Loty w kosmos były marzeniem ludzkości od zarania dziejów. Poświęcano im wiele książek science fiction, publikacji i prac naukowych. Wraz z rozwojem postępu technologicznego, technicznego oraz wiedzy stało się to możliwe końcem lat 50-tych ubiegłego wieku przez wystrzelenie Sputnika 1 a następnie żywych organizmów na orbitę. Były to zwierzęta w tym słynne pieski Biełka i Striełka (które wróciły żywe na Ziemię) a następnie poleciał pierwszy człowiek Jurij Gagarin. Jurij Gagarin wziął udział w jednej misji kosmicznej, Wostok 1, który odbył się 12 kwietnia 1961 po orbicie satelitarnej Ziemi. Dokonał jednego, niepełnego okrążenia w czasie 1 godziny 48 minut. W tym roku minęła 60-ta rocznica tego wydarzenia. Wtedy też zaczęła się era kosmiczna oraz wyścig pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a ZSRR. Trzeba jednak przyznać, że w tej czasem nierównej walce długo przodował Związek Radziecki. Zwiedzając muzeum nie zauważyłem, aby przekłamywano lub wyolbrzymiano historię, rzetelnie podkreślano osiągnięcia wszystkich państw w podboju kosmosu.

REKLAMA

Muzeum Kosmonautyki w Moskwie zostało otwarte w 1981 roku. Poświęcone jest eksploracji kosmosu, a konkretnie radzieckiemu programowi kosmicznemu z udziałem Gagarina, Siergieja Korolewa, Sputnika i Sojuza a także współczesnym programom kosmicznym. Muzeum mieści się pod Pomnikiem Zdobywców Kosmosu, który został odsłonięty w dniu 4 października 1964. W marcu 1958, kilka miesięcy po wystrzeleniu pierwszego sztucznego satelity, ogłoszono konkurs na projekt obelisku ku czci zdobywców kosmosu. Z ponad 350 propozycji wybrano wspólny projekt rzeźbiarza A. P. Fajdysz-Krandiewskiego i architektów A. N. Kolczina i M. O. Barszcza. Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 4 października 1964, w siódmą rocznicę wystrzelenia Sputnika. Główna część pomnika stanowi pokryty tytanowymi panelami obelisk o wysokości 107 metrów, przedstawiający smugę pozostawioną przez rakietę znajdującą się na jego szczycie. Pomnik Zdobywców Kosmosu został wzniesiony przy Prospekcie Mira na którym jest też Aleja Kosmonautów. Jest to szeroka aleja prowadząca do Muzeum Kosmonautyki i Pomnika zdobywców kosmosu. Aleja ta łączy muzeum i pomnik z Stacją metra VDNKh i przypomina park. Jest przerywana dużymi kamiennymi pomnikami ważnych postaci z radzieckiego programu kosmicznego. Na końcu, poniżej pomnika, znajduje się duży posąg siedzącego pioniera rakietowego Konstantina Ciołkowskiego (1857–1935) siedzi on tyłem do ścieżki. Był synem polskiego urzędnika Edwarda Ciołkowskiego wywodzącego się ze szlacheckiej rodziny herbu Jastrzębiec i wykształconej Rosjanki tatarskiego pochodzenia – Marii Jumaszewej. Z zawodu był nauczycielem matematyki i fizyki. Sam wspominał, że złączył w sobie krew rosyjską, polską, tatarską i jeszcze, zdaje się, ukraińską. W 2008 roku Aleja Kosmonautów została rozbudowana poprzez dodanie modelu układu słonecznego, pomnik Siergieja Korolewa i granitowe pomniki w kształcie gwiazdy przedstawiające ważne wydarzenia kosmiczne. Znajdują się tutaj też pomniki m.in. : Jurija Gagarina, Walentyny Tereszkowej, Pawła Bielajewa, Aleksieja Leonowa, Władimira Komarowa, Walentyna Głuszko, Mścisława Kełdysza, Siergieja Korolowa, Walentina Lebiediewa, Swietłany Sawickiej, Aleksandra Aleksandrowa, Władimira Sołowiowa i wspomnianemu wcześniej Konstantina Ciołkowskiego

W dniu 28 września 1967 roku rząd sowiecki inicjuje utworzenie Muzeum Kosmonautyki u stóp Pomnika Zdobywców Kosmosu, aby upamiętnić osiągnięcia narodu w eksploracji kosmosu. Jednak dopiero otwiera swoje podwoje dla zwiedzających w dniu 10 kwietnia 1981 roku tj. w 20-stą rocznicę pierwszego załogowego lotu kosmicznego.

