Wstęp

27 grudnia 1918 roku w Poznaniu rozpoczął się jeden z najważniejszych zrywów niepodległościowych w dziejach Polski.

Bezpośrednim impulsem do wybuchu walk była wizyta Ignacego Jana Paderewskiego, który po powrocie do odradzającej się Polski przemówił do tysięcy poznaniaków zgromadzonych przed hotelem Bazar. Dzień później niemieckie wojsko zorganizowało demonstracyjną paradę – zrywano polskie flagi, atakowano polskie instytucje. Doszło do zamieszek, które szybko przerodziły się w walki zbrojne prowadzone przez oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego.

Powstańcy działali szybko i zdecydowanie. Okrążali przeciwnika, uderzali z zaskoczenia, zajmowali dworce kolejowe oraz centrale telefoniczne i telegraficzne, paraliżując łączność nieprzyjaciela. Ogromną rolę odegrali polscy kolejarze, sabotujący niemieckie transporty wojskowe. W wielu miejscach zdemoralizowane oddziały niemieckie opuszczały koszary, pozostawiając broń i sprzęt, który zasilał powstańcze szeregi.

6 stycznia 1919 roku dowództwo nad powstaniem objął gen. Józef Dowbor-Muśnicki. Pod jego kierunkiem rozpoczęto intensywną organizację Armii Wielkopolskiej, wprowadzono obowiązkową służbę wojskową i powołano pod broń 11 roczników rekrutów. W krótkim czasie powstała blisko 100-tysięczna, dobrze zorganizowana armia.

Powstanie zakończyło się 16 lutego 1919 roku rozejmem w Trewirze, który objął front wielkopolski zasadami rozejmu kończącego I wojnę światową. Ostateczne rozstrzygnięcia przyniósł traktat wersalski, obowiązujący od 10 stycznia 1920 roku, na mocy którego Wielkopolska wróciła do odrodzonego państwa polskiego.

Powstanie Wielkopolskie to przykład zwycięstwa dzięki determinacji, organizacji i współpracy całego społeczeństwa.

Kartka z historycznego kalendarza

16 listopada 1918 roku oddziałowi POW z poznańskiego Łazarza powierzono zadanie przejęcia – w sposób „pokojowy” Fortu IX. Znajdowała się tam składnica broni i centrala telefoniczna, a w przyległych do warowni obiektach ulokowano składy amunicji. Celem grupy dowodzonej przez Mariana Wiśniewskiego  było  zabezpieczenie całego mienia wojskowego.

Grupa wyruszając wczesnym, listopadowym rankiem z okolic kościoła pw. Matki Boskiej Bolesnej sądziła, że zadanie będzie łatwe. Wydane instrukcje nie przewidywały użycia siły wobec Niemców. Ogarnięta myślami rewolucyjnymi (jak sądzono) załoga fortu nie miała stawiać oporu. Gdy ok. godz. 9:00 ponad dwudziestu Peowiaków wkroczyło na plac broni było już wiadomo, że plan musi uleć zmianie. Widocznym było, że morale załogi nie było niskie. Okazywali też brak ufności wobec „polskich rewolucjonistów” – dowódca Wiśniewski miał opaskę „Rady Robotniczo-Żołnierskiej”. W wyniku sprzeczki i użycia siły wobec jednego z niemieckich żołnierzy wywiązała się potyczka. Po chwili przejęto fort, lecz informacja ta z nieznanych  przyczyn nie dotarła do lokalnego dowództwa POW. Zaalarmowany został jednak sztab niemieckiego garnizonu.

Po godzinie 16:00 pod bramy fortu na ciężarówkach nadjechała kompania 29. Batalionu Pionierów z Wildy. W wyniku braku łączności (ani telefonicznie, ani przy pomocy gońca) Peowiacy musieli się poddać. Zbiec zdołało 5 konspiratorów, pozostałych 19 dostało się do niewoli. Po pobiciu ich i próbie rozstrzelania  (sprzeciwił się temu niemiecki sierżant)   rozdzielono Polaków. Cześć przewieziono do koszar Saperów na Wildę, pozostałych oddano pod areszt na Forcie IX. Dzięki wpływom POW pośród niemieckich żołnierzy po kilku dniach wszystkim udało się opuścić areszt.

Na kolejne podobne próby (tym razem udane) przejęcia wojskowych składów musiano czekać do 27 grudnia…cdn.

 Żródło :

https://pw.ipn.gov.pl/pwi/historia/przebieg-walk-powstancz/sladami-powstania-wielk/8419,ZACZELO-SIE-W-POZNANIU.html