Rozmyślam nad patriotyzmem. Nad tym, że stosunkowo łatwo jest go dziś manifestować, wymachując biało-czerwoną flagą, i nad tym, jak dalece nie było to łatwe dla przodków naszych dzieci, wnuków i prawnuków. A przecież dla nich patriotyzm nie był pustym frazesem.
Wysnute z zapisków w księgach parafialnych rodzinne narracje opowiadają o ludziach, którzy żyli, rodzili się, zawierali małżeństwa i umierali w trudnych, przełomowych czasach poprzedzających rozbiory Polski, w okresie Konfederacji Barskiej, a następnie wojen napoleońskich. Młodsze pokolenia doświadczały później goryczy kolejnych powstań narodowych, począwszy od insurekcji kościuszkowskiej.
Udało mi się udokumentować udział w Powstaniu Listopadowym brata prapradziadka mojej żony, Sylwestra Rufina Strycharzewskiego, skazanego przez zaborcę na banicję i konfiskatę majątku. Na tablicy poświęconej uczestnikom Powstania Styczniowego w Dębowcu widnieją nazwiska moich niezbyt znowu odległych krewnych, Wodyńskich, którzy brali udział w walkach, a niektórzy z nich polegli.
Słuch zaginął o dwóch braciach babki mojej żony, Olszewskich, zesłanych na Sybir za udział w Powstaniu Styczniowym. Na zesłanie przez carskie władze został również skazany wnuk brata mojego pradziadka po mieczu, Pankiewicz. Na „białe niedźwiedzie” wywieziono także szwagra mojego teścia, Stanisława Szawłowskiego.
Im bliżej naszych czasów, tym rodzinne opowieści stają się bardziej dramatyczne. Mówią o okropnościach rabacji galicyjskiej, o dwóch wojnach światowych i wojnie polsko-bolszewickiej, podczas której z rąk kozaków Budionnego zginął ksiądz Józef Zawisza, krewny żony kuzyna mojego ojca.
Przywołują pamięć o obronie Lwowa w 1918 roku, w której uczestniczył pradziadek naszych wnuków, późniejszy komendant szpitala polowego podczas III Powstania Śląskiego, dr Jan Zygmunt Chrapek-Chortyński. Przypominają także postać Stanisława Strzetelskiego, bratanka mojej prababki, który po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionu Wschodniego, następnie służył w polskich formacjach wojskowych w Murmańsku. Później był posłem na Sejm II Rzeczypospolitej, wybitnym dziennikarzem, a podczas II wojny światowej wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Tam współtworzył Komitet Narodowy Amerykanów Polskiego Pochodzenia i pełnił funkcję redaktora naczelnego radiowego „Głosu Wolnej Polski”.
Rodzinna pamięć przechowuje również wspomnienie ludobójstwa dokonanego na Kresach przez ludzi, którzy jeszcze niedawno byli sąsiadami. W bestialski sposób zamordowani zostali siostra mojego ojca Wanda, jej mąż Michał Wolanin oraz ich nastoletnia córka.
Opowiada także o Józefie Strycharzewskim, bracie mojej teściowej, zamordowanym przez Niemców w obozie koncentracyjnym Mauthausen. O stryju Józefie, jego żonie Janinie z domu Struszkiewicz oraz ich córce Danucie Wodyńskiej, uwięzionych po Powstaniu Warszawskim przez Niemców w Auschwitz.
To również opowieść o strachu przed Armią Czerwoną, która wyzwalając jednych, zniewalała drugich. O powojennej tułaczce naszych rodziców i o prześladowaniach, jakich ze strony komunistycznych władz doświadczył dziadek naszych dzieci, Józef Grodecki.
Dziś, z perspektywy, jak to się mówi, dziewiątego krzyżyka na karku, myślę, że ta patriotyczna genealogia wspierała mnie przy dokonywaniu życiowych wyborów. Uczyła, że patriotyzm nie jest ani deklaracją, ani demonstracją. Jest wiernością wartościom, gotowością do ponoszenia konsekwencji własnych wyborów i pamięcią o tych, którzy za wolną Polskę płacili cenę znacznie wyższą niż my.
Kawaler Krzyża Wolności i Solidarnośco.

Zostaw komentarz