Ekspozycja muzealna przedstawia retrospektywę ewolucji radzieckiej nauki o kosmosie, począwszy od pierwszych stworzonych przez człowieka satelitów, a następnie pierwszych załogowych lotów kosmicznych, pierwszych spacerów kosmicznych, programów eksploracji Księżyca, programów eksploracji Układu Słonecznego i międzynarodowych programów badań kosmicznych. W muzeum mieści się ponad 85 000 różnych przedmiotów z wystawami historii lotów, astronomii i technologii kosmicznej. Misterny wystrój wnętrz i niezwykła ekspozycja razem stworzyły niepowtarzalną indywidualność Muzeum. Od 11 kwietnia 2009 roku po gruntownej przeróbce i remoncie Muzeum jest nowoczesne i spełnia standardy światowe. Jest podzielone na działy, m.in. takie jak : 1. Sala wprowadzająca, 2. Świt ery kosmicznej, 3. Twórcy ery kosmicznej, 4. Historia i kultura kosmosu, 5. Załogowa nawigacja kosmiczna, 6. Eksploracja i badania Księżyca i Układu Słonecznego, 7. Nauka o kosmosie w służbie ludzkości, 8. Międzynarodowa współpraca w kosmosie, 9. Międzynarodowa Flota Kosmiczna, 10. Centrum Wystaw, 11. Centrum kontroli lotów, 12. Sala kinowa, 13. Sala konferencyjna. Nadto również dochodzi tutaj „Dom Pamięci Siergieja Korolowa”, który jest Oddziałem Muzeum Kosmonautyki. Naprzeciwko Muzeum znajduje się słynny Hotel Kosmos. Jest to ogromny, 25-piętrowy hotel, powstały w 1979 roku i do dnia dzisiejszego jest największym hotelem w Rosji pod względem ilości pokoi. Jest ich bagatela 1777. Powstał z okazji Letnich Igrzysk Olimpijskich, które odbyły się w Moskwie w 1980 roku.

Do najciekawszych pamiątek należą m.in. oryginalna komora wyrzutowa z 1960 roku, która odbyła lot na orbitę z dwoma psami o imionach Biełka i Striełka, które jako pierwsze wróciły po takim locie żywe oraz w dobrej kondycji. Nadto oryginalny lądownik statku kosmicznego Sojuz-37 z 1980 roku i duplikat pierwszego sztucznego satelity Ziemi, którego wystrzelono w 1957 roku a także makieta modułu zstępującego statku kosmicznego „Wostok” w skali 1:1, w którym Gagarin odbył swój pierwszy lot w kosmos. Można również obejrzeć makietę pierwszego, samobieżnego łazika „Łunochod”, do zdalnego poruszania się po Księżycu oraz inne stacje kosmiczne, które wylądowały na Księżycu, Marsie czy Wenus. Jest też jednostka kompleksu orbitalnego „Mir” w skalo 1:1 z kompletnym wyposażeniem. Wiele oryginalnych i odtworzonych skafandrów kosmicznych, mundurów, przedmiotów osobistych i pamiątek po kosmonautach czy dokumentów historycznych. Wiele walorów filatelistycznych, medali i odznak. Emocje budzą  przekroje kapsuł i statków kosmicznych, dużo wiernie odtworzonych wnętrz statków kosmicznych. Dużo miejsca zajmują też makiety rakiet radzieckich i amerykańskich a także duża makieta kosmodromu Bajkonur czyli największego i najstarszego kosmodromu na świecie, położonego na terytorium dzisiejszego Kazachstanu. Zajmuje on teren o powierzchni 75 x 90 kilometrów na którym znajdują się dwa lotniska, 11 kompleksów montażowych i 9 startowych. Do dnia dzisiejszego cały ten teren jest otoczony wysokim murem i formalnie należy do Federacji Rosyjskiej, gdzie bez specjalnej przepustki nie ma nikt nie zaproszony wstępu. Należy podkreślić, że przez cały okres istnienia tego  kosmodromu wystrzelono tutaj w kosmos ponad 1200 rakiet kosmicznych jak również ponad 2000 międzykontynentalnych rakiet balistycznych. Pamiętam, że miałem tę możność, że od dziecka obserwowałem rozwój technologii i podbój od pierwszego satelity radzieckiego, czyli  „Początek Ery Kosmicznej”. Pamiętam, że oglądałem zdjęcia w gazetach, które czytali rodzice. Marzyłem jak każde dziecko aby zostać kosmonautą.

