REKLAMA

EUGENIUSZ LOKAJSKI ,,BROK”. ROCZ. ŚMIERCI. OLIMPIJCZYK, KTÓRY OCALIŁ MIASTO OD ZAPOMNIENIA. Wróżono mu wielką karierę sportową. Zginął, walcząc o Warszawę. Dzięki Lokajskiemu i historii zapisanej na jego fotografiach do dziś można patrzeć w oczy Powstańców

Polski lekkoatleta, olimpijczyk, fotograf amator, podporucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego II RP, porucznik Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego.

Zdjęcia ,,Broka” wpłynęły na zmianę postrzegania Powstania Warszawskiego. Zamiast krwi i gruzów najważniejsi stali się ludzie.

Wiele kadrów Lokajskiego to portrety Powstańców, a także takie, które ukazują życie codzienne walczącej Warszawy. Radość powstańczych ślubów czy smutek pogrzebów. Chwile heroizmu i wycieczenia tygodniami walk.

,,Brok” z niezwykłym wyczuciem pokazuje poranioną niemieckimi bombami architekturę Warszawskich kamienic, ulic, skwerów. Tym samym udokumentował obraz miasta, który przeminął bezpowrotnie.

****

Urodził się 14 grudnia 1908 r. w Warszawie w rodzinie rzemieślniczej jako syn Antoniego i Antoniny z domu Górakiewicz. Miał siostrę Zofię Lokajską-Domańską 1911–2009, „Zocha” i brata Józefa 1920–1943, „Grot” także oszczepnika. Oboje byli żołnierzami Armii Krajowej.

W wieku 16 lat wstąpił do klubu sportowego „Warszawianka”, gdzie trenował bieganie, pływanie, piłkę nożną, pięciobój i skok wzwyż.

W 1928 r. zdał maturę w ewangelickim ośmioklasowym gimnazjum i Liceum im. Mikołaja Reja i wstąpił do Wyższej Szkoły Handlowej. Jednocześnie był urzędnikiem w komisariacie policji państwowej.
.

SŁUŻBA WOJSKOWA

W latach 1931 do 1932 odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy w Korpusie Oficerów Piechoty ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 i zweryfikowany z lokatą 42.

Po wybuchu II wojny światowej w kampanii wrześniowej dowodził plutonem 35 pułku piechoty. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 został aresztowany przez Sowietów w okolicach Brześcia, po czym zbiegł z niewoli i w październiku 1939 powrócił do Warszawy.

Początkowo ukrywał się i pracował w tym czasie jako robotnik w Paprotni. Nst. w Warszawie parał się fotografią, w tym wykonywał zdjęcia teatralne, w 1942 otworzył zakład fotograficzny w mieszkaniu matki przy ulicy Łuckiej 2.

Później podczas okupacji niemieckiej wykładał w tajnym nauczaniu w CIWF, pracował jako nauczyciel gimnastyki w Prywatnej Szkole Powszechnej im. Mikołaja Reja.

Gdy w grudniu 1943 r. w starciu z Niemcami zginął jego brat Józef, żołnierz Armii Krajowej, ,,Grot” Eugeniusz wstąpił w szeregi AK
.

W POWSTANIU WARSZAWSKIM

W styczniu 1944 został zaprzysiężony do Armii Krajowej i został oficerem w stopniu porucznika. Został dowódcą plutonu w 3 kompanii Praskiej, wchodzącej w skład I batalionu rejonu III Rembertów, VII Obwodu Armii Krajowej „Obroża”. W czasie powstania służył w kompanii sztabowej „Koszta” jako oficer łącznikowy, a potem, od 30 sierpnia 1944 r., jako dowódca 2. plutonu.

Dowódca kompanii, kpt. Stefan Mich, „Kmita”, który znał zamiłowania fotograficzne Lokajskiego, przekazał mu zdobyczny aparat „Leica” i upoważnił „do noszenia i używania aparatu fotograficznego i filmowego”.

Lokajski uwiecznił na setkach zdjęć codzienność cywilów, powstańcze śluby, kuchnie polowe, szpitale, jeńców niemieckich, zniszczone ulice Śródmieścia, barykady, walki, pochówki ofiar niemieckiego ostrzału.

Obszar, który przemierzał jako fotoreporter, rozciągał się od ul. Królewskiej po pl. Napoleona i od Tamki po ul. Bagno.

Lokajski sfotografował 20 sierpnia 1944 r. zdobycie PAST-y przy ul. Zielnej 37/39 oraz życie codzienne żołnierzy kompanii „Koszta”. W sierpniu 21 lub 22 w kinie „Palladium” przy ul. Złotej 7/9 odbył się pokaz nakręconego przez Lokajskiego filmu ze szturmu na PAST-ę.

