Wszyscy zdajemy sobie sprawę, że rynek mediów się zmienił. Papier, może poza kilkoma wyjątkami, prawie przestał się liczyć, telewizja coraz rozpaczliwiej broni swojej pozycji, radio zadziwiająco dobrze się trzyma, ale całą konkurencję wygrały internet i media społecznościowe. I nie jest to już nawet kwestia wrażenia. CBOS w badaniu opublikowanym w październiku 2026 roku pokazał, że internetowe źródła informacji – portale, social media i podcasty – po raz pierwszy łącznie wyprzedziły telewizję jako podstawowe źródło wiedzy Polaków o bieżących wydarzeniach. Wśród najmłodszych badanych aż 68 procent wskazywało media społecznościowe jako jedno z głównych źródeł informacji.
Czyli nie ma się już właściwie o co spierać. Zmiana się dokonała. Kilkanaście lat temu, kiedy było już wiadomo, że coraz mniej ludzi będzie rano szło do kiosku po gazetę, pojawiło się pytanie: z czego właściwie media mają żyć?
Bo internet był za darmo.
Tak go nauczono. Wchodziliśmy na stronę i czytaliśmy. Klikaliśmy artykuł i czytaliśmy. Informacja była gdzieś pomiędzy pogodą, pocztą a wynikami meczu i nikt specjalnie nie zastanawiał się, kto zapłacił dziennikarzowi, który ją przygotował. Aż ktoś w końcu policzył, że reklamy wszystkiego nie sfinansują i wymyślono model abonamentowy.
„Będziemy produkować wartościowe treści, a ludzie będą za nie płacili.” A figę z makiem!
Jak już człowiek przez lata przyzwyczaił się, że treści w internecie dostaje za darmo, naprawdę trudno nagle przekonać go, żeby zaczął płacić za każdą kolejną stronę. Szczególnie człowieka, który jest na dorobku i konsumuje media trochę jak piwo na pikniku. Tu łyknie jedno, tam drugie, przeleci nagłówki, obejrzy filmik, przeczyta kawałek komentarza i pójdzie dalej. Na abonament skuszą się oczywiście niektórzy. Sam jestem bardzo ciekaw struktury wiekowej, wykształcenia i statusu materialnego osób płacących regularnie za dostęp do kilku mediów. Obstawiam, że nie jest to dokładny przekrój polskiego społeczeństwa.
I chyba nie trzeba nawet specjalnie obstawiać. Jeszcze w Digital News Report 2024 Reuters Institute wskazywał, że za wiadomości internetowe płaciło w Polsce 14 procent badanych użytkowników. Jednocześnie Reuters Institute w swoim badaniu modeli płatności w europejskich mediach pokazywał, że Polska należała do krajów, w których paywalle w gazetach i tygodnikach były szczególnie rozpowszechnione.
Czyli wydarzyło się coś bardzo ciekawego.
Media, które chciały utrzymać poziom, opłacać dziennikarzy, analityków, korespondentów, prawników, ludzi sprawdzających informacje i całą tę kosztowną machinę produkowania czegoś bardziej skomplikowanego niż trzy zdania napisane w kiblu, zaczęły swoje najlepsze treści zamykać za kłódką.
Zapłać.
To zresztą z ich punktu widzenia logiczne. Dobra informacja kosztuje.
Tyle że efekt społeczny jest już dużo mniej logiczny.
Dostęp do dużej części wartościowej informacji i poważnej analizy został ograniczony właśnie dla tych, którzy za informację płacić nie chcą albo nie mogą.
I dokładnie w tym samym momencie na powierzchnię wypłynął zupełnie inny model medialny. Taki, który nie potrzebuje kilku dni pracy nad tekstem, nie musi prowadzić żmudnej weryfikacji i przede wszystkim nie musi zanudzać czytelnika rzeczywistością, która, jak wiadomo, ma tę paskudną cechę, że zazwyczaj nie jest czarno-biała.
