ROZDZIAŁ TRZECI PRZYGÓD DZIELNEJ HELI
WSCHODNI HOLOKAUST BEZ OBOZÓW
Wkrótce Niemcy zaczęli zabijać Żydów. Nie wywozili ich stąd do obozów, ale mordowali na miejscu. Zbierali ich w jednym miejscu, przeważnie na hrubieszowskim kirkucie i mordowali całymi grupami. Często pomagała im w tych zbrodniach ukraińska policja.
Przed wojną, Żydzi, w większości stanowili zamkniętą społeczność i nie integrowali się z Polakami ani Ukraińcami. Wyjątek stanowiło kilka rodzin, między innymi rodzina Perlmutrów, która wszyscy uważali za swoich. Zaprosili nas nawet na wesele. Pamiętam piękne pieśni jak „o mój wymarzony, o mój wytęskniony” oraz przepyszne chałki i inne wypieki, których później nigdy nie jadłam. Kiedy nadeszła wojna, moja koleżanka Ryfka zwierzała nam się ze swoich problemów.
– Co ty się Ryfka przejmujesz różnymi sprawami, kiedy i tak cię Niemcy zabiją – wypowiedziałam słowa, których dzisiaj się wstydzę.
– Ty Hela gupia jesteś! – zareagowała na to Ryfka.
Niestety, za jakiś czas Niemcy naprawdę zabili Ryfkę, więc tym bardziej wstydzę się swoich słów.
Pewnego dnia przyszedł do chaty Żyd Josel, który kiedyś często do wioski zajeżdżał z towarem.
– Ratujcie mnie!
– Ach Josel! Ogrzej się, najedz, ale jak się ściemni, ruszaj dalej. Więcej zrobić dla ciebie nie mogę. Ja mam dzieci! I tak ryzykuję życiem, przyjmując ciebie w domu.
– Ja rozumiem, ja wiem …
– To wy mi dali cukierków w borg – wypomniałam Joselowi – a potem przyszli do ojca po pieniądze. Oj, dostałam ja pasem za to!
– Nie czas teraz na wypominanie takich rzeczy. Dość bidy mamy wszyscy, by się między sobą wadzić – zrugał mnie ojciec – ale więcej dla Josela zrobić nie możemy.
Kiedy zapadł zmrok, Josel ruszył w stronę lasu. Po wojnie zauważyłam na ulicy w Hrubieszowie kogoś podobnego do Josela i pomachałam mu z daleka. Nie zareagował. Być może pomyliłam Josela z kimś innym. Pomyślałam potem, że może miał, żal, że nie przyjęliśmy go na dłużej. Jednak i tak mój ojciec bardzo zaryzykował, udzielając mu chwilowej gościny, bo za jakąkolwiek pomoc Żydom, nawet za podanie kubka wody, Niemcy wysyłali do obozów koncentracyjnych lub rozstrzeliwali Polaków. Nie każdy był wielkie bohaterem jak rodzina Ulmów, ale takie drobne ale ryzykowne gesty też były ważne.
Polski prawnik, dziennikarz i felietonista, były opozycjonista. Urodził się 11 kwietnia 1968 roku w Gdańsku. Absolwent Uniwersytetu Gdańskiego, Wydz. Prawa i Administracji (1993), następnie studiów podyplomowych: ochrona środowiska na Universitas Istropolitana w Bratysławie (1994), prawo międzynarodowe w zakresie ochrony środowiska na University of Washington w Seattle (1997).
Od 1985 członek Federacji Młodzieży Walczącej w III LO w Gdyni, współorganizator tzw. przerw milczenia, kolporter podziemnych wydawnictw, m.in. pisma „Monit” (z Maciejem Nowickim). Od 1986 uczestnik Ruchu WiP, redaktor pisma „A Cappella” (od nr. 2, 1986); 16 XI 1986 uczestnik pielgrzymki do grobu Ottona Schimka w Machowej; 16 XII 1986 współorganizator manifestacji w obronie Świadków Jehowy i więźniów sumienia przed Halą Olivia w Gdańsku. Wiosną 1988 współorganizator happeningu „Topienie Marzanny” (symbolizującej gen. Wojciecha Jaruzelskiego); zatrzymany, przetrzymywany w AŚ w Gdańsku; w V i VIII 1988 z innymi członkami WiP i Federacji Młodzieży Walczącej organizował Grupy Pomocy Strajkowej dla robotników Stoczni Gdańskiej im. Lenina, drukował ulotki, plakaty, zaopatrywał stoczniowców w żywność. W 1988 współzałożyciel Klubu Więźnia Granic (z Krzysztofem Galińskim, Wojciechem Błażkiem, Adamem Jagusiakiem, Małgorzatą Tarasiewicz), 11 XI 1988 z W. Błażkiem zorganizował demonstrację w urzędzie paszportowym pn. „Paszport dla każdego”; zatrzymany na 48 godz., skazany przez kolegium ds. wykroczeń na 30 dni prac społecznych, po zignorowaniu tej kary skazany na 15 dni więzienia. Uczestnik wielu happeningów, m.in. koncertu kapeli Zbuntowana Publiczność na festiwalu zorganizowanym przez Krzysztofa Skibę w Łodzi, dwóch hyde parków: w Białogórze (1988) i Lubieszowie (1989). W VI 1988 współautor (z Januszem i Cezarym Waluszkami, Wojciechem Mazurem, Krzysztofem Galińskim) manifestu Międzymiastówki Anarchistycznej „Ruch Anarchistyczny – tak!”, przez krótki okres działacz MA.
1989-1990 w NZS na UG, członek Komisji Międzyuczelnianej, redaktor (z Bogdanem Kunachem, Maciejem Barańczykiem, Piotrem Owczarkiem, Jackiem Molestą, Klaudią Moszczyńską) pisma „Albo”. W 1991 współzałożyciel (z Mariuszem Romanem, Andrzejem Czaplickim) Wolnego Syndykatu Studentów, redaktor pisma „Via Spei”. 1994-1996 pracownik firmy ZWIK w Gdańsku, do 1995 dodatkowo specjalista ds. importu w firmie MOD-TAP w Starogardzie Gdańskim, 1998-2000 pracownik Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Premiera RP (naczelnik Wydz. Prawno-Organizacyjnego, następnie specjalista w Wydz. Poligraficznym), w 2000 specjalista w Departamencie Systemu Informacji MSZ, 2000-2001 pracował nad promowaniem w Internecie rządowych ośrodków wypoczynkowych, od 2001 utrzymuje się z prac dorywczych.
Nagrodzony odznaką Zasłużony Działacz Kultury (2001), medalem Za Udział w Strajku 1988 (2008), odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za działalność opozycyjną.
20 I 1987 – 5 X 1989 rozpracowywany przez Wydz. III WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. Alternatywa (mimo zamknięcia SOR inwigilowany do 9 IV 1990).
Zostaw komentarz