W 1914 roku w karczmie prowadzonej przez Jan Fujawa w Górnej Choczni odbyło się kilkugodzinne spotkanie sztabu I Brygady Legionów Polskich pod dowództwem Józefa Piłsudskiego z miejscowymi działaczami niepodległościowymi. Budynek, który gościł tych rozmów, istnieje do dziś jako siedziba Ochotnicza Straż Pożarna w Choczni – świadek historii i symbol lokalnego patriotyzmu.
Wieś Chocznia w powiecie wadowickim była w latach I wojny światowej areną przemarszów wojsk oraz działań niepodległościowych. Wśród nich wyróżnia się mniej znany, ale pamiętany w lokalnych kronikach epizod: postój i spotkanie sztabu I Brygady Legionów Polskich z mieszkańcami Choczni, właśnie w karczmie Fujawy w Górnej Choczni.
Karczma Fujawy jako miejsce kwaterunku
Zgodnie z kroniką miejscową autorstwa Józef Turała („Kroniki wsi Chocznia”), sztab I Brygady pod dowództwem Piłsudskiego miał kilka nocy przebywać w Choczni, a dokładniej w karczmie prowadzonej przez Jana Fujawę w Górnej części wsi.
Choć Turała wskazuje na noc 23-24 stycznia 1915 roku jako termin postoju, herałt lokalny blog („Chocznia kiedyś”) sugeruje, że samo spotkanie sztabu z działaczami prawdopodobnie miało miejsce wcześniej – we wrześniu 1914 roku – gdy Piłsudski wizytował formujące się oddziały w regionie.
Karczma była więc nie tylko miejscem kwaterunku, lecz również punktem kontaktu lokalnego ruchu niepodległościowego z komendantem Legionów.
Rozmowy sztabu z działaczami niepodległościowymi
Według relacji Turały, w karczmie Fujawy odbyło się „kilkugodzinne spotkanie” sztabu Piłsudskiego z miejscowymi działaczami – wymieniani są m.in. Antoni Styła, Maksymilian Malata i Adam Ruliński.
Celem spotkania miało być m.in. wsparcie – organizacyjne i finansowe – dla działań Legionów oraz omówienie sytuacji lokalnej społeczności i jej udziału w ruchu niepodległościowym. W zapisie Turały czytamy, że Piłsudski i szefowie sztabu nie poszli spać wcześnie: „do późna prowadzili rozmowy z miejscowymi działaczami”.
Kiedy to było? Analiza terminów
Istnieją dwa możliwe terminy wydarzenia:
Jesień 1914 (wrzesień) – wówczas I Brygada Legionów przebywała w regionie i mogła kwaterować na dłużej w Choczni.
Noc z 23 na 24 stycznia 1915 – przemarsz Legionów z Lipnicy Murowanej do Kęt, podczas którego nocowano w Choczni.
Turała w swojej kronice w istocie łączy oba epizody w jeden, co wymaga ostrożności przy interpretacji – najpewniej spotkanie z działaczami miało miejsce podczas pierwszego pobytu w końcu 1914 roku, nie zaś podczas samego przemarszu w kroku styczniowym.
Dzisiejsze oblicze budynku i lokalna pamięć
Budynkiem, w którym miało się odbyć spotkanie, jest dawny lokal karczmy Fujawy w Górnej Choczni — dziś należący do Ochotniczej Straży Pożarnej w Choczni, co czyni go trwałym świadkiem lokalnej historii i miejsca, które łączy wielką historię z przestrzenią wsi. Trwałość tego miejsca w krajobrazie wsi potwierdza lokalna publikacja blogowa.
Dzięki temu Chocznia posiada autentyczne miejsce, które łączy się z pamiątką działań legionowych i z udziałem mieszkańców w walce o niepodległość.
Pamięć historyczna to fundament
Epizod, choć skromny w porównaniu z wielką historią I Brygady Legionów Polskich, pełni ważną funkcję w lokalnej pamięci: łączy ruch niepodległościowy ze społecznością Choczni, wskazując, że nie tylko front, lecz również lokalne spotkania decydowały o kształcie walki o odzyskanie państwowości. Zachowanie budynku karczmy i jego adaptacja na cele społeczne ukazują trwałość pamięci oraz znaczenie „małych miejsc” w narracji historycznej kraju.
Bibliografia
1. „Legiony Polskie w Choczni”, blog Chocznia kiedyś (12 września 2016) – dostęp: https://chocznia-kiedys.blogspot.com/2016/09/legiony-polskie-w-choczni.html
2. „Karczmy i karczmarze”, blog Chocznia kiedyś (12 stycznia 2017) – dostęp: https://chocznia-kiedys.blogspot.com/2017/01/karczmy-i-karczmarze.html
3. „Co robił Józef Piłsudski i jego legioniści w Choczni?”, Wadowice24.pl (12 marzec 2018) – dostęp: https://wadowice24.pl/kultura/co-robil-jozef-pilsudski-i-jego-legionisci-w-choczni-we-wtorek-ciekawy-wyklad-w-muzeum-miejskim/?utm_source=chatgpt.com
4. „Chocznia – spojrzenie w trudną przeszłość”, Wadowice.pl (28 października 2020) – dostęp: https://wadowice.pl/chocznia-spojrzenie-w-trudna-przeszlosc/
5. „Legiony Polskie (1914–1918)”, Wikipedia – dostęp: https://pl.wikipedia.org/wiki/Legiony_Polskie_(1914%E2%80%931918)
Autor: Jacek Kręcioch
Zostaw komentarz