Jeśli spojrzeć na historię ostatnich dwóch i pół stuleci, widać długi ciąg represji, deportacji, egzekucji i prób wyniszczenia polskich elit oraz polskiej tożsamości. Nie wszystkie były zbrodniami wyłącznie przeciw Polakom, dlatego warto zachować właściwe proporcje.

REKLAMA

1. Rzeź Pragi – 1794Po zdobyciu warszawskiej Pragi wojska rosyjskie pod dowództwem Aleksandra Suworowa dokonały masakry mieszkańców. Zginęły tysiące cywilów – w tym kobiety, dzieci i starcy. Rzeź Pragi stała się symbolem rosyjskiego terroru podczas tłumienia insurekcji kościuszkowskiej.

2. Represje po powstaniu listopadowym – 1831–1860Po upadku powstania Rosja rozpoczęła szeroko zakrojoną akcję represyjną: konfiskaty majątków, więzienia, wcielanie Polaków do armii rosyjskiej, likwidację autonomii Królestwa Polskiego oraz zesłania na Syberię.

3. Represje po powstaniu styczniowym – 1863–1864Egzekucje, masowe aresztowania, konfiskaty majątków i deportacje objęły dziesiątki tysięcy Polaków. Szczególnie brutalną politykę prowadził Michaił Murawjow, zwany przez Polaków „Wieszatielem”.

4. Represje wobec Polaków w ZSRR – lata 20. i 30.Po utworzeniu ZSRR polska ludność na Białorusi i Ukrainie została poddana represjom politycznym, kolektywizacji, konfiskatom i deportacjom. Likwidowano polskie instytucje i polskie rejony autonomiczne, a polskość coraz częściej traktowano jako potencjalną działalność kontrrewolucyjną.

5. Operacja polska NKWD – 1937–1938Jedna z największych zbrodni sowieckich wymierzonych w konkretną narodowość. NKWD aresztowało ponad 140 tysięcy osób, a około 111 tysięcy zamordowano. Ofiarami byli przede wszystkim Polacy – często zabijani wyłącznie z powodu pochodzenia lub podejrzenia o „polskie” sympatie.

6. Kurapaty – 1937–1941W lesie pod Mińskiem NKWD dokonywało masowych egzekucji. Wśród ofiar byli Białorusini i Polacy. Kurapaty są więc nie tylko symbolem sowieckiego terroru, lecz także wspólnym miejscem polskiej i białoruskiej martyrologii – świadectwem tego, że oba narody padły ofiarą tego samego systemu przemocy.

7. Agresja sowiecka na Polskę – 17 września 1939Armia Czerwona wkroczyła na terytorium II Rzeczypospolitej w następstwie porozumienia ZSRR z III Rzeszą. Rozpoczęły się aresztowania polskich urzędników, oficerów i działaczy społecznych, deportacje oraz likwidacja polskich struktur państwowych.

8. Zbrodnia katyńska – 1940NKWD zamordowało około 22 tysięcy obywateli polskich – oficerów Wojska Polskiego, policjantów, funkcjonariuszy i przedstawicieli polskich elit. Egzekucje przeprowadzono m.in. w Katyniu, Charkowie i Kalininie. Celem było pozbawienie Polski części jej przyszłych elit przywódczych.

9. Deportacje obywateli polskich w głąb ZSRR – 1940–1941W kilku wielkich falach deportowano setki tysięcy obywateli II RP. Wśród nich byli wojskowi i ich rodziny, urzędnicy, ziemianie, leśnicy, osadnicy oraz inni uznani przez władze sowieckie za element niebezpieczny. Wielu deportowanych zmarło z głodu, chorób, zimna i wycieńczenia.

10. Zbrodnie NKWD na więźniach – 1941Po rozpoczęciu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD dokonywało masowych egzekucji więźniów politycznych przed opuszczeniem zajmowanych terenów. Szczególnie krwawe mordy miały miejsce m.in. we Lwowie, Łucku, Stanisławowie i Tarnopolu. Wśród ofiar znajdowały się tysiące Polaków.

11. Likwidacja Polskiego Państwa Podziemnego i represje wobec AK – 1944–1945Po wkroczeniu Armii Czerwonej Sowieci rozbrajali polskie oddziały podziemia, a ich żołnierzy aresztowali, deportowali do łagrów lub wcielali do jednostek podporządkowanych komunistom. Kulminacją tej polityki był moskiewski proces szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego.

12. Obława augustowska – lipiec 1945NKWD i podległe mu formacje przeprowadziły wielką operację przeciw polskiemu podziemiu na Suwalszczyźnie i Augustowszczyźnie. Około 600–700 zatrzymanych osób zaginęło bez śladu i najprawdopodobniej zostało zamordowanych. Obława augustowska bywa nazywana „Małym Katyniem”.

13. Terror stalinowski w Polsce – 1945–1956Tysiące żołnierzy podziemia niepodległościowego oraz osób uznanych za przeciwników nowego systemu trafiło do więzień. Stosowano tortury, sfingowane procesy i wyroki śmierci. Represje były elementem narzuconego Polsce sowieckiego systemu politycznego.

Najważniejszy ciąg

PRAGA 1794 → POWSTANIE LISTOPADOWE → POWSTANIE STYCZNIOWE → REPRESJE W ZSRR → OPERACJA POLSKA NKWD → 17 WRZEŚNIA 1939 → KATYŃ → DEPORTACJE → MORDY NKWD 1941 → LIKWIDACJA AK → OBŁAWA AUGUSTOWSKA → TERROR STALINOWSKI

To nie jest jedna zbrodnia ani jeden okres. To ciąg represji różnych państwowych form rosyjskiej i sowieckiej władzy wobec polskiego społeczeństwa, którego szczególnie tragicznym punktem kulminacyjnym stały się lata 1937–1945.