Pojawiły się coraz ostrzejsze tezy, coraz bardziej kretyńskie nagłówki i coraz prostsze odpowiedzi na coraz bardziej skomplikowane pytania.
Bo liczy się klik.
A najlepiej klik wkurwionego człowieka.
Jeżeli napiszę, że polityk przedstawił projekt ustawy, który może mieć kilka różnych konsekwencji – nuda.
Jeżeli napiszę, że „WŁADZA CHCE CI TO ZABRAĆ!” – mamy zabawę.
Jeżeli napiszę, że ekonomista przedstawił ostrożną prognozę – nuda.
Jeżeli napiszę, że „NADCHODZI KATASTROFA, STRACISZ WSZYSTKO!” – klikamy.
I nagle okazuje się, że takie treści mają milionowe odsłony.
A milionowe odsłony lubi biznes. Lubi je polityka. Lubi propaganda. Nasza i cudza.
Bo w pewnym momencie przestaje mieć znaczenie, czy informacja jest prawdziwa. Ważniejsze jest, ilu ludzi ją zobaczyło.
Kłamstwo stało się więc nie tylko narzędziem politycznym. Stało się narzędziem do zarabiania pieniędzy.
Najpierw tych z odsłon, reklam, zasięgów i subskrypcji kanału. Potem również pieniędzy przychodzących bocznymi drzwiami od tych, którym bardzo zależy, żeby określona opowieść krążyła po internecie.
Bo jeśli komuś zależy, żeby informacja z dupy wzięta dotarła do miliona ludzi, nie zamknie jej przecież za paywallem. Zapłaci za to, żeby była dostępna wszędzie.
Macie i jedzcie z tego wszyscy.
I ludzie jedzą.
Bo skoro jest za darmo, to tylko głupi by płacił.
I teraz dochodzimy do czegoś, nad czym naprawdę warto się zastanowić.
Nie zastanawiało Was, dlaczego młodzi się radykalizują?
Oczywiście nie twierdzę, że istnieje jedna przyczyna radykalizacji i właśnie ją odkryłem. Ale ludzie w dużej mierze są tym, co czytają, czego słuchają i co oglądają. A przypomnę jeszcze raz: według CBOS dla 68 procent najmłodszych badanych social media są jednym z głównych źródeł informacji o świecie. I właśnie tam ich świat jest codziennie budowany. Tyle że te media są „darmowe”.
Darmowe oczywiście w cudzysłowie, bo zapłacą za nie później. Być może własną przyszłością, decyzjami politycznymi, sposobem patrzenia na państwo i ludzi dookoła. Tylko że tego rachunku nikt im dzisiaj nie pokazuje.
Weźmy wyborcę Konfederacji czy Brauna. Młody, na dorobku, przekonany dodatkowo, że tradycyjne media są „systemowe”, że łżą, manipulują i bronią układu. Nie żeby tradycyjnym mediom nie zdarzało się dostarczać mu argumentów do takiego przekonania.
Naprawdę sądzicie, że taki człowiek wysupła co miesiąc pieniądze na abonament „Wyborczej”, Onetu, tygodnika, raportów czy analiz jakiegoś think tanku?
Po co?
Przecież właśnie powiedziano mu, że oni wszyscy kłamią. Więc będzie konsumował to, co dostanie za darmo. I tu dochodzimy do paradoksu, którego najwyraźniej nikt nie chce zauważyć.
Model biznesowy wszystkich Onetów, „Wyborczych”, TVN-ów, tygodników i think tanków produkujących swoje zajebiste, wielostronicowe analizy powoduje, że sporą część najbardziej wartościowego przekazu chowają za płatnym dostępem.
Bowiem masowy odbiorca siada przy innym stole.
Przy stole Kanału Zero, TV Republiki, setek youtuberów, gównoportali, anonimowych kont i czegoś, co nazwałbym współczesnym internetowym przekazem ustnym.
