5 stycznia 1930 roku, w Brześciu nad Bugiem urodził się Jan Lebenstein. Dzisiaj miałby 95 lat.

REKLAMA

Jego obrazy są czasem pokazywane w galeriach lecz chciałabym zobaczyć solidną wystawę retrospekcyjną. Bo był twórcą wybitnym i niezwykłym.

Wirtuozeria techniczna? Oczywiście! Ale to się zdarza. Wielkość Lebensteina polega na tym, że w swej sztuce przewidział i wyprzedził nasze obecne fascynacje, lęki i dystopie. W jego obrazach zobaczymy hybrydy ludzko-zwierzęce, zwierzęta z epok minionych i z epok, które dopiero nadejdą, naturę która wypiera kulturę i kulturę zakorzenioną w totemach przedgreckich i przedrzymskich. Nie darmo studiował kulturę sumeryjską i asyryjską, nie darmo interesował się paleontologią.

Amerykański krytyk John Canaday trafił w sedno, kiedy pisał, że sztuka Lebensteina „ukazuje tajemnice, o których ludzie zapomnieli, bądź ukryli głęboko w podświadomości, tak, iż nie zdają sobie sprawy, że w nich istnieją.”

Był Żydem. Jego ojca Pawła Lebensteina, żołnierza AK, zamordowali Niemcy. Brat Józef, także żołnierz AK i żołnierz wyklęty, zginął z rąk UB.

Niektórzy tłumaczą niezwykłe napięcie widoczne w pracach Lebensteina doświadczeniem totalitaryzmów. Moim zdaniem to coś więcej. Znacznie więcej.

Najwspanialsi artyści bywają prorokami. Lebenstein był prorokiem – widać to jasno dopiero teraz.

Gdy Bogusław Sonik objął stery Instytutu Polskiego w Paryżu pierwszą wystawą, jaką pokazano poświęcona była Lebensteinowi, a malarz był swojej wystawy kuratorem. To jedyne zdjęcie jakie ocalało… Resztę dokumentacji następcy wyrzucili…

Dodam, że Lebenstein był nie tylko wielkim, kompletnie niezależnym od mód malarzem, ale też był fantastycznym rozmówcą. Miał „duszę”, ogromną wiedzę, wdzięk, szybką ripostę i zapomnianą umiejętność nieobrażającej drwiny…

1. Sala rozpraw. Sąd apelacyjny; rok 1975; Muzeum Narodowe – Wrocław

2. Ilustracja do Folwarku Zwierzęcego (szkic)

3. Figury osiowe; 1958; Muzeum Narodowe Wrocław

4. Podczas wystawy w Instytucie Polskim w Paryżu.

Autor: Liliana Sonik
Urodzona 30 sierpnia 1954 r. w Krakowie – polska filolog, wychowanka DA Beczka, po śmierci Stanisława Pyjasa założycielka Studenckiego Komitetu Solidarności, publicystka, dziennikarka, opublikowała w „Tygodniku Powszechnym”, „Rzeczpospolitej”, „Dzienniku Polskim”, „Głosie Wielkopolskim”, „Gazecie Wyborczej”, „Znaku”. Pracowała w Radio France Internationale i TVP.