rodzin, które współtworzyły życie tego miasta. Nie zawsze pozostawili po sobie pomniki czy okazałe nagrobki. Często pozostały tylko nazwiska w dokumentach, stare fotografie, cmentarne księgi i pamięć kolejnych pokoleń.

Berlin ma również swoje tragiczne polskie miejsca pamięci. W czasie II wojny światowej tysiące naszych rodaków zostało zmuszonych do niewolniczej pracy. Warto przypomnieć choćby dwadzieścia młodych Polek z Łodzi, które zginęły 4 września 1943 roku podczas bombardowania w dzielnicy Wedding, pracując przymusowo dla firmy AEG. Najmłodsza z nich miała zaledwie czternaście lat. Ich pamięć upamiętnia tablica na Parkfriedhof Marzahn.

To również jest nasza historia. Historia ludzi, którzy znaleźli się poza granicami Polski, ale nie przestali być Polakami.
Kiedy myślimy o naszych rodakach rozsianych po świecie, nie możemy zapominać o wielkich odkrywcach, podróżnikach i naukowcach, którzy swoją wiedzą i pracą rozsławiali imię Polski.
Warto wspomnieć Ernesta Malinowskiego, polskiego inżyniera, który zapisał się w historii Peru jako projektant i budowniczy Centralnej Kolei Transandyjskiej. Kolej ta pokonywała niezwykle trudne górskie tereny, prowadząc przez wysokości Andów, mosty i przepaście. Malinowski nie był jednak jedynym Polakiem, który przyczynił się do rozwoju tego kraju.

W Peru pracowali również Edward Jan Habich, Władysław Folkierski, Władysław Kluger, Ksawery Wakulski, Aleksander Babiński i Aleksander Miecznikowski. Byli inżynierami, budowniczymi, naukowcami i organizatorami życia technicznego. Niektórzy z nich uczestniczyli w wielkich przedsięwzięciach kolejowych, inni rozwijali szkolnictwo techniczne, infrastrukturę i naukę.

Pomyślmy przez chwilę: wysoko w Andach, tysiące kilometrów od polskiej ziemi, polska myśl techniczna pomagała pokonywać góry. Człowiek, który opuścił ojczyznę, nie przestał jej reprezentować. Jego praca stała się częścią historii innego narodu, a jednocześnie powodem do dumy dla Polski.

Nie możemy też zapominać o tych, których los zaprowadził na Syberię. O zesłańcach, więźniach politycznych, uczestnikach powstań narodowych, którzy wbrew własnej woli znaleźli się na dalekiej, obcej ziemi. Ale Syberia to nie tylko historia cierpienia i katorgi. To także historia ludzi, którzy nawet w najtrudniejszych warunkach potrafili tworzyć, odkrywać i służyć wiedzą innym.

Benedykt Dybowski, Jan Czerski, Aleksander Czekanowski i Wiktor Godlewski – to nazwiska polskich badaczy, którzy wnieśli ogromny wkład w poznanie Syberii i Bajkału. Bronisław Piłsudski badał kulturę i język Ajnów, Wacław Sieroszewski pozostawił niezwykłe świadectwa życia ludów Syberii, a Michał Jankowski zapisał się w historii badań przyrodniczych Dalekiego Wschodu.
Jedni zostali tam zesłani, inni podjęli badania z własnej woli. Łączyło ich jednak to, że pozostawili po sobie coś więcej niż tylko wspomnienie własnego życia. Pozostawili wiedzę, odkrycia, nazwy geograficzne i ślady polskiej obecności.
W każdym niemal kraju Europy i w wielu krajach świata znajdziemy miejsca mówiące nam o bohaterstwie naszych rodaków. Miejsca przypominające o wielkich Polakach, którzy kochali swoją Ojczyznę, ale również o tych zwyczajnych, którzy w codziennym trudzie budowali jej dobre imię.

Obchodzimy dziś kolejną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Warto jednak postawić pytanie: czy rzeczywiście Polska jest niepodległa? Czy ci, których wybraliśmy, aby sprawowali w naszym imieniu władzę i zarządzali naszym krajem, rzeczywiście pracują dla dobra wspólnego? Czy potrafimy rozumieć wolność nie tylko jako prawo do decydowania o sobie, ale także jako odpowiedzialność za drugiego człowieka, za wspólnotę i przyszłe pokolenia?
Co to znaczy kochać Ojczyznę?

O miłości do Polski opowiadała mi moja babcia, która przeżyła obie wojny. Podczas drugiej cudem wraz z rodziną uszła śmierci, kiedy Niemcy wysadzili jej dom. W 1950 roku jednego z jej synów aresztowało UB za to, że nie pozwalał zdjąć krzyża ze ściany. Rodzinę władza komunistyczna pozbawiła całej własności, a babcia i dziadek nie mogli znaleźć nigdzie pracy.
To jednak Ona nauczyła mnie wiersza „Powrót taty”, opowiadała o tym, jak szło wojsko niemieckie i rosyjskie. To ona uczyła mnie, że każdy Polak powinien być człowiekiem wierzącym i kochającym Boga.

O miłości do Ojczyzny świadczyła moja sąsiadka, starsza kobieta, która na ręce miała wytatuowany numer z Auschwitz.
O miłości do Ojczyzny opowiadał mi pewien mężczyzna, który jako dziecko był więźniem obozu dla dzieci w Łodzi. Na jego oczach został zastrzelony brat, ponieważ z zmarzniętej ziemi chciał wyskrobać resztki ziemniaków.

