22 listopada 1940 roku w pobliżu niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz przeprowadzono pierwszą masową egzekucję przez rozstrzelanie, w której zamordowano czterdziestu Polaków.

Ofiary zostały przywiezione tego samego dnia z więzienia w Katowicach i nie były wcześniej zarejestrowane w obozowej ewidencji. Zbrodnia stanowiła odwet za działalność polskiego ruchu oporu na Śląsku, a nazwiska skazanych wybrał osobiście Reichsführer SS Heinrich Himmler. Aby utrzymać egzekucję w tajemnicy przed okoliczną ludnością, miejscem kaźni uczyniono dół po wydobyciu żwiru sąsiadujący z obozem.

Skazanych, ze związanymi z tyłu rękami, rozstrzelano w czterech dziesięcioosobowych grupach, a plutonem egzekucyjnym złożonym z esesmanów dowodził kierownik obozu Karl Fritzsch. Ciała zamordowanych przewieziono następnie do obozowego krematorium i spalono.

Wydarzenie to zapoczątkowało serię masowych rozstrzeliwań w KL Auschwitz, w których do stycznia 1945 roku zginęło kilka tysięcy osób, w zdecydowanej większości Polaków.

Polaków i  później jeńców Radzieckich a nie Żydów !

Pierwszy transport więźniów (14 czerwca 1940 r.)

Data ta jest uznawana za symboliczny początek działania obozu i jest obchodzona w Polsce jako Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. 

  • Skład transportu. Niemcy przywieźli z więzienia w Tarnowie 728 Polaków. Byli to głównie młodzi ludzie, harcerze, studenci, żołnierze kampanii wrześniowej oraz przedstawiciele inteligencji aresztowani podczas próby przedostania się na Węgry lub w ramach akcji AB. 

  • Numeracja. Otrzymali oni numery obozowe od 31 do 758 (numer 31 dostał Stanisław Ryniak, uznawany za pierwszego polskiego więźnia Auschwitz). Numery od 1 do 30 nadano wcześniej – 20 maja 1940 r. – niemieckim więźniom kryminalnym sprowadzonym z obozu Sachsenhausen jako tzw. funkcyjni (kapo). 

  • Pierwsi zmarli. Warunki w obozie (głód, bicie, mordercza praca i choroby) sprawiły, że pierwsi więźniowie z tego transportu zaczęli umierać już w pierwszych tygodniach pobytu. 

2. Pierwsza masowa egzekucja (22 listopada 1940 r.)

  • Przebieg. W dołach żwirowych w pobliżu obozu pluton egzekucyjny SS rozstrzelał 40 Polaków przywiezionych tego dnia z więzienia w Katowicach. 

  • Przyczyna. Listę skazanych zatwierdził osobiście Heinrich Himmler w odwecie za działalność polskiego ruchu oporu na Górnym Śląsku. Był to początek masowych rozstrzeliwań w KL Auschwitz (później przeniesionych pod Ścianę Straceń przy Bloku 11). 

3. Pierwsze użycie gazu – Cyklonu B (wrzesień 1941 r.)

  • Ofiary eksperymentu. Zanim Auschwitz stał się ośrodkiem masowej zagłady Żydów (od 1942 r.), Niemcy przetestowali działanie gazu w podziemiach Bloku 11. Pierwszymi ofiarami zagazowania było około 600 sowieckich jeńców wojennych oraz 250 chorych więźniów – Polaków. [