Katolicka Katedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Moskwie

Zabytki sztuki sakralnej Rosji.

REKLAMA

Katedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny to neogotycka katedra w Moskwie, największa katolicka katedra w Rosji. Na czele tej katedry stoi arcybiskup metropolita Paolo Pezzi. Był to trzeci moskiewski kościół katolicki, zbudowany przed rewolucją 1917 roku, jeden z trzech obecnie działających kościołów katolickich w Moskwie, obok kościoła św. Ludwika i kościół św. Olgi.

Kościół św. Ludwika znajduje się na ulicy Mała Łubianka, w pobliżu siedziby FSB (poprzednio KGB). Kościół był czynny praktycznie przez cały czas istnienia ZSRR. Posiada status zabytku architektury Federacji Rosyjskiej. Działa przy nim szkółka niedzielna, ognisko Skautów Europy, a we wnętrzu są organizowane dobroczynne koncerty organowe.( https://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Ludwika_w_Moskwie ) Natomiast kościół prafialny św. Olgi w Moskwie znajduje się w archidiecezji Matki Bożej w Moskwie w dekanacie centralnym. Kościół mieści się w dzielnicy Lublino a parafię prowadzą werbiści. (https://pl.wikipedia.org/wiki/Parafia_%C5%9Bw._Olgi_w_Moskwie ) W tym największym na Świecie kraju jest obecnie 25 świątyń katolickich, przy 0,6 procenta katolików. (https://www.culture.ru/traditions/religion-heritage/christianity/catholicism/location-russia?page=2&limit=24&query=&sort=-views ) Należy zaznaczyć, że jest jeszcze parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Moskwie czyli najstarsza parafia katolicka w mieście, która liczy kilka tysięcy wiernych, działa obecnie w kościele św. Ludwika w Moskwie. Mimo korzystnego wyroku Sądu Arbitrażowego od kilku lat parafia św. Apostołów Piotra i Pawła nie może odzyskać swej własności tj. zespołu czterech budynków w stolicy, w którego skład wchodzi m.in. dawna świątynia. W 2017 roku Moskiewski Sąd Arbitrażowy uznał budynki przy Milutińskim Zaułku za własność religijną i nakazał władzom moskiewskim ich zwrot do rzymskokatolickiej Archidiecezji Matki Bożej. Jednak jesienią 2020 roku budynki zostały wystawione na sprzedaż, deklarowana cena to 3,5 mld rubli. Msze święte odprawiane są nadal w kościele św. Ludwika w językach rosyjskim i litewskim.

Powracając do Katedry Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny to należy podkreślić, ze odprawiane są msze w języku rosyjskim, polskim, koreańskim, angielskim, francuskim, hiszpańskim, łacińskim, a także msze trydenckie oraz msze w obrządku ormiańskim. Ponadto odbywają się spotkania młodzieży, kursy katechetyczne, charytatywne koncerty muzyki organowej, kościelnej, klasycznej i rockowej. W katedrze znajduje się biblioteka i sklep kościelny, biuro oddziału regionalnego „Caritas” oraz fundacja charytatywna „Sztuka Dobra”.

Pod koniec XIX wieku liczba katolików w Moskwie przekroczyła 30 tys. wybudowane kościoły św. Ludwika i Świętych Apostołów Piotra i Pawła nie mogły już pomieścić parafian. W 1894 roku rada Kościoła rzymskokatolickiego złożyła petycję do gubernatora moskiewskiego o budowę kościoła – filii Katedry Apostołów Piotra i Pawła. Uzyskano pozwolenie i neogotycki projekt świątyni na 5000 osób, stworzony przez Fomę Bogdanowicz-Dworzetsky`ego, został zaakceptowany.

Teren pod budowę został zakupiony przy ulicy Małaja Gruzinskaja, ponieważ mieszkała tam duża liczba polskich katolików, którzy pracowali na linii kolejowej Moskwa-Smoleńsk. Budowa świątyni kosztowała 300 tysięcy rubli w złocie. Pieniądze na prace zebrano z darowizn od społeczności polskiej i wiernych z różnych miast Rosji. Katedrę wznoszono dziesięć lat od 1901 roku. Ogrodzenie wykonano w 1911 roku pod kierownictwem architekta Leona Dauksza natomiast wystrój wnętrz ukończono w 1917 roku. Na obrzeżach placu zbudowano parterowe i piętrowe drewniane domy dla służby kościelnej – dwa wzdłuż ulicy Małaja Gruzinskaja, dwa wzdłuż Aleji Kurbatowskej. Świątynia została konsekrowana 21 grudnia 1911 roku w imię Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Świątynia zachowała status filii kościoła świętych Piotra i Pawła do 1919 roku, a następnie uzyskała niezależny status. W lipcu 1938 roku w wyniku walki państwa z organizacjami religijnymi świątynia została zamknięta, proboszcz świątyni Michaił Tsakul został rozstrzelany, majątek kościelny został splądrowany. Podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej budynek został uszkodzony w wyniku bombardowania – kilka wież zostało utraconych. Po wojnie rozebrano iglicę wieńczącą kopułę. (https://old.topos.memo.ru/sobor-neporochnogo-zachatiya-presvyatoy-devy-marii )