W muzeum można zobaczyć makietę jednego z kompleksów startowych Bajkonuru, z rakietą „Sojuz”. Miłym dla oka oraz znawców jest super kolekcja obrazów i pamiątek po Aleksieju Archipowiczu Leonowie, dwukrotnym Bohaterre Związku Radzieckiego (1965, 1975), który był pierwszym człowiekiem, który wyszedł w przestrzeni kosmiczną. Znany był również jako malarz tworzący obrazy o tematyce związanej z podbojem kosmosu. Dwukrotnie leciał w kosmos. Za pierwszym razem od 18 marca do 19 marca 1965 statkiem kosmicznym Woschod 2, w charakterze drugiego pilota. Podczas lotu jako pierwszy człowiek wyszedł w otwartą przestrzeń kosmiczną w skafandrze typu Bierkut. Spacer trwał 12 minut i 9 sekund. Powrót do wnętrza statku okazał się niezwykle utrudniony z powodu powiększenia się objętości skafandra w warunkach próżni kosmicznej.

Drugi lot odbył na statku Sojuz 19 razem z Walerijem Kubasowem. W ramach tego programu Sojuz-Apollo, statek Sojuz 19 pod dowództwem Aleksieja Leonowa kilkakrotnie łączył się z amerykańskim statkiem Apollo. Było to pierwsze w historii połączenie na orbicie statku amerykańskiego (Apollo) i statku radzieckiego (Sojuz 19). Łącznie w obu pojazdach leciało trzech astronautów amerykańskich i dwóch kosmonautów radzieckich. Obie kapsuły wystrzelono 15 lipca 1975 w odstępie siedmiu i pół godziny. Dwa dni później pojazdy wykonały manewr cumowania, a po trzech godzinach od połączenia dowódcy statków – Thomas Stafford i Aleksiej Leonow podali sobie ręce przez otwarty właz Sojuza. Leonow zmarł w Moskwie 11 października 2019, w wieku 85 lat.

Kiedy już piszę o historii kosmonautyki radzeckiej i rosyjskiej należy oczywiście wspomnieć o Gwiezdnym Miasteczku. Jest to zamknięte osiedle typu miejskiego w Rosji, w regionie moskiewskim. W 2019 roku liczyło ok. 5,4 tys. mieszkańców. Od 1960  roku jest siedzibą Centrum Wyszkolenia Kosmonautów. Ma na celu szkolenie i przygotowanie rosyjskich kosmonautów do misji kosmicznych. Podczas istnienia Związku Radzieckiego lokalizacja osiedla była tajna. Dostęp mieli nieliczni, a ochrona była bardzo dobra. Na terenie tego miasteczka znajdują się mieszkania dla kosmonautów oraz personelu centrum szkoleniowego. Nadto liceum, przedszkole, sklepy, kino, obiekty sportu i rekreacji, dworzec kolejowy oraz muzeum podróży kosmicznych. Transport lotniczy odbywa się z  wojskowego lotniska im. Czkałowa.

