Pierwszym nowożytnym uczonym, który podjął się zbadania i skomentowania tego, co Ptolemeusz napisał o Sarmacji Europejskiej i jak według tego można było wykreślić jej mapę był Maciej z Miechowa. W 1517 r. napisał on Tractatus de duabus Sarmatiis Asiana et Europiana et de contentis in eis (Traktat o dwóch Sarmacjach, azjatyckiej i europejskiej, i o tym, co się w nich znajduje).

REKLAMA

Sarmacja Europejska u Ptolemeusza to wielka kraina, pokrywa się z Międzymorzem, sięgając od Oceanu (Bałtyku) na północy po Pont Euksyński (Morze Czarne) na południu, od Wisły i gór Sarmackich (Karpatów) na zachodzie, po rzekę Don na wschodzie, granicę Europy i Azji. Po drugiej strony Tanaisu, też jest Sarmacja, tylko Azjatycka. Wielkością odpowiada złączonym unią państwom pod rządami Kazimierza Jagiellończyka – Królestwu Polskiemu i Wielkiemu Księstwu Litewskiemu, po wygranej wojnie trzynastoletniej. Rozciąga się na obszarze ponad miliona kilometrów kwadratowych.

Sarmacja sięgała kresów znanego Grekom i Rzymianom świata. Jej południowa część z licznymi greckimi koloniami była immanentną częścią świata antycznego. Jej północna część za równoleżnikiem Thule i za południkiem Tanaisu była ziemią zupełnie nieznaną.

Ptolemeusz nie wymienia zbyt wielu miast Sarmacji, właściwie to jest ich w jego Geografii trzy razy mniej niż w Germanii, choć Sarmacja jest dwa razy większa od Germanii. Wylicza natomiast kilkadziesiąt nazw etnicznych, z których większości nie potrafimy zidentyfikować od strony języka czy kultury materialnej. Ale to w Sarmacji muszą się kryć przodkowie Słowian, Pra-Słowianie. Czy są nimi Wenedowie? Czy może raczej Stawanowie, w których wielu chce widzieć Slawanów, jeśli tylko dokonamy małej korekty literowej. A może Słowianie nie nazywają się jeszcze wówczas Słowianami, lecz określani są zupełnie inną nazwą, która z czasem ulegnie zapomnieniu? Gdzieś jednak muszą być w Sarmacji Europejskiej Słowianie. W krainie, która powinna być nam szczególnie bliska, gdyż 600 lat historii Polski rozgrywało się głównie na jej terenie między 1340 a 1945 r. A i w dzisiejszych granicach cała Polska na wschód od Wisły (a także Sanu czy Wisłoki) to dawna Sarmacja Europejska.

Ilustracja – mapa Europy w watykańskim kodeksie Ptolemeusza z ok. 1300 r.; na czerwono zaznaczona graniczna rzeka Wisła.

#starożytność #historiapolski #sarmacja #sarmaci #ptolemeusz #geografia #germanie #słowianie #dakowie #rzymianie

Autor: prof. Gościwit Malinowski
Profesor w Instytucie Studiów Klasycznych, Śródziemnomorskich i Orientalnych Uniwersytetu Wrocławskiego; więcej na blogu:
http://hellenopolonica.blogspot.com  oraz na stronie:
https://wroc.academia.edu/GosciwitMalinowski