Miłości do Ojczyzny uczył mnie Jan Paweł II, który przyjeżdżając do kraju, pochylał się i całował ziemię jak syn, który powraca do matki.

Miłości do Ojczyzny uczy mnie każdy rolnik wychodzący w pole, pochylający się nad ziemią, prowadzący pług, aby wydała plon.

Bo Ojczyzna, Polska to dom, z którego wyszliśmy, do którego tęsknimy. To nasza ziemia, po Bogu najdroższa, na której budujemy sobie ten raj obiecany na ziemi. Tęsknimy za domem wypełnionym zapachem chleba, za złocistymi lasami jesienią, za bocianami przylatującymi na wiosnę.

Ale Ojczyzna ma być także w moim sercu. Mam czuć się Polakiem, chociaż jestem daleko od domu, lecz jakże blisko.
Od początku historii Polski obecny jest w niej Jezus. Od pól nad Lednicą, gdzie Mieszko I przyjął chrzest, Chrystus stał się centralną postacią duchowej historii naszego narodu. O szczególnym związku polskiej historii z chrześcijaństwem przypominał w swoich nauczaniach Jan Paweł II, a w szerszym wymiarze także w swojej pierwszej encyklice Redemptor hominis.

Ale kilka dni przed swoim wyborem na Stolicę Piotrową pisał:

Karol Wojtyła, „Stanisław” – fragment poematu
Pragnę opisać Kościół – mój Kościół, który rodzi się wraz ze mną, lecz ze mną nie umiera – ja też nie umieram z nim, który mnie stale przerasta – Kościół: dno bytu mojego i szczyt. Kościół – korzeń, który zapuszczam w przeszłość i przyszłość zarazem, Sakrament mojego istnienia w Bogu, który jest Ojcem.

Pragnę opisać Kościół – mój Kościół, który związał się z moją ziemią (powiedziano mu „cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie”) – więc związał się z moją ziemią mój Kościół.

Ziemia leży w dorzeczu Wisły, dopływy wzbierają wiosną, gdy śniegi topnieją w Karpatach.

Kościół związał się z moją ziemią, aby wszystko, co na niej zwiąże, było związane w niebie.

Był człowiek, w którym moja ziemia ujrzała, że jest związana z niebem. Był taki człowiek, byli ludzie… i ciągle tacy są…
Poprzez nich ziemia widzi siebie w sakramencie nowego istnienia. Jest ojczyzną: bowiem w niej dom Ojca się poczyna, z niej się rodzi.

Pragnę opisać mój Kościół w człowieku, któremu dano imię Stanisław.
(…)

Pragnę opisać mój Kościół, w którym przez wieki idą ze sobą razem słowo i krew zespolone ukrytym tchnieniem Ducha.
(…)

Tęskno mi, Panie Norwid.
Na glebę naszej wolności upada miecz. Na glebę naszej wolności upada krew. Który ciężar przeważy?

Kończy się pierwszy wiek. Zaczyna się drugi wiek. Bierzemy w swoje ręce ZARYS nieuchronnego czasu.

Cyprian Kamil Norwid, „Moja piosnka II”
Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba Podnoszą z ziemi przez uszanowanie Dla darów Nieba… Tęskno mi, Panie…
Do kraju tego, gdzie winą jest dużą Popsować gniazdo na gruszy bocianie, Bo wszystkim służą… Tęskno mi, Panie…
Do kraju tego, gdzie pierwsze ukłony Są – jak odwieczne Chrystusa wyznanie: „Bądź pochwalony!” Tęskno mi, Panie…
Tęskno mi jeszcze i do rzeczy innej, Której już nie wiem, gdzie leży mieszkanie, Równie niewinnej… Tęskno mi, Panie…
Do bez-tęsknoty i do bez-myślenia, Do tych, co mają tak za tak – nie za nie – Bez światło-cienia… Tęskno mi, Panie…

Tęskno mi owdzie, gdzie któż o mnie stoi? I tak być musi, choć się tak nie stanie Przyjaźni mojej! Tęskno mi, Panie…
I może właśnie w tym wszystkim kryje się odpowiedź na pytanie, czym jest Ojczyzna.
Nie jest wyłącznie granicą, mapą, administracją, rządem ani nawet wspólnym językiem. Jest pamięcią pokoleń. Jest grobami tych, którzy oddali za nią życie, ale również pracą tych, którzy budowali jej dobre imię daleko od rodzinnego domu.

Jest pamięcią babci, która przeżyła dwie wojny. Jest numerem wytatuowanym na ręce kobiety z sąsiedztwa. Jest dzieckiem, które na syberyjskiej ziemi tęskniło za domem. Jest polskim robotnikiem na Weddingu, inżynierem w Andach, badaczem Bajkału i emigrantem, który na paryskim cmentarzu pochyla głowę nad grobem polskiego poety.

I dlatego 11 listopada nie powinniśmy pytać wyłącznie, co Polska dała nam. Powinniśmy również zapytać, co my dajemy Polsce.

Czy potrafimy być wobec siebie solidarni? Czy umiemy szanować odmienne poglądy? Czy troszczymy się o wspólne dobro? Czy pamiętamy, że niepodległość nie jest raz na zawsze otrzymanym przywilejem, lecz zobowiązaniem, które przechodzi z pokolenia na pokolenie?

Bo można mieszkać w Paryżu, Berlinie, Londynie czy na drugim końcu świata i nadal być blisko Polski.

Ojczyzna bowiem nie zawsze jest tam, gdzie mieszkamy. Czasami jest tam, skąd pochodzimy. A najczęściej jest tam, gdzie pozostawiliśmy swoje serce.