Status uchodźcy przyznany na Węgrzech byłym politykom PiS uruchomił procedurę wydania tzw. genewskich dokumentów podróży. To właśnie one – według medialnych doniesień – umożliwiły Marcinowi Romanowskiemu i Zbigniewowi Ziobrze podróże poza strefę Schengen, w tym do USA.

REKLAMA

Czym jest „paszport genewski”?

Genewski Dokument Podróży (GDP), potocznie nazywany „paszportem genewskim”, nie jest klasycznym paszportem państwowym. To dokument wydawany na podstawie Konwencji Genewskiej z 1951 roku osobom, które uzyskały status uchodźcy i nie mogą lub nie chcą korzystać z ochrony państwa swojego pochodzenia.

Dokument taki umożliwia legalne przekraczanie granic oraz podróżowanie do wielu państw świata. W praktyce stanowi substytut paszportu narodowego dla osób objętych ochroną międzynarodową.

Eksperci prawa międzynarodowego podkreślają jednak, że posiadanie GDP nie oznacza pełnej swobody podróżowania. Każde państwo samodzielnie decyduje, czy honoruje taki dokument oraz czy wpuszcza jego posiadacza na swoje terytorium.

Status uchodźcy dla polityków z Polski

Sprawa wywołała ogromne polityczne emocje zarówno w Polsce, jak i na Węgrzech. Węgierskie władze potwierdziły bowiem, że Marcin Romanowski otrzymał status uchodźcy politycznego, a decyzja została utrzymana przez tamtejszy sąd.

Według doniesień medialnych podobny status miał otrzymać również były minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro. W efekcie obaj politycy mieli uzyskać możliwość posługiwania się genewskim dokumentem podróży.

Węgry argumentowały swoje decyzje koniecznością zapewnienia ochrony osobom, które – zdaniem Budapesztu – mogły być narażone na działania o charakterze politycznym. Polski rząd zdecydowanie odrzuca te interpretacje, podkreślając, że wobec polityków prowadzone są postępowania karne wynikające z działań prokuratury i sądów, a nie represje polityczne.

Nie zwykły paszport, lecz ochrona międzynarodowa

Uzyskanie GDP wymaga wcześniejszego przyznania statusu uchodźcy. To kluczowy element całej procedury. Sam dokument nie jest wydawany automatycznie każdej osobie przebywającej za granicą.

Konwencja Genewska przewiduje taką możliwość wyłącznie dla osób objętych ochroną międzynarodową. Oznacza to, że państwo przyjmujące formalnie uznaje, iż dana osoba nie może korzystać z ochrony swojego kraju.

W praktyce wywołuje to ogromne konsekwencje polityczne. Przyznanie azylu obywatelowi państwa należącego do Unii Europejskiej jest sytuacją wyjątkową i niezwykle rzadką.

Polska kontra Węgry – konflikt o praworządność

Decyzje Budapesztu zostały odebrane w Warszawie jako otwarte podważenie polskiego wymiaru sprawiedliwości. Polskie władze podkreślają, że zarówno Romanowski, jak i Ziobro są obywatelami demokratycznego państwa członkowskiego UE, w którym funkcjonują niezależne sądy oraz procedury odwoławcze.

Węgry Viktora Orbána od lat pozostają jednak w sporze z instytucjami unijnymi dotyczącym praworządności oraz interpretacji standardów demokratycznych. Azyl dla polskich polityków wpisuje się w szerszy konflikt polityczny pomiędzy Budapesztem a obecnym rządem Donalda Tuska.

Dla opozycji decyzje Węgier są dowodem politycznej solidarności pomiędzy środowiskami konserwatywnymi w Europie. Dla rządu – przykładem wykorzystywania procedur azylowych do ochrony osób ściganych przez wymiar sprawiedliwości.

Czy genewski dokument chroni przed ekstradycją?

Prawnicy zwracają uwagę, że sam GDP nie daje immunitetu ani pełnej ochrony przed zatrzymaniem. Jeśli wobec danej osoby wydano europejski nakaz aresztowania lub międzynarodowe listy gończe, sytuacja prawna pozostaje skomplikowana.

W praktyce jednak państwo, które przyznało status uchodźcy, bardzo rzadko decyduje się na wydanie takiej osoby krajowi pochodzenia. Oznacza to, że ochrona polityczna może skutecznie utrudnić działania organów ścigania.

Jednocześnie podróże poza państwo udzielające azylu zawsze obarczone są ryzykiem. Każdy kraj może bowiem podjąć własną decyzję dotyczącą uznania dokumentu oraz ewentualnych działań wobec jego posiadacza.

Symbol nowego politycznego podziału Europy

Sprawa genewskich dokumentów podróży dla polskich polityków stała się symbolem coraz głębszych podziałów politycznych w Europie. Z jednej strony mamy państwa podkreślające konieczność walki z korupcją i rozliczeń po zmianie władzy. Z drugiej – rządy twierdzące, że działania wymiaru sprawiedliwości mogą mieć charakter polityczny.

Niezależnie od ocen, precedens pozostaje bezprecedensowy: politycy z kraju należącego do Unii Europejskiej otrzymali ochronę uchodźczą w innym państwie wspólnoty i – według medialnych doniesień – korzystają z dokumentów przeznaczonych dla osób objętych międzynarodową ochroną.

Fot.: Gov.pl