„HEJ, SOKOŁY!” I DWÓCH WOŁYŃSKICH FACECJONISTÓW

Wołyń XIX wieku. Jeden magnat urządził sobie kozacki teatr, drugi szlachcic przebrał się za wędrownego dziada. A potem romantyczna fantazja spotkała się z prawdziwą historią!

REKLAMA

Rewucha Złotobrody, czyli Wacław Seweryn Rzewuski, był magnatem zafascynowanym Orientem i Kozaczyzną. Jeździł po stepach jak ataman, otaczał się kozakami i stworzył własny oddział jazdy. Kiedy wybuchło powstanie listopadowe, ruszył do prawdziwej walki. Po bitwie pod Daszowem w 1831 roku zaginął. Nie odnaleziono jego ciała, więc pojawiły się legendy, że wrócił do Arabii albo odszedł na Dzikie Pola. Podobno widywano go nawet w okolicach Mekki!

Tymko Padura, poeta ze szlacheckiej rodziny, miał z kolei wędrować po Ukrainie w przebraniu dziada proszalnego. Chodził od chaty do chaty, śpiewając dumki kozackie. Łączyła go z Rewuchą przyjaźń i wspólna fascynacja Kozaczyzną. Padura napisał o nim pieśń „Zołotaja boroda” — „Złota broda”. Współpracował też przy przedsięwzięciu kształcenia lirników, którzy mieli nieść pieśń między ludzi.
A „Hej, sokoły!”? Często przypisuje się ją Padurze, ale nie ma pewnego potwierdzenia jego autorstwa. Pieśń stała się jednak symbolem polsko-ukraińskiego pogranicza — świata, w którym marzono o wspólnej wolności.

I oto mamy dwóch bohaterów jak z powieści: magnata, który bawił się w atamana, aż ruszył na wojnę, i szlachcica, który porzucił pański świat, by śpiewać ludowi.

Jeden zaginął i został legendą. Drugi wędrował z pieśnią. A ich epoka, choć nie spełniła marzeń o braterstwie, zostawiła nam melodie, które wciąż śpiewają Polacy i Ukraińcy.

Bo czasem historia nie kończy się tam, gdzie milknie broń. Czasem dalej żyje w pieśni.

O autorze: Klaudiusz Wesołek

Polski prawnik, dziennikarz, felietonista i były działacz opozycji antykomunistycznej. Urodzony w 1968 roku w Gdańsku, dojrzewał w cieniu schyłkowego PRL-u, w czasach, gdy bunt wymagał odwagi większej niż dziś można sobie wyobrazić. Już jako licealista związał się z Federacją Młodzieży Walczącej i Ruchem „Wolność i Pokój”, współorganizując happeningi, manifestacje i akcje solidarnościowe, kolportując podziemne wydawnictwa oraz wspierając strajkujących robotników Stoczni Gdańskiej podczas wydarzeń roku 1988. Za działalność opozycyjną był wielokrotnie zatrzymywany, represjonowany i inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz studiów z zakresu ochrony środowiska i prawa międzynarodowego w Bratysławie i Seattle. Pracował m.in. dla administracji państwowej i instytucji publicznych, jednak przez całe życie pozostawał przede wszystkim człowiekiem niezależnym — wiernym ideałom wolności, obywatelskiego nieposłuszeństwa i prawa do własnego głosu. Jako autor łączy historyczną refleksję z ironią, humorem i pamięcią o świecie pogranicza kultur. Jest autorem powieści „Przygody Heli. Saga Wojenna i Powojenna” oraz „Wańka z Doliny Pulwy”, a także opowiadań z cyklu „Wszak i Kloc”, w których groteska miesza się z polityczną satyrą i słowiańskim klimatem. Publikuje również felietony kresowe oraz artykuły poświęcone historii i współczesnym interpretacjom idei Międzymorza — widzianego nie tylko jako projekt polityczny, ale także jako wspólnota pamięci, kultur i doświadczeń Europy Środkowo-Wschodniej. Odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.