Na terenie szkoły podstawowej w miejscowości Nadrybie-Dwór w powiecie łęczyńskim,tuż obok parkingu, znajduje się niezwykła rekonstrukcja kamiennego grobowca z epoki neolitu. To wyjątkowe miejsce pozwala przenieść się w czasie do okresu sprzed około pięciu tysięcy lat i poznać jedną z najbardziej zagadkowych społeczności pradziejowej Europy – ludność kultury amfor kulistych.
Odtworzony grobowiec powstał na podstawie autentycznego odkrycia archeologicznego, którego dokonano przypadkowo w latach 90. XX wieku na jednym z pól oddalonych o około dwa kilometry od obecnej lokalizacji ekspozycji. Badania ratownicze przeprowadził zespół archeologów pod kierownictwem Anny Zakościelnej z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie. Po zakończeniu prac wykopaliskowych oryginalne elementy kamiennej konstrukcji zostały zabezpieczone i przeniesione do Nadrybia-Dworu, gdzie stworzono plenerową ekspozycję edukacyjną.

REKLAMA

Kamienna skrzynia sprzed tysiącleci.

Archeolodzy ustalili, że grób miał formę kamiennej skrzyni o prostokątnym zarysie. Ściany wykopu obłożono dużymi płytami wykonanymi z szarego piaskowca kwarcytowego. Całość przykrywały trzy masywne kamienne wieka, z których największe miało aż 1,37 metra długości.
Konstrukcja została wykonana niezwykle starannie. Kamienne ściany osadzono na podsypce piaskowej, a szczeliny pomiędzy płytami wypełniono mniejszymi kamieniami i uszczelniono gliną. Grobowiec osiągał około 2,4 metra długości, 1,4 metra szerokości i niemal metr wysokości.
Choć szczątki pochowanego człowieka zachowały się jedynie fragmentarycznie, udało się rozpoznać ślady skurczonej kończyny dolnej, co sugeruje charakterystyczny sposób ułożenia zmarłego. W grobie odnaleziono także wyposażenie pogrzebowe – dużą glinianą amforę, fragment mniejszego naczynia oraz dwie starannie wykonane siekiery z krzemienia pasiastego. Przedmioty te miały prawdopodobnie towarzyszyć zmarłemu w „drodze do zaświatów”.

Tajemnicza kultura amfor kulistych.

Grobowiec przypisywany jest ludności kultury amfor kulistych, rozwijającej się na ziemiach polskich około 3000–2400 lat p.n.e. Była to społeczność pasterzy i rolników, znana z charakterystycznych naczyń o kulistych kształtach oraz rozbudowanych obrzędów pogrzebowych.
Do dziś archeologów fascynuje symbolika ich pochówków. Kamienne grobowce budowano z ogromnym nakładem pracy, co świadczy o dużym znaczeniu wierzeń związanych ze śmiercią i życiem pośmiertnym. Znajdowane w nich przedmioty wskazują, że zmarłym przypisywano szczególną rolę również po śmierci.

Archeologia bliżej Nas.

Ekspozycja w Nadrybiu-Dworze stanowi dziś ważny element dziedzictwa archeologicznego Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Dzięki rekonstrukcji odwiedzający mogą zobaczyć, jak wyglądały neolityczne pochówki oraz poznać techniki budowy kamiennych grobów.
Takie „mini rezerwaty archeologiczne” pełnią istotną rolę edukacyjną. Pozwalają nie tylko oglądać zabytki, ale także lepiej zrozumieć codzienność i wierzenia dawnych społeczności. Odtworzenie grobowców poza miejscem odkrycia pomaga również chronić oryginalne zabytki przed zniszczeniem oraz popularyzuje historię regionu.

Neolityczne grobowce na Lubelszczyźnie.

Podobne rekonstrukcje można zobaczyć również w innych miejscowościach województwa lubelskiego. Znajdują się między innymi w:
Białej Podlaskiej-przed Muzeum Południowego Podlasia,
Chełmie – przed Muzeum Regionalnym,
Hrubieszówie– przed Muzeum im. Stanisława Staszica,
Sawin,Uhrze i we Włodawie.
Miejsca te przypominają, że historia Lubelszczyzny sięga znacznie dalej niż średniowiecze czy czasy nowożytne. Ukryte w ziemi ślady neolitycznych społeczności wciąż pozwalają odkrywać tajemnice ludzi, którzy żyli tutaj tysiące lat przed nami.