Elektrownia Ostrołęka C stała się jednym z najczęściej wykorzystywanych politycznych argumentów przeciwko PiS. Tymczasem za decyzją o wstrzymaniu inwestycji stały nie tylko rachunek ekonomiczny, lecz także unijna polityka klimatyczna, presja regulacyjna i błędy polskiej polityki energetycznej. Kto naprawdę ponosi odpowiedzialność za miliardowe straty?
Wszystkim tym, którzy z polityczną satysfakcją krzyczą, że Prawo i Sprawiedliwość „przewaliło pieniądze” na elektrownię w Ostrołęce, proponuję nieco szersze spojrzenie na tę sprawę. Energetyka nie jest bowiem dziedziną, w której wystarczy rzucić chwytliwe hasło, wskazać winnego i uznać dyskusję za zakończoną. To strategiczny sektor gospodarki, w którym decyzje inwestycyjne podejmuje się na dziesięciolecia, podczas gdy politycy i unijni urzędnicy potrafią zmieniać reguły gry w ciągu kilku miesięcy.
Niestety, istotną rolę w pogrzebaniu projektu węglowego bloku Ostrołęka C odegrała również polityka klimatyczna Unii Europejskiej. Zaostrzenie jej kursu, forsowane już w 2019 roku przez unijne instytucje, kluczowych komisarzy z Ursulą von der Leyen na czele oraz większość parlamentarną skupioną wokół Europejskiej Partii Ludowej (EPL), stworzyło zupełnie nowe uwarunkowania dla inwestycji opartych na węglu.
Nie można przy tym pomijać politycznej odpowiedzialności środowisk związanych z EPL, w tym Donalda Tuska i polskiej Platformy Obywatelskiej, obecnie Koalicji Obywatelskiej, będącej politycznym partnerem europejskiej chadecji. Ich poparcie dla zaostrzania polityki klimatycznej miało znaczenie dla kierunku, w jakim zmierzała europejska energetyka.
Czy Polska za rządów premiera Mateusza Morawieckiego mogła skuteczniej bronić swoich interesów gospodarczych, w tym wynegocjować odrębną ścieżkę transformacji energetycznej, uwzględniającą nasze uwarunkowania surowcowe i bezpieczeństwo energetyczne?
Moim zdaniem – zdecydowanie tak. Spory z Brukselą trwały już wtedy, a wewnątrz obozu Zjednoczonej Prawicy nie brakowało zasadniczych różnic dotyczących strategii wobec Unii Europejskiej. Pamiętamy przecież konflikt pomiędzy środowiskami skupionymi wokół Zbigniewa Ziobry i Mateusza Morawieckiego.
Z dzisiejszej perspektywy można powiedzieć, że ziobryści mieli sporo racji, ostrzegając przed unijnym sposobem prowadzenia polityki. Ich stanowisko sprowadzało się do zasadniczej przestrogi: Unia Europejska coraz częściej zmienia zasady w trakcie gry, a z szulerami trudno prowadzić uczciwą rozgrywkę. W energetyce takie podejście ma szczególnie poważne konsekwencje, ponieważ każda zmiana regulacyjna może podważyć ekonomiczne podstawy inwestycji wartej miliardy złotych.
Ostrołęka C – inwestycja skazana na porażkę?
Warto zadać pytanie, czy elektrownia Ostrołęka C rzeczywiście nie miała żadnych szans na powodzenie. Daniel Obajtek, były prezes Orlenu, w rozmowie z Wirtualną Polską przekonywał, że kontynuowanie budowy bloku węglowego doprowadziłoby do strat szacowanych na około 4 miliardy złotych. W jego ocenie nowy zarząd Energi, po przeprowadzeniu analizy inwestycji, mógłby uznać dalsze jej prowadzenie za działanie uzasadniające odpowiedzialność menedżerską.
Obajtek odniósł się w ten sposób do wypowiedzi Krzysztofa Bosaka, który poruszył temat Ostrołęki w mediach społecznościowych.
Były prezes Orlenu podkreślał jednocześnie, że decyzje inwestycyjne podejmowała spółka akcyjna, a nie bezpośrednio Prawo i Sprawiedliwość. Zwracał również uwagę, że w momencie podejmowania kluczowych decyzji projekt miał uzasadnienie ekonomiczne, a jego założenia wskazywały na zyskowność i odpowiednią stopę zwrotu.
To istotny argument, którego nie można pomijać w rzetelnej analizie. Oceny inwestycji należy bowiem dokonywać z uwzględnieniem wiedzy, uwarunkowań rynkowych i regulacyjnych istniejących w chwili podejmowania decyzji, a nie wyłącznie przez pryzmat późniejszych wydarzeń.
