Zabytki sztuki i architektury sakralnej w Rosji.

REKLAMA

Cerkiew Św. Równego Apostołom księcia Włodzimierza w Starych Ogrodach – Cerkiew Objawienia Pańskiego. Świątynia znajduje się w rejonie Basmanny, Centralnym Okręgu Administracyjnym miasta Moskwy, Parafia Starosadskij. Ołtarz główny poświęcony jest ku czci świętego księcia Włodzimierza natomiast ołtarze boczne na cześć świętych męczenników Borysa i Gleba oraz ku czci świętych męczenników Kirika i Julity.

Cerkiew św. Włodzimierza znajduje się w historycznej dzielnicy Moskwy, która dawniej nazywała się Kuliszki. „Kuliszki”, to staroruskie słowo interpretowane na różne sposoby przez różne źródła. Wśród opcji wartości można znaleźć zarówno „bagno, bagniste miejsce” jak i „las po wyrębie”. Stara dzielnica Kuliszki znajdowała się u zbiegu rzeki Moskwy i Jauzy. Obecnie jest to obszar Solanki z przyległymi pasami do Bulwaru Jauzskiego i nabrzeża Jauza oraz cały teren byłego Domu Dziecka.

Obszar ten był tutaj bardzo malowniczy. W centrum dzielnicy znajdowało się wzniesienie, przez które przepływała rzeka Raszka (w XVIII wieku została ukryta w rurze). W XV wieku Wasilij I zbudował tu swój letni pałac z kościołem domowym, konsekrowanym w imię świętego księcia Włodzimierza. Na zboczach wzgórza założono słynne ogrody książęce z pięknymi drzewami owocowymi. Obok ogrodów znajdowały się stajnie władcy. W zagrodzie dla koni wybudowano drewniany kościółek w imię świętych męczenników Florusa i Laurusa, czczonych wśród ludu jako patronów koni. Po wybudowaniu wiejskiego domu metropolity moskiewskiego (w alei  Tekrewjatilskij) obok stajni, do cerkwi Florusa i Laurusa, obecnie znanej jako Świątynia Trzech Świętych, dobudowano kościół metropolitalny im. Trzech Hierarchów Ekumenicznych na Kuliszkach. Kolejną świątynię na tym miejscu polecił zbudować Wasyl III, który postanowił uczcić zdobycie Smoleńska w 1514 zbudowaniem jedenastu nowych murowanych cerkwi w Moskwie. Projekt wszystkich obiektów wykonał Aloisio da Milano (w Rosji znany jako Alewiz Friazin) – „a wszystkie te cerkwie były mistrza Alewiza Friazina”. W 1516 roku konsekrowano nowy murowany kościół św. Włodzimierza, wybudowany przez mistrza Alewiza. Pod koniec XV wieku, obok cerkwi Włodzimierza, powstał klasztor Iwannowski, od nazwy klasztoru wzgórze zaczęto nazywać „Wzgórzem Iwanowskim”.

Na początku XVII wieku majątek wielkiego księcia został przeniesiony do wsi Rubcowo-Pokrowskie, ponieważ południowo-wschodnia część Białego Miasta zaczęła być aktywnie zaludniona. Kościoły, które wcześniej znajdowały się w rezydencjach, stały się kościołami parafialnymi, a pod nimi utworzono cmentarze. Powstała wówczas sieć ulic i pasów ruchu, która  przetrwała do dzisiaj.

W drugiej połowie XVII wieku zniszczony kościół Włodzimierza został gruntownie przebudowany (szczególnie kosztem mieszkającej nieopodal rodziny  Iwana Werderewskiego. Świątynia została rozebrana do dolnej kondygnacji murów i przebudowana, z bocznymi kaplicami i wielopoziomową dzwonnicą. W efekcie ze świątyni przetrwała tylko dolna część murów i portal południowy. Dzwonnica została przebudowana pod koniec XVIII wieku. Stała się niższa i zainstalowano na niej iglicę. Świątynię przebudowywano jeszcze kilkakrotnie, usuwając zniszczenia po wielkich pożarach moskiewskich, pożarze Trójcy w maju 1737 roku i pożarze z 1812 roku.

W 1932 r. parafię usunięto z rejestru prawnego, a świątynię zamknięto dla nabożeństw i przekazano do gospodarki narodowej. Świątynia jak i wszystkie świątynie w Rosji, została zamknięta w 1933 roku. W latach prześladowań w kościele służyli święci męczennicy Władimir Ambartsumow, który został zamordowany (zastrzelony) na poligonie Butowo 5 listopada 1937 roku  i Aleksander Pokrowski.

W 1932 roku parafię usunięto z rejestru prawnego, a świątynię zamknięto dla nabożeństw i przekazano do „gospodarki narodowej”. W 1937 roku natomiast  rozpoczęto rozbiórkę kościoła. Zniszczono pięć rozdziałów wieńczących świątynię, zniszczeniu uległo również wnętrze. Przed całkowitym zniszczeniem cerkiew uratowała interwencja organów państwowej ochrony zabytków miasta Moskwy. Budynek kościoła został przekazany pod jurysdykcję Państwowej Publicznej Biblioteki Historycznej, która umieściła w nim swoje zbiory rezerwowe. W 1980 roku w budynku świątyni wybuchł pożar, niszcząc księgi i resztki malowideł na ścianach.

W 1990 roku, po zakończeniu prac konserwatorskich w zewnętrznej części świątyni, przekazano ją Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. W 1991 roku, po długiej przerwie, w odrestaurowanym kościele Włodzimierza odbyła się pierwsza liturgia. 28 lipca 1993 r. Jego Świątobliwość Patriarcha Moskwy i Wszechrusi Aleksy II dokonał wielkiej konsekracji głównego ołtarza i poprowadził w kościele Liturgię. W 1998 roku wznowiono nabożeństwa w nawie szlacheckich książąt Borysa i Gleba.

Obecnie w cerkwi znajduje się szkółka niedzielna, prawosławne gimnazjum, przedszkole, cerkiewna szkoła śpiewu, edukacyjny warsztat stolarski, dobroczynne bractwo im. księcia Włodzimierza Równego Apostołom oraz wydawnictwo.

Źródła:

  1. История храма Трёх Святителей на Кулишках. http://www.trisvyat.orthodoxy.ru/hist1.php   – Internet, dostęp 11-08-2021
  2. Рязанское княжество в конце XIV – начале XV века, https://web.archive.org/web/20081022213741/http://zabelliza.narod.ru/verderevskie.html  – Internet, dostęp 11-08-2021
  3. Приход храма святого равноапостольного князя Владимира в Старых Садех, http://vladimir-bogoyav.moseparh.ru/  – Internet, dostęp 11-08-2021
  4. Wikipedia