Ktoś gdzieś coś przeczytał.
Ktoś komuś powiedział.
Ktoś wrzucił screena.
Ktoś zrobił z tego filmik.
Ktoś inny skomentował filmik, nie sprawdzając screena. I po dwóch dniach pół internetu wie już, że coś się wydarzyło. Gdzieś dzwoni, tylko właściwie nikt nie wie, w którym kościele. I właśnie dlatego środowiska skrajne mają w internecie gigantyczną przewagę. Nie chowają swojego przekazu za kłódką.
Nie musisz wyciągać karty. Nie musisz zakładać konta premium.
Nie musisz nawet wiedzieć, kto napisał tekst i skąd wziął informacje.
Masz kliknąć.
Przeczytać.
Oburzyć się.
I podać dalej.
Kłamstwa nikt nie poddaje kosztownej weryfikacji przed opublikowaniem, bo koszt takiej produkcji jest minimalny. A jeżeli za jego rozpowszechnianiem stoi ktoś, komu politycznie, biznesowo albo propagandowo na nim zależy, może jeszcze dopłacić, żeby rozniosło się szerzej.
Tymczasem znaczna część wiarygodnego przekazu, który wymaga pracy, czasu, dokumentów, ekspertów i weryfikacji, stoi za napisem:
„Dalsza część artykułu dostępna dla subskrybentów”.
I tu właśnie leży sedno.
Masowość kontra elitarność.
Darmowe kontra płatne.
Po jednej stronie informacja, która może dotrzeć do każdego.
Po drugiej informacja, która dociera głównie do tych, którzy już są na tyle zainteresowani światem, świadomi albo zamożni, żeby za nią zapłacić.
A przecież demokracja nie działa w ten sposób, że wygrywa pogląd ludzi najlepiej poinformowanych.
Demokracja jest brutalnie prosta.
Wygrywa ten, kto zdobędzie 50 procent plus jeden głos.
I dlatego te zawody nie są równe.
Jeżeli jeden przekaz można bez żadnego ograniczenia dostarczyć milionom ludzi, a drugi zamykamy dla stosunkowo wąskiej grupy abonentów, nie powinniśmy być później specjalnie zaskoczeni, który z nich staje się masowy.
I nie mam też zamiaru obwiniać za wszystko wyborcy.
Jeżeli człowiek dostaje kłamstwo już na wejściu, za darmo i podane w atrakcyjnej formie, a za możliwość jego zweryfikowania każemy mu płacić, trudno całą odpowiedzialność za jego późniejszą decyzję zrzucić wyłącznie na niego.
To my stworzyliśmy taki rynek informacji.
To obecny model medialny powoduje, że prawda ma barierę wejścia, a kłamstwo jej nie ma.
I potem organizujemy konferencje, tworzymy zespoły, piszemy raporty i zastanawiamy się, jak walczyć z dezinformacją. To może zacznijmy od rzeczy najbardziej oczywistej.
Zmieńcie model.
Bo dopóki dobra informacja będzie produktem premium, a bzdura produktem masowym, będziemy mogli wygrać tysiąc pojedynczych sporów z fake newsami i jednocześnie przegrywać całą wojnę o to, z czego ludzie budują sobie obraz świata.
Prawda jest dzisiaj za kłódką.
Kłamstwo paraduje bez.
I w demokracji, w której liczy się 50 procent plus jeden głos, to nie jest tylko problem mediów.
To jest problem nas wszystkich.
#kazaniepolityczne.
