16 sierpnia 1922 roku, powstał Chrześcijański Związek Jedności Narodowej (ChZJN), szerzej znany jako „Chjena” – od skrótowca i potocznego przezwiska nadanego mu przez przeciwników. Był to blok wyborczy skupiający ugrupowania narodowe i chadeckie, zdominowany przez endecję (Narodową Demokrację) Romana Dmowskiego, Chrześcijańską Demokrację oraz Związek Ludowo-Narodowy.

REKLAMA


Droga do władzy

W wyborach parlamentarnych z listopada 1922 roku ChZJN zdobył największą liczbę głosów – około 29% poparcia, co przełożyło się na 163 mandaty w Sejmie. Nie uzyskał samodzielnej większości, ale dzięki przewadze stał się najważniejszym blokiem politycznym w Sejmie. To właśnie ChZJN wyznaczał wówczas kierunek debaty politycznej w odrodzonej Polsce.

Blok odegrał kluczową rolę w wyborze pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej – Gabriela Narutowicza (wybranego jednak głosami mniejszości narodowych i lewicy). Po jego tragicznym zamordowaniu, endecja wspierała wybór Stanisława Wojciechowskiego.



Czas rządów

ChZJN współtworzył kolejne gabinety rządowe w pierwszej połowie lat 20., a jego przedstawiciele wielokrotnie obejmowali stanowiska ministerialne. Wpływy endecji były szczególnie silne w latach 1922–1923 i 1926–1928 (po przewrocie majowym wpływy osłabły na rzecz obozu sanacyjnego Piłsudskiego).

Najważniejsze sprawy i działania

Obrona interesów gospodarczych i narodowych – silny sprzeciw wobec nadmiernych wpływów obcego kapitału oraz walka o polski charakter życia ekonomicznego („polonizacja gospodarki”).

Reforma szkolnictwa – ChZJN kładł nacisk na katolicki charakter wychowania i umocnienie roli Kościoła w edukacji.

Polityka wobec mniejszości narodowych – endecja i sojusznicy domagali się ograniczenia wpływów mniejszości (żydowskiej, ukraińskiej, niemieckiej), które miały duży udział w handlu i polityce.

Stabilizacja życia politycznego – dążenie do umocnienia władzy ustawodawczej i oparcia państwa na większości katolicko-narodowej.

Kluczowa rola endecji

Choć ChZJN był blokiem kilku ugrupowań, to endecja była jego sercem i mózgiem. To myśl polityczna Romana Dmowskiego, a także struktury Związku Ludowo-Narodowego, nadawały ton całemu obozowi. Endecja skupiała w swoich rękach zarówno kadry, jak i program polityczny – dlatego to właśnie ona miała decydujący wpływ na kierunek działań bloku.

Dziedzictwo

Choć „Chjena” istniała formalnie tylko kilka lat, odegrała ogromną rolę w pierwszym okresie istnienia II Rzeczypospolitej. Była najsilniejszym głosem środowisk narodowych i katolickich, które na lata odcisnęły piętno na polskim życiu politycznym. Jej dziedzictwo to walka o państwo narodowe, o katolicki charakter Polski i o obronę interesów polskich w konfrontacji z wpływami obcych narodów i ideologii.