Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy o muzeach, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.

Poseł Józef Brynkus – wystąpienie sejmowe parlamentarzysty Kukiz’15 z dnia 05 października 2016 roku o projekcie ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Pełna treść stanowiska Klubu Kukiz’15 przedstawionego przez posła Józefa Brynkusa w sprawie proponowanej zmiany ustawy o IPN-KŚZpNP – druk nr 806.

Proponowane w przedłożeniu rządowym zmiany są ważne, ale o różnym ciężarze gatunkowym i znaczeniu.

Artykuł 1. dotyczący ochrony dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i Narodu Polskiego jest konieczny wobec zdarzających się pomówieniach Polski i Polaków o współudział w zbrodniach niemieckich, oraz podejmowanych zwłaszcza za granicą, próbach obarczenia Rzeczypospolitej i Narodu Polskiego współodpowiedzialnością za te zbrodnie.

Ale zbędny jest punkt 3 proponowanego artykułu 55a, mówiący, że „nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w ust. 1 i 2, jeżeli dopuścił się tego czynu w ramach działalności artystycznej lub naukowej.”

Wprowadzenie takiego punktu w ustawie stworzy automatycznie parasol ochronny dla różnego rodzaju ideologów i hochsztaplerów, którzy będą go rozmyślnie nadużywali dla naruszania dobrego imienia Rzeczypospolitej i Narodu Polskiego, zawsze ostatecznie zasłaniając się brzmieniem punktu

3. artykułu, który w ten sposób tworzy z prawa słusznego prawo martwe.
Wystarczy tu przypomnieć wątpliwej sławy spektakl na festiwalu „Nasza przemoc wasza przemoc”.
Stąd Klub Kukiz’15 wniesie w tej sprawie stosowną poprawkę na posiedzeniu Komisji.

W kontekście artykułu 55a i 55b warto zastanowić się także nad uniemożliwieniem przypisywania Rzeczypospolitej Polskiej i Narodowi Polskiemu również zbrodni komunistycznych. Jest to możliwe, chociażby ze strony Ukraińców, oskarżających Polaków o wszelkie zło wynikające z Akcji „Wisła”.

Rzeczypospolita Polska nie jest i nie powinna być traktowana jako spadkobierca Polski Ludowej i Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, szczególnie w tym zakresie. Niektórzy obywatele polscy, jeżeli dopuścili się zbrodni komunistycznych, nie czynili tego w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej czy Narodu Polskiego, nawet, jeżeli takiej frazeologii używali, ale w imieniu systemu komunistycznego niewolącego Naród Polski.

Proponowany Artykuł 2. dotyczy już i tak skomplikowanej materii ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, dodatkowo ją komplikując. Nowelizuje w tym zakresie ustawę o IPN, chociaż żadnych kompetencji Instytutowi nie dodaje. Wręcz odwrotnie, jeszcze bardziej rozdziela te kompetencje pomiędzy wojewodów a ministra właściwego dla spraw kultury i dziedzictwa narodowego. Wprowadza przy tym obowiązek zasięgania przez ministra opinii właściwego miejscowo wojewody, ale już nie dyrektora Oddziału IPN, co wydawałoby się oczywiste (np. w świetle punktu 4h). Pomieszanie kompetencji bierze się z doraźności zmian w ustawach, gdzie przy likwidacji Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa część kompetencji, raczej tytularnych i dekoracyjnych, oddano do IPN, zaś inne, zwłaszcza w zakresie dysponowania środkami na remonty obiektów grobów i miejsc pochówków ofiar wojen, do ministerstwa. Przy tym – przy wojewodach zachowano zakres zadań realizowanych przez nich wcześniej. W efekcie środki finansowe i decyzje materialne znalazły się w rękach dwóch organów rządowych, zaś zapisy regulujące realizowanie tych zadań w ustawie o IPN.

Wydaje się, że znacznie lepiej byłoby całość zadań realizowanych dotychczas przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa przekazać do IPN i wtedy sytuacja byłaby bardziej klarowna, a minister mógłby np. opiniować zadania w tym zakresie, w przypadkach obiektów o szczególnej wartości artystycznej czy historycznej.

Klub Kukiz’15 złoży w tej sprawie także poprawkę podczas obrad komisji.

Brak klarowności widoczny jest także w przypadku Artykułu 3. dotyczącego nadawania medalu „Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej”. Kompetencja ta, dotychczas należąca do ROPWiM, przekazana została ministrowi kultury i dziedzictwa narodowego i zaproponowano dosyć sztuczne wpisanie jej do ustawy o muzeach. Znacznie właściwszym wydaje się rozwiązanie polegające na przekazaniu uprawnień do nadawania wspomnianego medalu Prezesowi IPN, bowiem już sama nazwa tej instytucji wskazuje, że zajmuje się ona Narodową Pamięcią. Oczywiście nadawanie mogłoby się odbywać także na wniosek ministra kultury i dziedzictwa narodowego, zwłaszcza za dbałość o obiekty materialne powiązaną z realizacją programów czy projektów w ramach szeroko pojętej polityki historycznej.

W efekcie przyjętych a art. 2. i 3. rozwiązań powstał paradoks, bowiem IPN prowadzi ekshumacje czy zajmuje się grobami wojennymi, ale środkami na ten cel dysponują wojewodowie oraz minister, który w dodatku nadaje medal, którym powinien nagradzać raczej prezes IPN.
Także w tym przypadku kukiz’15 złoży poprawkę podczas obrad komisji.

Nie budzi zastrzeżeń Artykuł 4., wprowadzający konieczne uzupełnienie do ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione.

Także Artykuł 5. wprowadzający zmiany w ustawie o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, nie wymaga komentarza. Zmiany wynikają z faktu likwidacji ROPWiM i konieczności uwzględnienia tego w treści wymienionej ustawy.

Klub Kukiz’15 odpowiada się za skierowaniem procedowanej ustawy do prac w komisji. Ale stwierdza też, że jest to kolejna nowelizacja ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej w ostatnim czasie. Warto zatem zastanowić się nad niektórymi, nieraz bardzo drobnymi i nie budzącymi żadnych skutków prawnych zmianami, które mogą ustawę uczynić bardziej czytelną i przyjazną obywatelom. Propozycje stosownych rozwiązań w tym zakresie, jak też i innych umożliwiających sprawniejsze funkcjonowanie IPN Klub Kukiz’15 przedstawi w najbliższym czasie.

Poseł na Sejm RP
dr hab. prof. UP Kraków Józef Brynkus