Prawda jest za kłódką, kłamstwo paraduje bez
#kazaniepolityczne nr 48Wszyscy zdajemy sobie sprawę, że rynek mediów się zmienił. Papier, może poza kilkoma wyjątkami, prawie przestał się liczyć, telewizja coraz rozpaczliwiej broni swojej pozycji, radio zadziwiająco dobrze się trzyma, ale całą konkurencję wygrały internet i media społecznościowe. I nie jest to już nawet kwestia wrażenia. CBOS w badaniu opublikowanym w październiku 2026 roku pokazał, że internetowe źródła informacji – portale, social media i podcasty – po raz pierwszy łącznie wyprzedziły telewizję jako podstawowe źródło wiedzy Polaków o bieżących wydarzeniach. Wśród najmłodszych badanych aż 68 procent wskazywało media społecznościowe jako jedno z głównych źródeł informacji.
Czyli nie ma się już właściwie o co spierać. Zmiana się dokonała. Kilkanaście lat temu, kiedy było już wiadomo, że coraz mniej ludzi będzie rano szło do kiosku po gazetę, pojawiło się pytanie: z czego właściwie media mają żyć?
Bo internet był za darmo.
Tak go nauczono. Wchodziliśmy na stronę i czytaliśmy. Klikaliśmy artykuł i czytaliśmy. Informacja była gdzieś pomiędzy pogodą, pocztą a wynikami meczu i nikt specjalnie nie zastanawiał się, kto zapłacił dziennikarzowi, który ją przygotował. Aż ktoś w końcu policzył, że reklamy wszystkiego nie sfinansują i wymyślono model abonamentowy.
„Będziemy produkować wartościowe treści, a ludzie będą za nie płacili.” A figę z makiem!
Jak już człowiek przez lata przyzwyczaił się, że treści w internecie dostaje za darmo, naprawdę trudno nagle przekonać go, żeby zaczął płacić za każdą kolejną stronę. Szczególnie człowieka, który jest na dorobku i konsumuje media trochę jak piwo na pikniku. Tu łyknie jedno, tam drugie, przeleci nagłówki, obejrzy filmik, przeczyta kawałek komentarza i pójdzie dalej. Na abonament skuszą się oczywiście niektórzy. Sam jestem bardzo ciekaw struktury wiekowej, wykształcenia i statusu materialnego osób płacących regularnie za dostęp do kilku mediów. Obstawiam, że nie jest to dokładny przekrój polskiego społeczeństwa.
I chyba nie trzeba nawet specjalnie obstawiać. Jeszcze w Digital News Report 2024 Reuters Institute wskazywał, że za wiadomości internetowe płaciło w Polsce 14 procent badanych użytkowników. Jednocześnie Reuters Institute w swoim badaniu modeli płatności w europejskich mediach pokazywał, że Polska należała do krajów, w których paywalle w gazetach i tygodnikach były szczególnie rozpowszechnione.Czyli wydarzyło się coś bardzo ciekawego.
Media, które chciały utrzymać poziom, opłacać dziennikarzy, analityków, korespondentów, prawników, ludzi sprawdzających informacje i całą tę kosztowną machinę produkowania czegoś bardziej skomplikowanego niż trzy zdania napisane w kiblu, zaczęły swoje najlepsze treści zamykać za kłódką.
Zapłać.
To zresztą z ich punktu widzenia logiczne. Dobra informacja kosztuje.Tyle że efekt społeczny jest już dużo mniej logiczny.
Dostęp do dużej części wartościowej informacji i poważnej analizy został ograniczony właśnie dla tych, którzy za informację płacić nie chcą albo nie mogą.
I dokładnie w tym samym momencie na powierzchnię wypłynął zupełnie inny model medialny. Taki, który nie potrzebuje kilku dni pracy nad tekstem, nie musi prowadzić żmudnej weryfikacji i przede wszystkim nie musi zanudzać czytelnika rzeczywistością, która, jak wiadomo, ma tę paskudną cechę, że zazwyczaj nie jest czarno-biała.
Pojawiły się coraz ostrzejsze tezy, coraz bardziej kretyńskie nagłówki i coraz prostsze odpowiedzi na coraz bardziej skomplikowane pytania.
Bo liczy się klik.
