GDZIE JEST LITWA?

„Litwo, ojczyzno moja…” — gdzie jesteś? Gdzie jest ta część dawnej Rzeczypospolitej?

REKLAMA

Istnieje dziś państwo, którego nazwę tłumaczymy na język polski jako Litwa. W języku zaś, który niegdyś zwano żmudzkim, a dziś nazywa się litewskim, kraj ten określany jest jako Lietuva.

To stamtąd wyrastają korzenie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jednak późniejsza historia Litwy była silnie związana z ziemiami dzisiejszej Białorusi, a językiem urzędowym stał się język starobiałoruski. Nazwa ta jest kompromisowa — jedni widzieli w nim wymarły język staroruski, inni zaś archaiczną formę języka białoruskiego.

Ale czy Białoruś może uważać się za jedyną dziedziczkę tamtych ziem?
Nie — bo Lietuva również ma do tego historyczne prawo.

A czy tylko te dwa narody?
A Polacy z Wilna — czy oni są tu tylko dodatkiem?

Chyba, podobnie jak Adam Mickiewicz, mają pełne prawo nazywać Litwę swoją ojczyzną. To także ich dziedzictwo.

Siedzę sobie w mojej wiejskiej chacie, na dawnym litewskim Polesiu, i dochodzę do wniosku, że tej dawnej Litwy już po prostu nie ma.
Został po niej duch — duch dawnej Litwy, który po trochu żyje w trzech narodach: Litwy, Polski i Białorusi.

Nie znajdziemy jej już na mapach politycznych. Można ją odnaleźć gdzie indziej:
— w krzyku żurawi 🕊️
— w rogach żubra w Puszczy Białowieskiej
— w wiosennych mokradłach
Można ją poczuć w Ostrej Bramie i w białoruskich miasteczkach.

„Tyle Cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, kto Cię stracił…”

Historycznej Litwy już nie ma, ale są jeszcze miejsca, gdzie jej duch wciąż żyje.

O autorze: Klaudiusz Wesołek

Polski prawnik, dziennikarz i felietonista, były opozycjonista. Urodził się 11 kwietnia 1968 roku w Gdańsku. Absolwent Uniwersytetu Gdańskiego, Wydz. Prawa i Administracji (1993), następnie studiów podyplomowych: ochrona środowiska na Universitas Istropolitana w Bratysławie (1994), prawo międzynarodowe w zakresie ochrony środowiska na University of Washington w Seattle (1997). Od 1985 członek Federacji Młodzieży Walczącej w III LO w Gdyni, współorganizator tzw. przerw milczenia, kolporter podziemnych wydawnictw, m.in. pisma „Monit” (z Maciejem Nowickim). Od 1986 uczestnik Ruchu WiP, redaktor pisma „A Cappella” (od nr. 2, 1986); 16 XI 1986 uczestnik pielgrzymki do grobu Ottona Schimka w Machowej; 16 XII 1986 współorganizator manifestacji w obronie Świadków Jehowy i więźniów sumienia przed Halą Olivia w Gdańsku. Wiosną 1988 współorganizator happeningu „Topienie Marzanny” (symbolizującej gen. Wojciecha Jaruzelskiego); zatrzymany, przetrzymywany w AŚ w Gdańsku; w V i VIII 1988 z innymi członkami WiP i Federacji Młodzieży Walczącej organizował Grupy Pomocy Strajkowej dla robotników Stoczni Gdańskiej im. Lenina, drukował ulotki, plakaty, zaopatrywał stoczniowców w żywność. W 1988 współzałożyciel Klubu Więźnia Granic (z Krzysztofem Galińskim, Wojciechem Błażkiem, Adamem Jagusiakiem, Małgorzatą Tarasiewicz), 11 XI 1988 z W. Błażkiem zorganizował demonstrację w urzędzie paszportowym pn. „Paszport dla każdego”; zatrzymany na 48 godz., skazany przez kolegium ds. wykroczeń na 30 dni prac społecznych, po zignorowaniu tej kary skazany na 15 dni więzienia. Uczestnik wielu happeningów, m.in. koncertu kapeli Zbuntowana Publiczność na festiwalu zorganizowanym przez Krzysztofa Skibę w Łodzi, dwóch hyde parków: w Białogórze (1988) i Lubieszowie (1989). W VI 1988 współautor (z Januszem i Cezarym Waluszkami, Wojciechem Mazurem, Krzysztofem Galińskim) manifestu Międzymiastówki Anarchistycznej „Ruch Anarchistyczny – tak!”, przez krótki okres działacz MA. 1989-1990 w NZS na UG, członek Komisji Międzyuczelnianej, redaktor (z Bogdanem Kunachem, Maciejem Barańczykiem, Piotrem Owczarkiem, Jackiem Molestą, Klaudią Moszczyńską) pisma „Albo”. W 1991 współzałożyciel (z Mariuszem Romanem, Andrzejem Czaplickim) Wolnego Syndykatu Studentów, redaktor pisma „Via Spei”. 1994-1996 pracownik firmy ZWIK w Gdańsku, do 1995 dodatkowo specjalista ds. importu w firmie MOD-TAP w Starogardzie Gdańskim, 1998-2000 pracownik Gospodarstwa Pomocniczego Kancelarii Premiera RP (naczelnik Wydz. Prawno-Organizacyjnego, następnie specjalista w Wydz. Poligraficznym), w 2000 specjalista w Departamencie Systemu Informacji MSZ, 2000-2001 pracował nad promowaniem w Internecie rządowych ośrodków wypoczynkowych, od 2001 utrzymuje się z prac dorywczych. Nagrodzony odznaką Zasłużony Działacz Kultury (2001), medalem Za Udział w Strajku 1988 (2008), odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za działalność opozycyjną. 20 I 1987 – 5 X 1989 rozpracowywany przez Wydz. III WUSW w Gdańsku w ramach SOR krypt. Alternatywa (mimo zamknięcia SOR inwigilowany do 9 IV 1990).