Polskie akcje odwetowe na Wołyniu i Chełmszczyźnie – fakty zamiast mitów

Po serii moich wpisów o banderowskim ludobójstwie pora zmierzyć się z trudniejszym tematem – polskimi akcjami odwetowymi.

REKLAMA

Najpierw trzeba uporządkować pojęcia. Czym są „polskie akcje”? Działaniami AK, BCh i NSZ czy także akcjami niemieckiej policji pomocniczej złożonej z Polaków albo Istriebitielnych Batalionów NKWD? To nie jest to samo, a w publicystyce często wrzuca się wszystko do jednego worka.

Na Wołyniu z rąk polskich formacji podziemnych zginęło około 2–3 tys. ukraińskich cywilów. Znacznie wyższe liczby, pojawiające się w niektórych publikacjach, obejmują również ofiary innych formacji, których nie można po prostu przypisać AK czy BCh.

Skupię się na Wołyniu i Chełmszczyźnie. Galicję świadomie pomijam, bo znam ją słabiej.

Na Chełmszczyźnie AK, BCh i częściowo NSZ były przygotowane do odparcia działań OUN-B i UPA. Dzięki temu nie doszło tam do powtórzenia tragedii Wołynia na podobną skalę.

Czy po stronie polskiej dochodziło do zbrodni wojennych? Tak. Nie ma sensu tego ukrywać. Nie widzę jednak podstaw, by mówić o ludobójstwie. Nie było rozkazów władz AK nakazujących eksterminację ukraińskiej ludności. Wręcz przeciwnie – lokalnych dowódców ostrzegano przed odpowiedzialnością za zbrodnie na cywilach.

Nie przekonuje mnie również argument o zbiorowej odpowiedzialności ukraińskich wsi za obecność UPA. Mieszkańców najczęściej nikt nie pytał, czy chcą kwaterować partyzantów. Tak samo polskie oddziały korzystały z kwater w polskich wsiach.

Nie wierzę też, że okrutny odwet mógł zatrzymać banderowskie ludobójstwo. Raczej groził dalszym nakręcaniem spirali przemocy. A właśnie na tym zależało przywódcom OUN, którzy otwarcie pisali o „morzu krwi” i gotowości poniesienia ogromnych ofiar.

Historia nie potrzebuje ani wybielania Polaków, ani wybielania OUN-UPA. Potrzebuje uczciwego spojrzenia na fakty i zachowania właściwych proporcji. Tylko wtedy możemy zrozumieć, co naprawdę wydarzyło się na Wołyniu i Chełmszczyźnie.

Jestem ciekaw Waszych opinii. Czy zgadzacie się z takim rozróżnieniem między planowym ludobójstwem a zbrodniami odwetowymi? Zapraszam do merytorycznej dyskusji.

O autorze: Klaudiusz Wesołek

Polski prawnik, dziennikarz, felietonista i były działacz opozycji antykomunistycznej. Urodzony w 1968 roku w Gdańsku, dojrzewał w cieniu schyłkowego PRL-u, w czasach, gdy bunt wymagał odwagi większej niż dziś można sobie wyobrazić. Już jako licealista związał się z Federacją Młodzieży Walczącej i Ruchem „Wolność i Pokój”, współorganizując happeningi, manifestacje i akcje solidarnościowe, kolportując podziemne wydawnictwa oraz wspierając strajkujących robotników Stoczni Gdańskiej podczas wydarzeń roku 1988. Za działalność opozycyjną był wielokrotnie zatrzymywany, represjonowany i inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz studiów z zakresu ochrony środowiska i prawa międzynarodowego w Bratysławie i Seattle. Pracował m.in. dla administracji państwowej i instytucji publicznych, jednak przez całe życie pozostawał przede wszystkim człowiekiem niezależnym — wiernym ideałom wolności, obywatelskiego nieposłuszeństwa i prawa do własnego głosu. Jako autor łączy historyczną refleksję z ironią, humorem i pamięcią o świecie pogranicza kultur. Jest autorem powieści „Przygody Heli. Saga Wojenna i Powojenna” oraz „Wańka z Doliny Pulwy”, a także opowiadań z cyklu „Wszak i Kloc”, w których groteska miesza się z polityczną satyrą i słowiańskim klimatem. Publikuje również felietony kresowe oraz artykuły poświęcone historii i współczesnym interpretacjom idei Międzymorza — widzianego nie tylko jako projekt polityczny, ale także jako wspólnota pamięci, kultur i doświadczeń Europy Środkowo-Wschodniej. Odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.