Pod koniec lat 40-tych świątynia została przeprojektowana. Jej wnętrze podzielono na cztery kondygnacje i kompletnie zmieniono. Na drugim i trzecim piętrze urządzono tymczasowe mieszkania dla budowniczych, a na czwartym internat dla szkoły operatorów maszyn. Pożar w 1954 roku uszkodził kopułę świątyni i fasadę budynku. W 1956 roku w katedrze mieścił się Instytut Badawczy Mosspetspromprojekt. Część pierwszego piętra, piwnicę i dziedziniec zajmował magazyn nr 1 bazy owocowo-warzywnej Moskiewskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego. W 1976 r. zaplanowano przekazanie świątyni Głównej Dyrekcji Kultury i przekształcenie jej w salę muzyki organowej, ale tego planu nigdy nie zrealizowano. Od 1989 roku diaspora „Dom Polski” zaczęła zabiegać o zwrot kościoła. W styczniu 1990 roku powstała parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Tego samego roku w dniu 8 grudnia, za zgodą władz, po raz pierwszy po sześćdziesięcioletniej przerwie, ks. Tadeusz Pikus odprawił mszę na stopniach katedry. W nabożeństwie wzięło udział kilkaset osób. W dniu 31 maja 1991 roku statut parafii został oficjalnie zarejestrowany przez Biuro Sprawiedliwości Rady Miejskiej Moskwy, a od 7 czerwca, mimo że lokal nie został jeszcze zwrócony Kościołowi katolickiemu, rozpoczęły się regularne nabożeństwa odbywające się w pobliżu świątyni.

W lutym 1992 roku burmistrz Moskwy Jurij Łużkow podpisał dekret o stopniowym przenoszeniu kościoła. Jednak nie można było eksmitować Mosspetspromprojektu. Do końca lata 1992 roku Msze Święte odprawiano jeszcze tylko na schodach. Jesienią parafia zajęła małe pomieszczenie w babińcach kościoła z osobnym wejściem, gdzie urządziła kaplicę. W 1995 roku abp Tadeusz Kondrusiewicz napisał list do prezydenta Borysa Jelcyna o przyspieszenie przekazania katedry. Dekret o przeniesieniu Mosspetspromprojekt został podpisany do końca roku. Jednocześnie budowli świątyni nadano status pomnika historii i kultury. Podczas renowacji świątyni rozebrano stropy sztucznie wykonanych posadzek. Od wiosny 1998 roku w nawie głównej zaczęto odprawiać nabożeństwa. Rok później świątynię konsekrował sekretarz watykański – kardynał Angelo Sodano.

W maju 2000 roku w kościele odbył się pierwszy ogólno-rosyjski kongres eucharystyczny. Ostatniego dnia po raz pierwszy w Moskwie ulicami miasta zorganizowano procesję eucharystyczną. W październiku tego samego roku w katedrze odbyła się koronacja figury Matki Boskiej Fatimskiej. W 2001 roku odbyło się sympozjum biblijno-eklezjologiczne z udziałem wszystkich biskupów katolickich Rosji, przedstawicieli różnych wspólnot oraz gości z innych wyznań chrześcijańskich. Natomiast w marcu 2002 roku Katedra Moskiewska poprzez telekonferencję uczestniczyła we wspólnej modlitwie różańcowej z Papieżem Janem Pawłem II i katolikami w kilku miastach Europy. W 2005 roku oddano do użytku gmach kurii archidiecezji Matki Bożej, zbudowany w pobliżu katedry, w którym mieści się kuria, sekretariat, rezydencja arcybiskupa i Dom Pielgrzyma. W grudniu 2009 roku odbyły się uroczystości i konferencje poświęcone dziesiątej rocznicy konsekracji katedry, a we wrześniu 2011 roku w stulecie katedry przybył legat papieski kardynał Józef Tomko.

Od 2018 roku w kościele odbywają się katechezy, działa biblioteka, sklep przykościelny, działa redakcja Biuletynu Katolickiego – Światło Ewangelii. W katedrze posługują Ojcowie Salezjanie (SDB), Siostry Salezjanki, Stowarzyszenie Personelu Salezjańskiego, Siostry Najświętszego Serca Pana Jezusa, Siostry Anielskie (CSA).