A najlepiej klik wkurwionego człowieka.
Jeżeli napiszę, że polityk przedstawił projekt ustawy, który może mieć kilka różnych konsekwencji – nuda.
Jeżeli napiszę, że „WŁADZA CHCE CI TO ZABRAĆ!” – mamy zabawę.
Jeżeli napiszę, że ekonomista przedstawił ostrożną prognozę – nuda.
Jeżeli napiszę, że „NADCHODZI KATASTROFA, STRACISZ WSZYSTKO!” – klikamy.
I nagle okazuje się, że takie treści mają milionowe odsłony.
A milionowe odsłony lubi biznes. Lubi je polityka. Lubi propaganda. Nasza i cudza.
Bo w pewnym momencie przestaje mieć znaczenie, czy informacja jest prawdziwa. Ważniejsze jest, ilu ludzi ją zobaczyło.
Kłamstwo stało się więc nie tylko narzędziem politycznym. Stało się narzędziem do zarabiania pieniędzy.
Najpierw tych z odsłon, reklam, zasięgów i subskrypcji kanału. Potem również pieniędzy przychodzących bocznymi drzwiami od tych, którym bardzo zależy, żeby określona opowieść krążyła po internecie.
Bo jeśli komuś zależy, żeby informacja z dupy wzięta dotarła do miliona ludzi, nie zamknie jej przecież za paywallem. Zapłaci za to, żeby była dostępna wszędzie.
Macie i jedzcie z tego wszyscy.
I ludzie jedzą.Bo skoro jest za darmo, to tylko głupi by płacił.
I teraz dochodzimy do czegoś, nad czym naprawdę warto się zastanowić.
Nie zastanawiało Was, dlaczego młodzi się radykalizują?
Oczywiście nie twierdzę, że istnieje jedna przyczyna radykalizacji i właśnie ją odkryłem. Ale ludzie w dużej mierze są tym, co czytają, czego słuchają i co oglądają. A przypomnę jeszcze raz: według CBOS dla 68 procent najmłodszych badanych social media są jednym z głównych źródeł informacji o świecie. I właśnie tam ich świat jest codziennie budowany. Tyle że te media są „darmowe”.
Darmowe oczywiście w cudzysłowie, bo zapłacą za nie później. Być może własną przyszłością, decyzjami politycznymi, sposobem patrzenia na państwo i ludzi dookoła. Tylko że tego rachunku nikt im dzisiaj nie pokazuje.
Weźmy wyborcę Konfederacji czy Brauna. Młody, na dorobku, przekonany dodatkowo, że tradycyjne media są „systemowe”, że łżą, manipulują i bronią układu. Nie żeby tradycyjnym mediom nie zdarzało się dostarczać mu argumentów do takiego przekonania.
Naprawdę sądzicie, że taki człowiek wysupła co miesiąc pieniądze na abonament „Wyborczej”, Onetu, tygodnika, raportów czy analiz jakiegoś think tanku?
Po co?
Przecież właśnie powiedziano mu, że oni wszyscy kłamią. Więc będzie konsumował to, co dostanie za darmo. I tu dochodzimy do paradoksu, którego najwyraźniej nikt nie chce zauważyć.Model biznesowy wszystkich Onetów, „Wyborczych”, TVN-ów, tygodników i think tanków produkujących swoje zajebiste, wielostronicowe analizy powoduje, że sporą część najbardziej wartościowego przekazu chowają za płatnym dostępem.
Bowiem masowy odbiorca siada przy innym stole.
Przy stole Kanału Zero, TV Republiki, setek youtuberów, gównoportali, anonimowych kont i czegoś, co nazwałbym współczesnym internetowym przekazem ustnym.
Ktoś gdzieś coś przeczytał.
Ktoś komuś powiedział.
Ktoś wrzucił screena.
Ktoś zrobił z tego filmik.