Filmy wywoływał w śródmiejskim mieszkaniu swojej siostry Zofii Domańskiej, tam też przechowywał zdjęcia, których w trakcie powstania zrobił ponad 1000.
.

ŚMIERĆ POD GRUZAMI

25 września ,,Broka” oddelegowano do Komendy Głównej AK, żeby wykonał zdjęcia do fałszywych dokumentów, dzięki którym powstańcy mogliby opuścić miasto wraz z ludnością cywilną.

Po klisze poszedł do zakładu fotograficznego przy Marszałkowskiej 129 w pobliżu ul. Siennej, gdzie znajdował się ów zakład. Widziano go, jak wchodził do wnętrza sklepu. Kamienica została zbombardowana, dom zamienił się w stertę gruzów.

25 września 1944 r pod gruzami przy Marszałkowskiej 129 zginął Eugeniusz Lokajski ,,Brok”,

Żołnierze „Koszty” natychmiast rozpoczęli akcję ratunkową, ale było ich za mało, żeby miejsce to odgruzować.

Jego ciało odkopano dopiero 15 maja 1945 r. Grób fotografa powstania i olimpijczyka znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim. Jego siostra, Zofia Domańska, zrobione przez niego zdjęcia przekazała Muzeum Powstania Warszawskiego
.

OLIMPIJCZYK

Z początku nie był oszczepnikiem, ale wyróżniał się w skoku wzwyż. W mistrzostwach Polski zdobywał brązowe i srebrne medale. W 1934 r. zajął 1 miejsce w oszczepie podczas mistrzostw Polski w Poznaniu. Rok później został wicemistrzem świata w pięcioboju w Budapeszcie. W czerwcu 1936 r. w Poznaniu pobił rekord Polski w rzucie oszczepem. Jego rekord, 73,27 m przetrwał siedemnaście lat.

7-krotny reprezentant barw narodowych w meczach międzypaństwowych 1929-1937, 5-krotny rekordzista Polski oszczep, 5-bój, sztafeta 4x100m, 3-krotny mistrz kraju: w oszczepie 1934 i 5-boju 1934, 1935.

Rekordy życiowe: w oszczepie – 73.27 31 maja 1936 Warszawa, w 5-boju – 3417 F 17 sierpnia 1935 Budapeszt i 10-boju – 6316 F 6 października 1935 Warszawa.

Był jednym z najlepszych oszczepników świata w połowie lat trzydziestych -3 na liście światowej w 1936 i faworytem IO w Berlinie, gdzie jednak wskutek kontuzji nie zdobył spodziewanych laurów.

Podczas treningu doznał zerwania mięśni barkowych. Tylko dzięki wielkiemu samozaparciu w ogóle rzucił oszczepem i zajął 7 miejsce z wynikiem znacznie poniżej swoich możliwości. Od 1937 r. nie startował ze względu na przewlekłą chorobę ucha, która doprowadziła do trepanacji czaszki.
.

ODZNACZENIA

2 sierpnia 2009 Prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Eugeniusza Lokajskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
.

UPAMIĘTNIENIE

Eugeniuszowi Lokajskiemu zostały poświęcone filmy dokumentalne: ,,Gienek” 1968, scenariusz Jan Łomnicki, Marian Bekajło, realizacja Jan Łomnicki,

,,Z archiwum porucznika Broka” 2004, scenariusz i reżyseria Krzysztof Kownas.

22 kwietnia 1978 Sportowa Szkoła Podstawowa nr 55 w Łodzi otrzymała imię Eugeniusza Lokajskiego. W uroczystości uczestniczyła siostra patrona Zofia Lokajska-Domańska i kilku olimpijczyków.

22 września 1981 Sportowa Szkoła Podstawowa nr 272 otrzymała imię Eugeniusza Lokajskiego, obecnie Zespół Szkół Sportowych Nr 58 im. Eugeniusza Lokajskiego w Warszawie.

Imieniem Eugeniusza Lokajskiego nazwano ulice w warszawskiej dzielnicy Ursynów i w łódzkiej dzielnicy Polesie.

Po upadku powstania zdjęcia Eugeniusza Lokajskiego wyniosła ze stolicy jego siostra Zofia. Na początku XXI w przekazała je na rzecz Muzeum Powstania Warszawskiego.

W 2009, wydany przez Muzeum Powstania Warszawskiego album z fotografiami Eugeniusza Lokajskiego, zajął 1 miejsce w organizowanym przez Galerię f5 & Księgarnię Fotograficzną konkursie Fotograficzna Publikacja 2008 r w kategorii album.

Od 2014 Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich przyznaje Nagrodę im. Eugeniusza Lokajskiego za fotografię sportową.

CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI.🇵🇱