Zabytki sztuki i architektury sakralnej w Rosji.
Moskwa Synagoga Chóralna jest najstarszą synagogą Moskwy. Znajduje się w Wielkiej Posailiniszewskej Aleji, centralnej dzielnicy administracyjnej. Jest pod przewodnictwem Zarządu Moskiewskiej Żydowskiej Wspólnoty Religijnej (MERO). Jest też przedmiotem dziedzictwa kulturowego narodów Rosyjskiej Federacji.
Budynek jest bazyliką kopuły. Wnętrza synagogi są ozdobione ornamentami warzywnymi i geometrycznymi. Na południowej ścianie znajduje się mozaika z wizerunkiem libańskiego cedru, który jest przypomnieniem zniszczonej świątyni Salomona. Synagoga ma cztery części z balkonem-galerią dla kobiet. Również w budynku jest główny rabinat, sąd rabinacki moskiewski i państw bałtyckich, działa też szkoła. Z synagogą jest też restauracja, kuchnia żydowska i księgarnia.
W 1859 roku car Aleksander II wydał dekret, dzięki któremu możliwa stała się budowa synagogi. Dekret zezwalał Żydom o najwyższej randze kupieckiej na zamieszkanie poza strefą osiedlenia, w tym w stolicy i metropoliach. Dekret wkrótce objął żydowskich uczonych, absolwentów uniwersytetów i rzemieślników. W ten sposób do 1890 roku w Moskwie zaczęło mieszkać około 35 tys. Żydów. Szef Moskiewskiego Towarzystwa Żydowskiego Łazar Poliakow zwrócił się do generalnego gubernatora Moskwy, księcia Władimira Dołgorukowa, z prośbą o wybudowanie domu modlitwy. W 1886 roku gmina mogła wykupić grunty na terenie dawnej osady garncarskiej. Terytorium nie zostało wybrane przypadkowo: w sąsiednich Żariadach w latach 30-tych XIX wieku utworzono „getto żydowskie”, w którym osiedlono Żydów i które służył do poboru wojskowego. Dzięki temu do synagogi można było dojść w szabat.
Początkowo kaplica znajdowała się w wynajmowanej kamienicy Ryżenkow, ale w 1886 roku architekt Siemion Eibuszitz opracował projekt synagogi, czyli bazyliki z kopułą. W dniu 28 maja 1887 roku dokonano wmurowania kamienia węgielnego pod przyszły dom modlitwy. We wschodniej ścianie budynku zamontowano kapsułę z listem hipotecznym. Rok później budowę synagogi wstrzymano na skutek skargi prokuratora synodu Konstantina Pobiedonocewa. W swojej skardze zwrócił uwagę, że kopuła synagogi obraża uczucia ortodoksów. Na rozkaz rozebrano kopułę, a wizerunki Tablic Przymierza usunięto z frontonu budynku. W 1891 roku zakończono prace budowlane, ale władze miasta Moskwy zabroniły otwarcia domu modlitwy. W 1892 roku Moskiewskie Towarzystwo Żydowskie otrzymało rozkaz sprzedaży budynku lub przekształcenia go na instytucję charytatywną. Synagoga została ponownie zarejestrowana jako sierociniec szkolny i status ten utrzymał się do 1897 roku..
Po rewolucji 1905 roku ukazał się manifest carski o wolności religijnej. Wnętrza odrestaurował zaproszony przez gminę architekt Roman Iwanowicz Klein. W dniu 1 czerwca 1906 roku budynek synagogi został otwarty dla wierzących.
Synagoga chóralna kontynuowała swoją pracę w czasach ZSRR, pomimo prześladowań wiernych. W 1923 roku komisariat żydowski wydał dekret o zamknięciu synagog i przekazaniu budynków szkołom. Jednak dzięki protestom wiernych decyzja o jego zamknięciu została cofnięta. W tym samym roku Ogólnorosyjski Centralny Komitet Wykonawczy Rady Komisarzy Ludowych podjął decyzję o przekazaniu części mieszczącej się w gmachu biblioteki do Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Trzy lata później część pomieszczeń przeniesiono do Tekstilstroy, a w latach 60-tych kolejną część oddano do kopalni Metropolitan.