Ktoś inny skomentował filmik, nie sprawdzając screena. I po dwóch dniach pół internetu wie już, że coś się wydarzyło. Gdzieś dzwoni, tylko właściwie nikt nie wie, w którym kościele. I właśnie dlatego środowiska skrajne mają w internecie gigantyczną przewagę. Nie chowają swojego przekazu za kłódką.
Nie musisz wyciągać karty. Nie musisz zakładać konta premium.
Nie musisz nawet wiedzieć, kto napisał tekst i skąd wziął informacje.
Masz kliknąć.
Przeczytać.
Oburzyć się.
I podać dalej.
Kłamstwa nikt nie poddaje kosztownej weryfikacji przed opublikowaniem, bo koszt takiej produkcji jest minimalny. A jeżeli za jego rozpowszechnianiem stoi ktoś, komu politycznie, biznesowo albo propagandowo na nim zależy, może jeszcze dopłacić, żeby rozniosło się szerzej.
Tymczasem znaczna część wiarygodnego przekazu, który wymaga pracy, czasu, dokumentów, ekspertów i weryfikacji, stoi za napisem:
„Dalsza część artykułu dostępna dla subskrybentów”.
I tu właśnie leży sedno.
Masowość kontra elitarność.
Darmowe kontra płatne.
Po jednej stronie informacja, która może dotrzeć do każdego.
Po drugiej informacja, która dociera głównie do tych, którzy już są na tyle zainteresowani światem, świadomi albo zamożni, żeby za nią zapłacić.
A przecież demokracja nie działa w ten sposób, że wygrywa pogląd ludzi najlepiej poinformowanych.
Demokracja jest brutalnie prosta.
Wygrywa ten, kto zdobędzie 50 procent plus jeden głos.
I dlatego te zawody nie są równe.
Jeżeli jeden przekaz można bez żadnego ograniczenia dostarczyć milionom ludzi, a drugi zamykamy dla stosunkowo wąskiej grupy abonentów, nie powinniśmy być później specjalnie zaskoczeni, który z nich staje się masowy.
I nie mam też zamiaru obwiniać za wszystko wyborcy.
Jeżeli człowiek dostaje kłamstwo już na wejściu, za darmo i podane w atrakcyjnej formie, a za możliwość jego zweryfikowania każemy mu płacić, trudno całą odpowiedzialność za jego późniejszą decyzję zrzucić wyłącznie na niego.
To my stworzyliśmy taki rynek informacji.
To obecny model medialny powoduje, że prawda ma barierę wejścia, a kłamstwo jej nie ma.
I potem organizujemy konferencje, tworzymy zespoły, piszemy raporty i zastanawiamy się, jak walczyć z dezinformacją. To może zacznijmy od rzeczy najbardziej oczywistej.
Zmieńcie model.
Bo dopóki dobra informacja będzie produktem premium, a bzdura produktem masowym, będziemy mogli wygrać tysiąc pojedynczych sporów z fake newsami i jednocześnie przegrywać całą wojnę o to, z czego ludzie budują sobie obraz świata.
Prawda jest dzisiaj za kłódką.
Kłamstwo paraduje bez.
I w demokracji, w której liczy się 50 procent plus jeden głos, to nie jest tylko problem mediów.
To jest problem nas wszystkich.
#kazaniepolityczne*grafika wygenerowana w AI
— Mariusz Gierej (@MariuszGierej) November 22, 2026
*grafika wygenerowana w AI
Tekst pierwotnie opublikowano na platformie X. W Magazynie Opinii Pressmania.pl opublikowano za zgodą autora.
Autor: Mariusz Gierej
Dziennikarz, publicysta i rzecznik prasowy. Autor licznych komentarzy i analiz dotyczących polityki, gospodarki oraz życia publicznego. Prowadzi blog na portalu mpolska24.pl, gdzie publikuje wywiady i autorskie teksty publicystyczne.
Zostaw komentarz