30 sierpnia 1939 r. ogłoszono powszechną mobilizację. Był to ostatni etap trwającej od marca 1939 r. dotąd mobilizacji niejawnej.
…………………………………
Prace nad podstawami planu mobilizacyjnego WP użytego w 1939 r. rozpoczęły się latem 1935 r. Założenia planu stworzył szef SG WP gen. Wacław Stachiewicz, a zespół pułkownika Józefa Wiatra kierującego Oddziałem I SG WP opracował szczegółowe techniki, umożliwiające realizację tych zasad.
Plan „W” wszedł w życie w maju 1938 r.

REKLAMA

Opracowany w formie tabel, ściśle określał poszczególne czynności, których dokładne wykonanie, w określonym miejscu i czasie, określonymi środkami gwarantowało planowe przekształcenie jednostek wojskowych do stanu gotowości bojowej czasu wojny. Oddziały mobilizowano w sposób niejawny (alarmowy) oraz w mobilizacji normalnej (powszechnej).

Mobilizacja oddziałów grupy alarmowej następowała przed ogłoszeniem mobilizacji powszechnej. Była to tzw. „mobilizacja cicha”, która obejmowała 3/4 wszystkich sił – 25 dywizji piechoty. Mobilizacja jednostek z tej grupy odbywała się tzw. systemem kartkowym, w którym poszczególne grupy oddziałów oznaczone były kolorami:
• Grupy zielona i brązowa miały być formowane najwcześniej, w okresie I mobilizacji tj. w stanie zagrożenia państwa.
• Grupa zielona: mobilizowana najszybciej w ciągu 12 lub 48 godzin. W jej skład wchodziły jednostki przygraniczne stacjonujące na wschodzie, zachodzie i północy kraju – miały stanowić pierwszą osłonę mobilizacji. Oddziały tej grupy obejmowały Korpus Ochrony Pogranicza, Straż Graniczną i Policję Państwową.
• Grupa brązowa –jednostki wzmacniane lub formowane na terenie całego kraju – obrona przeciwlotnicza, lotnictwo, II rzut kwater głównych armii wraz z pododdziałami łączności.

W kolejnym II okresie mobilizowano następne grupy jednostek:
• Grupa czerwona: obejmowała 8 wielkich jednostki piechoty na granicy wschodniej.
• Grupa niebieska: 9 dywizji stacjonujących na granicy z Niemcami.
• Grupa żółta: tzw. „odwód osłony”, obejmowała większość jednostek kawalerii, oddziały poza dywizyjne oraz 5 dywizji piechoty. Zlokalizowane głównie w głębi kraju z uwagi na dogodne warunki mobilizacji i transportu miały być przeznaczone do wzmocnienia w II rzucie osłony dowolnej granicy państwa.
• Grupa czarna: dwie dywizje piechoty, brygada pancerno-motorowa, jednostki poza dywizyjne oraz pododdziały i zakłady służb tworzące Korpus Interwencyjny, przeznaczony do wzmocnienia sił w strefie zagrożonej granicy.

Mobilizacja niejawna rozpoczęła się 23 marca 1939 r. Władze wojskowe wystawiły ponad 800 tys. imiennych wezwań dla rezerwistów. Do 30 sierpnia 1939 r. skoncentrowano całkowicie 21 dywizji piechoty i 8 brygad kawalerii dla armii przyjmujących pierwsze uderzenie.

III okres to mobilizacja powszechna (jawna), następowała po rozplakatowaniu obwieszczeń (także za pomocą prasy i radia) o zarządzeniu mobilizacji powszechnej. Obejmowała pozostałe ¼ sił.
• I rzut – jednostki czynne i rezerwowe, które mobilizowały się na podstawie obwieszczenia o mobilizacji powszechnej. Termin ich gotowości bojowej wynosił zwykle od trzech do pięciu dni.
• II rzut obejmował tylko jednostki rezerwowe. Mobilizacja tych jednostek rozpoczynała się siódmego dnia mobilizacji, a terminy gotowości bojowej osiągały między dziesiątym a dwunastym dniem mobilizacji.

W rezultacie próśb sojuszników władze RP opóźniły ogłoszenie mobilizacji powszechnej. Mimo to i po wybuchu wojny plan mobilizacyjny „W”, również w części powszechnej zrealizowano pomyślnie i w zasadzie całość zaplanowanych sił stawiło opór najeźdźcom.

W wyniku mobilizacji stany pokojowe sił zbrojnych RP 300 tys. (poniżej 1 proc. ludności) wzrastały do 1,2 mln (3,6 proc. ludności). Ten wskaźnik był wyższy niż w Niemczech (1-1,6 proc.) i ZSRS (0,9-1,69 proc).

Historycy wojskowości zaliczają polski plan mobilizacyjny w 1939 r. do najlepszych na świecie.

Autor: prof. Romuald Szeremietiew
Polski polityk, publicysta, doktor habilitowany nauk wojskowych specjalista w zakresie obronności (habilitacja „O bezpieczeństwie Polski w XX wieku”), nauczyciel akademicki, m.in. profesor nadzwyczajny Akademii Obrony Narodowej i Akademii Sztuki Wojennej, więzień polityczny PRL, poseł na Sejm III kadencji, były wiceminister i p.o. ministra obrony narodowej.