Na podstawie dekretu prezydenta Federacji Dmitrija Miedwiediewa z dnia 19 stycznia 2009 roku w celu zapewnienia bezpieczeństwa Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina „Zwiozdnyj Gorodok” ustanowiono miastem zamkniętym.

Budową Centrum Wyszkolenia Kosmonautów rozpoczęto na rozkaz rozkazu Naczelnego Dowództwa Sił Powietrznych z dnia 11 stycznia 1960 roku. W dniu 30 kwietnia 1968 roku Centrum wyszkolenia otrzymało imię Jurija Gagarina. Znajduje się tam pomnik Jurija Gagarina, odsłonięty w 1971 roku, w dziesiątą rocznicę pierwszego załogowego lotosu w kosmosie. Od tego pomnika prowadzi również Aleja Bohaterów. W dniu 4 sierpnia 2008 roku otwarto Cerkiew Przemienienia Pańskiego. Cerkiew jest zbudowana z drewna, mierzy 39 metrów wysokości. W świątyni znajdują się tablice z nazwiskami kosmonautów. W pobliżu cerkwi znajduje się teren rekreacyjny z Gwiezdnym Jeziorem oraz Lasem Zwycięstwa. Budowla pojawiła się w taki sposób, aby jej bryła przypominała kształty rakiety kosmicznej. W czasach zimnej wojny nie figurowała na oficjalnych mapach z uwagi na zebranie podkreśleń wojskowych. Po raz pierwszy znalazła się na mapach z lat dziewięćdziesiątych, powstałych po rozpadzie Związku Radzieckiego. W Centrum szkolili się nie tylko astronauci radzieccy, ale również z krajów bloku wschodniego do Programu Interkosmos, w tym z Polski (Mirosław Hermaszewski), a później również ze Stanów Zjednoczonych w ramach programu Sojuz-Apollo, a także z innych krajów : Francja, Wielka Brytania czy Indie. Szeroka współpraca z astronautami amerykańskimi oraz z innych krajów została podjęta w ramach programu promu kosmicznego – Mir a także obecnie działającego programu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS.

Należy podkreślić, ze m.in. Dyrektorem Centrum Wyszkolenia Kosmonautów był też w latach 1991-2001 Piotr Klimuk, który towarzyszył Mirosławowi Hermaszewskiemu w pamiętnym locie kosmicznym w dniach 27 czerwca do 5 lipca 1978 roku na statku Sojuz 30. A taka ciekawostka,  w  Witebsku znajduje się popiersie upamiętniające kosmonautów Mirosława Hermaszewskiego i Piotra Klimuka.

W Muzeum jest też sklepik z pamiątkami kosmicznymi, koszulkami, zabawkami dla dzieci i różnymi przedmiotami. Wśród nich są również skarby mineralne, w tym także piękne „Skarby nie z tej Ziemi” czyli meteoryty. Skarby te nazywam „Darowymi sondami kosmicznymi”, które bez wielkich kosztów i programów kosmicznych same trafiają w obszar naszej ziemskiej atmosfery i te większe spadają na Ziemię. W holu przed wejściem do pomieszczenia muzeum po prawej stronie jest sklepik w który oprócz minerałów można zakupić meteoryty w tym żelazne np. z Canyon Diablo, Sikhote-Alin i wiele innych. Ceny kształtują się różne w przeliczeniu od kilkunastu dolarów do nawet kilkuset dolarów za okaz.

Obecnie jesteśmy świadkami nowego kosmicznego wyścigu pomiędzy Rosją i Chinami z jednej strony a USA z drugiej strony. Do tego też zaczynają dochodzić prywatne korporacje i komercjalizacja wypraw kosmicznych. Tym razem już nie chodzi o zdobywanie kosmosu jak dawniej, teraz chodzi o kolonizację i zdobycie zasobów oraz bogactw naturalnych na Księżycu, planetach i planetoidach naszego Układu Planetarnego. Wyścig właśnie już się rozpoczął.