W dniu 11 września 1948 roku synagogę odwiedziła Golda Meir, pierwsza ambasador Izraela w ZSRR. Podczas uroczystej ceremonii przekazano przywieziony z Izraela zwój Tory oraz darowiznę charytatywną.
To spotkanie moskiewskich Żydów w synagodze z ambasador Izraela Goldą Meir zostało upamiętnione na banknocie izraelskim o nominale 10 szekli.
W 1957 r. po raz pierwszy w Związku Radzieckim otwarto religijną placówkę oświatową w budynku domu modlitwy – Jesziwę.
W lutym 2001 roku pod patronatem burmistrza Moskwy Jurija Łużkowa rozpoczęła się odbudowa synagogi, która była częścią dużego wspólnego projektu Rosyjskiego Kongresu Żydów, Gminy Żydowskiej w Moskwie i Jointu – utworzenia Centrum Na Górce. Oprócz odbudowy projekt obejmował także utworzenie żydowskiego sierocińca, domów socjalnych i społecznościowych. W maju tego samego roku przywrócono budynek do historycznego wyglądu – nad synagogą pojawiła się kopuła zwieńczona Gwiazdą Dawida. W tym samym czasie, naprzeciw domu modlitwy, zainstalowano kompozycję „Ptak szczęścia” rzeźbiarza Igora Burganowa, uosabiającą przyjaźń narodów, oraz otwarto symboliczną Ścianę Płaczu. Trzeba podkreślić, ze naprzeciwko tej synagogi znajduje się przepiękny Park „Na Górce” w którym znajduje się ta ściana (stojąc tyłem do synagogi jest ona na zakończeniu parku po lewej stronie). W 2006 roku, na stulecie synagogi, zakończono prace konserwatorskie. Został też wydany specjalny znaczek pocztowy przez Pocztę Rosyjską wartości 2,5 rubla..
W synagodze odbywają się codzienne i sobotnie modlitwy, obrzędy religijne i studium Tory. Różne służby religijne pomagają wierzącym w przestrzeganiu przykazań Tory. Istnieje również klub edukacyjno-rozrywkowy dla osób starszych. Synagoga współpracuje z kilkoma placówkami oświatowymi, aby zaszczepić dzieciom szacunek dla tradycji żydowskich.
W dniu 1 października 2016 roku zaatakowano Synagogę Chóralną. Nieznana osoba zraniła strażnika pneumatycznym pistoletem. Mężczyzna miał przy sobie kanister z łatwopalną cieczą i według niego miał się podpalić przed naczelnym rabinem Rosji Adolfem Salomonowiczem Szaewiczem.
O historii Żydów w Rosji w Imperium Rosyjskim a także ZSSR oraz w Federacji Rosyjskiej będzie w części II.
Zródła:
- История Хоральной синагоги, https://progulkipomoskve.ru/publ/doma/bolshoj_spasoglinishhevskij_pereulok_10_khoralnaja_sinagoga_v_moskve/39-1-0-1647 – Internet, dostęp 13-08-2021
- Московская хоральная синагога, https://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=22512 – Internet, dostęp 13-08-2021
- Наше наследство: Синагоги СНГ в прошлом и настоящем, https://pluto.mscc.huji.ac.il/~beizer/files/Legacy_Rus.pdf – Internet, dostęp 13-08-2021
- Здание Московской хоральной синагоги сдано в эксплуатацию после реставрации, http://blagovest-info.ru/index.php?id=8891&s=3&ss=2 – Internet, dostęp 13-08-2021
- Московскую синагогу поздравляют с возвращением купола, https://lenta.ru/news/2001/05/16/sinagogye/ – Internet, dostęp 13-08-2021
- Wikipedia
Zostaw komentarz