Zabytki sztuki sakralnej Rosji

Sobór Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej w Petersburgu.

REKLAMA

Przebywając w St. Petersburgu spacerowałem po Newskim Prospekcie w drodze do Ermitażu. Wracając z Ermitażu zboczyłem na Włodzimierski Prospekt i odwiedziłem zabytkowy Sobór Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej w Petersburgu. Jest tam też przepiękny park przy katedrze. W trakcie odpoczynku w parku ok. godz. 18,00 byłem świadkiem koncertu gry na dzwonach, których łącznie 8 sztuk różnej wielkości znajduje się pomiędzy katedrą a terenem małego parku. Naprawdę warto było tutaj odpocząć.

Katedra Włodzimierza Ikony Matki Bożej, czyli Katedra Włodzimierza, jest kościołem diecezjalnym Centralnego Okręgu Dekanalnego Diecezji Sankt Petersburga Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Ołtarz główny świątyni poświęcony jest ku czci Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, jednej z najbardziej czczonych ikon w Rosji. Znajduje się na Placu Władimira w Petersburgu. Nazwy Włodzimierskiego Prospektu i Placu Włodzimierskiego wywodzą się od cerkwi Włodzimierza. Kościół Włodzimierza został zbudowany na Placu Handlowym w latach 1761-1769, prawdopodobnie według projektu architekta Christiana Knobla lub według planu architekta P.A. Trezzini na miejscu drewnianego kościoła o tej samej nazwie zbudowanego w 1747 roku i poświęconego rok później. W 1756 roku, z inicjatywy parafian cerkwi, caryca Elżbieta Romanowa wyraziła zgodę na przeprowadzenie zbiórki środków na budowę nowej, murowanej świątyni. Zbiórkę koordynował służący wtedy w cerkwi ks. Joann Kirikow. Projekt budynku był gotowy w 1759 roku, jednak dopiero 20 sierpnia 1761 roku został uroczyście położony kamień węgielny. Wznoszona świątynia posiadała trzy ołtarze na górnej kondygnacji a to: Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, św. Charłampa oraz św. proroka Eliasza oraz dolną kaplicę z ołtarzem św. Jana Damasceńskiego. Ołtarz główny poświęcił 9 kwietnia 1793 roku metropolita petersburski Gabriel. W tym samym roku zakończono budowę wolno stojącej, trójkondygnacyjnej dzwonnicy, o łącznej wysokości 40,5 m, którą zaprojektował Giacomo Quarenghi. Wykonanie projektu całości było przypisywane Bartolomeo Rastrellemu, nad pracami budowlanymi pracowali różni twórcy: A. Mielnikow, A. Golm i A. Rusko. W 1828 roku w kościele Włodzimierza została pochowana Arina Rodionowna (niania A.S. Puszkina). Fiodor Dostojewski był w ostatnich latach życia parafianinem kościoła, a dziś corocznie odbywa się tu nabożeństwo żałobne ku pamięci pisarza. Od 1865 roku przy kościele włodzimierskim istniało towarzystwo charytatywne, w skład którego wchodził sierociniec i przytułek dla kobiet. W 1868 do budynku dostawiono od strony północnej kaplicę ku czci ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość”, zaś w 1872 roku, od strony południowej – kaplicę świętych Wiary, Nadziei i Miłości i matki ich Zofii. Po restauracji z lat 1887-1888 w kościele odbyła się część obchodów 900-lecia chrztu Rusi.

W 1922 roku nastąpiła Konfiskata majątku Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Była to akcja przejmowania ruchomego majątku Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego podjęta po wybuchu klęski głodu na Powołżu w 1921. Oficjalnym celem konfiskat cennych przedmiotów wykorzystywanych przez prawosławnych w czasie odprawiania Świętej Liturgii była chęć pozyskania środków finansowych na walkę z głodem. W rzeczywistości rząd bolszewicki, mimo faktycznego wykorzystania na ten cel pozyskanych przedmiotów, traktował akcję również jako okazję do kolejnego zdecydowanego ataku na Kościół prawosławny.

Cerkiew Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej w Petersburgu funkcjonowała jeszcze do 1930 roku, gdy władze stalinowskie odebrały ją Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu i przekazały Państwowej Bibliotece Publicznej z przeznaczeniem na bibliotekę dzieł antyreligijnych. Następnie w soborze funkcjonował zakład budowlany. Po II wojnie światowej obiekt ponownie przekazano Bibliotece Akademii Nauk z przeznaczeniem na magazyn, po czym w 1947 roku zaczął pełnić cele przemysłowe. Eparchia leningradzka Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego odzyskała zdewastowaną świątynię w sierpniu 1989 roku. Natomiast 7 kwietnia 1990 roku metropolita leningradzki i nowogrodzki Aleksy dokonał ponownego poświęcenia obiektu. Od tego momentu wszyscy metropolici petersburscy są również tytularnie proboszczami parafii Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej – po metropolicie Aleksym tradycję tę kontynuowali metropolici Jan i Włodzimierz. Stale trwają prace remontowe w soborze – na kopułach cerkwi pojawiły się nowe złocone krzyże, odnowiono wnętrze górnej cerkwi, trwa restauracja zniszczonych ikonostasów w dolnej i górnej świątyni.

Honorowy tytuł soboru świątynia otrzymała w 2000 roku. Sobór Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej jest świątynią typu krzyżowo-kopułowego, dwukondygnacyjną, zwieńczoną pięcioma kopułami zlokalizowanymi na okrągłych bębnach. Elewacje obiektu zdobią rzędy korynckich kolumn. Całość reprezentuje styl barokowy przechodzący w klasycystyczny. W górnej cerkwi znajduje się osiemnastowieczny trzyrzędowy ikonostas zaprojektowany przez B. Rastrellego w stylu petersburskiego baroku. Wyposażenie cerkwi dolnej nie zachowało się. Szczególną czcią otaczane są przez wiernych kopie Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej oraz ikona Obrazu Chrystusa „Nie Ludzką Ręką Uczynionego” poświęcona przez św. Jana Kronsztadzkiego oraz ikona św. Serafina z Sarowa z cząsteczką relikwii.

Będąc w Sankt Petersburgu warto zobaczyć ten przepiękny, odrestaurowany po okresie sowieckim, zabytek architektury sakralnej, co gorąco wszystkim polecam.