Budowę nowego bloku węglowego w Ostrołęce rozpoczęto w 2018 roku. W 2020 roku prace wstrzymano, a rok później rozpoczęto rozbiórkę wykonanych już elementów. Następnie, po zmianie technologii z węglowej na gazowo-parową, realizację projektu kontynuowano w ramach Grupy Orlen, do której należy Energa.
Obecnie elektrownia gazowa jest na ukończeniu, a jej komercyjny start zaplanowano na początek 2027 roku.
Nie zmienia to jednak zasadniczego pytania: czy pierwotna inwestycja w nowoczesny blok węglowy rzeczywiście musiała zakończyć się fiaskiem?
Stabilna energetyka czy polityczna gra?
Gdyby Ostrołęka C została zrealizowana zgodnie z pierwotnymi założeniami, być może dziś mielibyśmy kolejny nowoczesny blok węglowy w krajowym systemie elektroenergetycznym. Blok, który – przy odpowiednich warunkach ekonomicznych i kontrakcie mocowym na 15 lat – mógłby funkcjonować obok nowoczesnych jednostek w Opolu, Kozienicach i Jaworznie.
Byłoby to dodatkowe, stabilne źródło energii oparte na rodzimym paliwie, a więc również na krajowym potencjale wydobywczym. W realiach polskiej gospodarki i naszych zasobów surowcowych nie jest to argument bez znaczenia.
Oczywiście nie twierdzę, że taka inwestycja z pewnością przyniosłaby oczekiwane rezultaty. Jej ostateczna opłacalność zależałaby od cen uprawnień do emisji CO₂, kosztów paliwa, warunków kontraktowych i przyszłych regulacji. Nie można jednak z góry zakładać, że projekt nie miał żadnych perspektyw, nie analizując wszystkich tych czynników.
Właśnie tutaj dochodzimy do sedna problemu polskiej energetyki.
Przepisy i regulacje potrafią zmieniać się znacznie szybciej, niż amortyzują się wielomiliardowe inwestycje. Co więcej, niejednokrotnie zmieniają się szybciej, niż trwa sama budowa elektrowni. Inwestor podejmuje decyzję na podstawie określonych warunków ekonomicznych i prawnych, angażuje ogromne środki, a następnie dowiaduje się, że reguły gry zostały zmienione.
To jeden z fundamentalnych problemów europejskiej transformacji energetycznej. Nie można oczekiwać od przedsiębiorstw wieloletniego planowania, jeżeli politycy i regulatorzy nie zapewniają odpowiedniej stabilności prawa.
Politycy prowadzą spory, menedżerowie ponoszą konsekwencje
Sprawa Ostrołęki jest kosztowną lekcją dla całego polskiego sektora energetycznego. Pokazuje, jak niebezpieczne jest podporządkowywanie strategicznych decyzji gospodarczych bieżącym sporom politycznym i zmieniającym się koncepcjom transformacji energetycznej.
Dla polityków Ostrołęka stała się wygodnym narzędziem do wzajemnego oskarżania się. Jedni mówią o zmarnowanych miliardach, drudzy wskazują na presję unijną i zmianę warunków inwestowania. Każda ze stron próbuje wykorzystać tę historię do budowania własnej narracji.
Tymczasem rachunek za polityczne i regulacyjne zawirowania ponosi polska gospodarka, a odpowiedzialność za podejmowane decyzje spada przede wszystkim na menedżerów, którzy muszą funkcjonować w warunkach tworzonych przez polityków.
Warto więc rozmawiać o Ostrołęce bez uproszczeń, propagandowych sloganów i politycznej amnezji. Trzeba rozliczać błędy, ale również uczciwie oceniać wpływ unijnej polityki klimatycznej, zmieniających się regulacji oraz decyzji podejmowanych na szczeblu krajowym i europejskim.
Bo bezpieczeństwo energetyczne państwa nie może być zakładnikiem kolejnych politycznych rozgrywek.
A na koniec, pozwolę sobie na małą dygresję. W całym tym sporze najbardziej żal… koni. Przepraszam za ten wtręt, ale kiedy politycy prowadzą swoje wielkie gry, to właśnie inni muszą później ponosić konsekwencje ich decyzji.
Autor: Krzysztof Janusz Kozik
Polski polityk, samorządowiec, górnik i związkowiec, poseł na Sejm VIII i IX kadencji.
Zostaw komentarz