Wystarczy zjechać z autostrady Zagrzeb – Split.
Mieliśmy farta, że tam trafiliśmy. Wracając znad czarnogórskiej Boki Kotorskiej planowaliśmy jeden nocleg w Šibeniku, ale tam w pensjonatach nie przyjmują psów. W ubiegłym roku na chorwackim wybrzeżu Adriatyku nie było problemu z czworonogami. Chorwaci nawet reklamowali się przed sezonem turystycznym, że są przyjaźni psom. Okazuje się, że nie wszędzie. Tak więc nasze trobojki zrobiły nam niespodziankę, bo dzięki nim wylądowaliśmy w Gospiciu.
Smiljan pojawił się na kartach historii już w 1504 roku, ale świat o nim dowiedział się dzięki Nikoli Tesli, który tu się urodził 10 lipca 1856 roku. Jego ojciec Milutin był w tej wiosce prawosławnym kapłanem.
W lipcu 2006 roku w odrestaurowanym rodzinnym domu Milutina Chorwaci urządzili Centrum Pamięci „Nikoli Tesli”, aby uczcić 150 rocznicę urodzin genialnego naukowca, wynalazcy, m.in. z dziedziny energetyki i robotyki, fizyka, elektrotechnika, radiotechnika.
W uroczystym otwarciu muzeum uczestniczyli przedstawiciele władz Chorwacji i Serbii. To multidyscyplinarna instytucja łącząca naukę, ze sztuką i turystyką. Miejsce spotkań fanów Tesli z całego świata, dzieci, studentów, turystów, a nawet artystów.
Na miejscu można zobaczyć w domu Tesli stałą ekspozycję materiałów dokumentalnych, obok także budynek gospodarczy, cerkiew św. Apostołów Piotra i Pawła Serbskiej Cerkwi Prawosławnej, cmentarz, kamienne pomniki i ławki autorstwa architekta Zdenka Kolacija.
Są tu też nowo wybudowane obiekty: weranda, parking, chodniki, pomnik Tesli autorstwa rzeźbiarza Mile Blaževicia, audytorium, prototypy wynalazków Tesli, jak stacja testowa z Colorado Springs, turbina Tesli, statek Tesli, sterowany za pomocą fal radiowych, pomost, z którego można obserwować ruch zdalnie sterowanego statku. Jest tu też plac zabaw dla dzieci, z zabawkami dydaktycznymi, umożliwiającymi zrozumienie działania maszyn czy oświetlenia.
Wcześniej w miejscu obecnego Centrum Pamięci było, od 1956 roku muzeum poświęcone Tesli, ale podczas wojny domowej w latach 90. minionego wieku zostało częściowo zniszczone.
Nikola Tesla zmarł 7 stycznia 1943 roku, w dniu prawosławnego Bożego Narodzenia w apartamencie nr 3327 w Hotelu New Yorker w Nowym Jorku. Według siostrzeńca Tesli Savy Kosanovicia, zaraz po śmierci Tesli zniknęły wszystkie jego zapisy naukowe i kilkusetstronicowy czarny notatnik ze „sprawami rządowymi”. Z czasem zostały skonfiskowane przez The Office of Alien Property Custodian (urząd ds. własności cudzoziemców), mimo że Tesla był obywatelem USA. Ciało Tesli zostało skremowane, a prochy przewiezione do Muzeum Nikoli Tesli w Belgradzie.
Tesla za swoje ogromne zasługi dla ludzkości nie otrzymał nagrody Nobla, mimo że był do niej nominowany. To tak na marginesie, komu się ją przyznaje. A był genialnym wynalazcą, np. auta elektrycznego i zabiegał o „wolną energię”, bezpłatną dla każdego.
Zamieszanie jest też wokół jego narodowości. On sam zawsze powtarzał, że jest z pochodzenia prawosławnym Serbem. Trudno zdefiniować również jego obywatelstwo, bo gdy się urodził nie istniało ani państwo serbskie, ani chorwackie. Był podanym Austrii. Urodził się na tzw. wojskowym terytorium chorwackim, należącym wówczas do Monarchii Austro-Węgierskiej. Od 1884 roku zamieszkał w Stanach Zjednoczonych.
Autor: Jerzy Wiśniewski
Magister nauk politycznych o specjalności dziennikarskiej. Absolwent Studiów Doktoranckich WNS Uniwersytetu Śląskiego. Ukończył również studia podyplomowe: dla dziennikarzy specjalizujących się w problematyce międzynarodowej oraz informatyczne specjalistyczne z zakresu animacja 3D i cyfrowej edycji wideo w grafice reklamowej. Jego zainteresowania badawcze dotyczą obszaru Bałkanów. Jest autorem hasła Albania w Encyklopedii „Świat w Przekroju” (Wiedza Powszechna 1991) oraz współautorem pierwszego i jedynego dotychczas w kraju „Słownika albańsko-polskiego i polsko-albańskiego” (Wiedza Powszechna 1992 i 2010). Wybrane publikacje naukowe: „Problem albański” w Kosowie i Metochii w latach 1918-1941 (Częstochowie 2007); Spór o prawo do terytorium Republiki Kosowa (Katowice 2011); Kapitał społeczny Kosowarów zagrożeniem dla wieloetnicznego Kosowa (Katowice 2012); Polityczne i kulturowe uwarunkowania w gospodarce Republiki Kosowa (Opole 2013). [17.11.2014]
Zostaw komentarz