Po renowacji katedra różni się nieco od pierwotnego wyglądu sprzed zamknięcia w 1938 roku, a także do 1938 roku różniła się także od projektu z 1895 roku. Przed zamknięciem ołtarza katedry Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Moskwie była to trójspinkowa gotycka budowla z tronem, wznosząca się niemal do sufitu absydy, w której mieściło się tabernakulum. W prezbiterium stały palmy, a samo prezbiterium odgrodzone było od nawy specjalnym ogrodzeniem – balustradą. W nawach bocznych katedry znajdowały się również ławki, gdyż nawy boczne początkowo służyły oddzielnym modlitwom. Lewa nawa przeznaczona była dla kobiet, a prawa dla mężczyzn. W kaplicy Miłosierdzia Bożego z ołtarzem Świętych Darów znajdowała się kaplica poświęcona ku czci obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej, w której odprawiali liturgię katolicy obrządku wschodniego.

Katedrę zbudowano w stylu neogotyckim na planie neogotyckiej trójnawowej bazyliki krzyżowej. Według różnych świadectw uważa się, że pierwowzorem fasady dla architekta była gotycka katedra Opactwa Westminsterskiego, a kopuły na przecięciu na osi i transeptu przypominają głowę katedry w Mediolanie. Transept nadaje budynkowi kształt krzyża w rzucie, który uosabia kościół jako ciało Chrystusa. Prezbiterium z umieszczonym w nim ołtarzem symbolizuje głowę, nawy podłużne – tułów i nogi, a transept – wysunięte ramiona. Na kopule i na iglicy centralnej znajduje się krzyż, na bocznych iglicach fasady – herby papieża św. Jana Pawła II i arcybiskupa Tadeusza Kondrusiewicza, dzięki którym została przywrócona działalność Kościoła rzymskokatolickiego w Rosji.

Po lewej stronie fasady znajduje się pięć dzwonów wykonanych w przemyskiej fabryce Felczyńskich i podarowanych przez biskupa tarnowskiego Wiktora Skworca. Największy z nich waży 900 kg i nazywana jest „Matką Bożą Fatimską”. Reszta – „Jan Paweł II”, „Św. Tadeusz”, „Jubileusz-2000” i „Św. Wiktor”. Ołtarz katedry skierowany jest na zachód, co wyróżnia ją spośród wszystkich innych kościołów chrześcijańskich. W prezbiterium katedry znajduje się ołtarz wyłożony ciemnozielonym marmurem. Zawiera cząstki relikwii świętych: Apostoła Andrzeja, Zenona, Grzegorza z Nysy, Grzegorza z Nazjanzu, Kosmy i Damiana, Anastazji Rzymskiej, a także cząstkę welonu Najświętszej Maryi Panny – dar diecezji werońskiej. Ołtarz do czasu zamknięcia w 1938 roku był gotycką budowlą trójkołową z tronem, sięgającą niemal do sufitu absydy, w której mieściło się tabernakulum ze Świętymi Darami.

Na ołtarzu znajduje się wizerunek alfy i omegi – pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego, personifikująca początek i koniec, nawiązująca do tekstu z Apokalipsy Jana: „Jestem Alfą i Omegą, początek i koniec, mówi Pan” (Ap 1, 8). Na prawo od ołtarza znajduje się ambona wyłożona ciemnozielonym marmurem. Na kolumnach po obu stronach ołtarza znajdują się dwie ikony świętych apostołów – Piotra i Andrzeja Pierwszego Powołanego. W tylnej części prezbiterium znajduje się kolejna trzystopniowa elewacja, przylegająca do ściany absydy świątyni – obejścia. W tej części znajduje się katedra arcybiskupa oraz miejsca dla duchowieństwa. Prezbiterium katedry oddzielone jest rzeźbionymi drewnianymi przegrodami od kaplicy Miłosierdzia Bożego z ołtarzem Świętych Darów oraz od progu zakrystii. Pośrodku, na ścianie absydy, znajduje się krucyfiks, którego wysokość wynosi dziewięć metrów, a postać Chrystusa na krzyżu ma trzy metry. Po obu stronach krucyfiksu znajdują się dwie gipsowe figury – Matki Boskiej i Ewangelisty Jana. Wykonał je rzeźbiarz S. F. Zaklebin.

W kaplicy od 2014 roku znajduje się Ołtarz do Mszy Trydenckiej w formie obrządku łacińskiego. Drewniany ołtarz został sprowadzony ze Stanów Zjednoczonych w latach 90-tych XX wieku. Przed odrestaurowaniem świątyni służyła jako tabernakulum, a w 1999 roku została przeniesiona do krypty katedry, gdzie przez kilka lat nie była używana. Kamień ołtarzowy oznaczony jest krzyżami, ale nie ma na nim inskrypcji, więc nie można ustalić, czyje relikwie są w nim osadzone. Na przedniej ścianie ołtarza przedstawiono czterech świętych: Franciszka, Teresę z Avili, Elżbietę Węgierską i Józefa. Drzwi tabernakulum zdobią symbole Najświętszego Serca Jezusowego.

Wiosną 2010 roku ołtarz i tabernakulum zostały całkowicie odrestaurowane i zamontowano baldachim oraz stopień ołtarza. W dniu 20 czerwca tego samego roku Arcybiskup Metropolita Paolo Pezzi dokonał konsekracji ołtarza po remoncie. Po raz pierwszy od 1936 roku, kiedy administrator apostolski bp Pius-Eugene Neveu opuścił Moskwę, rządzący ordynariusz odprawił tu nabożeństwo według tradycyjnego obrządku. W czerwcu 2012 roku odtworzono głowicę w formie krzyża, od tego czasu uważa się, że historyczny wygląd ołtarza jest w pełni przywrócony. Zgodnie z dekretem Paolo Pezzi, salezjanin ksiądz Augustyn Dzendzel jest odpowiedzialny za opiekę duszpasterską i liturgiczną nad katolikami moskiewskimi, wyznającymi przedreformowaną formę rytu łacińskiego.

Nabożeństwom zwyczajnym w katedrze towarzyszy zwykle śpiew kantora ze stowarzyszeniem organów. Natomiast niedzielnemu nabożeństwu o godz. 10:00 w języku rosyjskim towarzyszy śpiew nieprofesjonalnego chóru liturgicznego. Profesjonalny Chór Akademicki Katedry „Ex Oriente Lux” bierze udział w uroczystych nabożeństwach.

W chórze katedralnym znajdują się szwajcarskie organy firmy Kuhn (73/IV/P), które wykorzystywane są na koncertach, nabożeństwach niedzielnych i świątecznych, a także zespolone organy elektroniczno-dęte „Rodgers” (68/III/ P). Trzeci instrument, trzymanualne włoskie organy cyfrowe „Viscount Vivace”, znajduje się w transepcie i brzmią podczas zwykłych nabożeństw. W klasie chóru i kaplicy w krypcie katedry znajdują się również organy cyfrowe.

Organy szwajcarskiej firmy „Kuhn” to dar Katedry Ewangelicko-Reformowanej w Bazylei. Posiada 73 rejestry, 4 podręczniki, 5563 piszczałki i jest jednym z największych organów w Rosji. Instrument został zbudowany w 1955 roku. W dniu 16 stycznia 2005 roku odbyła się uroczysta Msza z poświęceniem organów pod przewodnictwem Arcybiskupa Metropolity Tadeusza Kondrusiewicza oraz otwarcie I Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Chrześcijańskiej „Muzyka Katedr Świata”. Na uroczystej mszy wystąpiła główna organistka katedry Marina Omelchenko, a pierwszy koncert organowy dał Honorowy Artysta Rosji, profesor Konserwatorium Moskiewskiego Aleksiej Parszyn.

Dzień przed konsekracją katedry w dniu 11 grudnia 1999 roku w chórach zainstalowano nowe zespolone organy firmy Rodgers model 960 DL, 68/III/P z 68 rejestrami, trzema manuałami i pedałem promieniowym. Narzędzie zostało kupione za darowizny i przekazane kościołowi przez amerykańską organizację charytatywną Pomoc Kościołowi w Rosji.

Organizatorem różnych wydarzeń muzycznych w katedrze jest fundacja charytatywna „Art of Kindness”, założona w 2001 roku. Dla krajowych organistów i studentów odbywają się kursy mistrzowskie, które prowadzi lido tej poey tak znani organiści jak Jacques van Oortmerssen (Holandia), Winfried Boenig (Niemcy), Juan Paradel Sole (Watykan), Juan de la Rubia (Hiszpania), Jennifer Pasqual ( USA), Theo Fluri (Szwajcaria) i inni. Od 2018 roku w katedrze odbywają się także koncerty muzyki rockowej z użyciem organów.

Cóż, mimo dobrych gestów władz rosyjskich, pozostaje jednak sprawa nierespektowania przez władze stolicy wyroku Sądu Arbitrażowego dotyczącego odzyskania parafii św. Apostołów Piotra i Pawła.