W 2003 roku postulowałem i zaproponowałem jako członek The Meteoritical Society w USA utworzenie nowej grupy w tabeli znanych nauce meteorytów, tak aby nowa grupa obejmowała zabytki wykonane z meteorytów. Swoje postulaty zawarłem w opublikowanym w USA w czasopiśmie „Meteoritics & Planetary Science” w artykule „Artifacts in Polish collection made of meteoritic iron”(2004) (czyli „Polskie zabytki wykonane z żelaza meteorytowego”). W artykule tym zasugerowałem również, że meteorytów powinniśmy też poszukiwać nie tylko w terenie, ale również w miejscach, które wydają się nam już zbadane. Są nimi muzea na świecie. Po prostu niektóre przedmioty, czy też badania naukowe, powinny być ponownie zweryfikowane przy użyciu specjalistycznych metod badawczych z użyciem najnowocześniejszego sprzętu naukowego. Nadto w muzeach mogą znajdować się jeszcze inne zabytki wykonane z żelaza meteorytowego o czym nawet nie wiedzą muzealnicy. Dlatego potrzebne są wstępne oględziny a następnie kompleksowe badania wytypowanych zabytków.
Kompleksowe badania w zbiorach archeologicznych na świecie zaczęły się od roku 2014 i trwają do dzisiaj. Pierwsi takie badania kompleksowe rozpoczęli naukowcy Kristjan Tamm i Albert Jambon. Niedawno międzynarodowy zespół naukowców przebadał także kolekcje archeologiczne w Szwajcarii z wieloma obiektami z obszaru jeziora Biel. Celem było zidentyfikowanie potencjalnych obiektów wykonanych z żelaza meteorytowego z pobliskiego pola usianego meteorytami żelaznymi w Twannberg.
Jak podkreślono w artykule opublikowanym w najnowszym „Journal of Archeological Science” w Tomie 157 – „znaleziska meteorytowych artefaktów żelaznych w Europie Środkowej i Zachodniej są bardzo rzadkie i jak dotąd ograniczone do dwóch stanowisk w Polsce: dwóch bransolet Częstochowa-Rakowa ( Jambon 2017 ; Kotowiecki 2004 ; Piaskowski 1982 ) oraz siekierki Wietrzno-Bóbrka ( Kotowiecki 2004 ; Jambon 2017). W sumie tylko 21 kompleksów znalezisk (nie wszystkie zweryfikowane nowoczesnymi metodami) obejmujących maksymalnie 54 pojedyncze obiekty artefaktów meteorytowych sprzed epoki żelaza było wcześniej znanych z Eurazji i północnej Afryki”.
Poszukiwaniami artefaktów wykonanych z żelaza meteorytowego objęto w Szwajcarii zbiory archeologiczne na obszarze jeziora Biel. W ten sposób znaleziono pojedynczy grot strzały o masie 2,9 g, znaleziony w XIX wieku a pochodzący z późnej epoki brązu tj. ok. 900–800 p.n.e. W wyniku kompleksowych badań stwierdzono że zawiera on skład pierwiastkowy wskazujący na pochodzenie meteorytowe w tym jest bogaty w nikiel. Natomiast stężenia Ni-Ge są zgodne z meteorytami żelaznymi IAB, ale nie z meteorytem Twannberg, którego odłamki są znajdywane w pobliżu miejsca odkrycia. Co ciekawe spośród trzech dużych europejskich meteorytów żelaznych IAB o pasującym składzie chemicznym, najbardziej prawdopodobnym źródłem jest meteoryt Kaalijarv z Estonii. Upadek tego meteorytu miał miejsce około 1500 lat p.n.e. w epoce brązu. Upadek ten wytworzył wiele małych fragmentów. Dlatego też w innych europejskich zbiorach archeologicznych mogą znajdować się inne artefakty tego samego pochodzenia.
Odkryty grot znajduje się w zbiorach Muzeum Historii Berna (nr A/7396). Został znaleziony w Mörigen w XIX wieku. Szczegóły znalezienia nie są udokumentowane, ale jest to część serii grotów strzał wykonanych z brązu i odkrytych w połowie XIX wieku. Według wiedzy muzeum odkryty grot pochodził z wykopalisk w latach 1873/1874 prowadzonych przez Eduarda v. Jennera i Edmunda von Fellenberga.
Dalszy ciąg badań i wniosków można przeczytać w artykule – A. Hofmann i inni, An arrowhead made of meteoritic iron from the late Bronze Age settlement of Mörigen, Switzerland and its possible source, Journal of Archeological Science, Tom 157, wrzesień 2023 , 105827, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440323001073
A tak przy okazji gorąco zachęcam aby w trakcie odwiedzania targów staroci zwracać również uwagę na stare metalowe przedmioty.(o czym już wspominałem tutaj http://pressmania.pl/meteorytowa-podkowa-ze-wsi-jastrzebia-k-lanckorony/ )
Polecam też poniższe artykuły:
- Albert Jambon. 2017. Bronze Age Iron: Meteorite or Not? Chemical strategy. Journal of Archaeological Science 88: 47-53; doi: 10.1016/j.jas.2017.09.008, https://hal.science/hal-01614724/
- Ibhi, A.; Ouknine, L.; Khiri, F.; Ait Touchnt, A.; Nachit, H.; De Pascal, O.; Senesi, G. S. Meteorite Origin of Moroccan Iron Dagger Blades. Legacy 2022, 5, 1395-1400. https://doi.org/10.3390/heritage5030072
- Kotowiecki Andrzej „Artifacts in Polish collection made of meteoritic iron” vol. 39 Supplement, August 2004, pp. A151 – A156 [6stron] METEORITICS & PLANETARY SCIENCE file:///C:/Users/Win_10/Downloads/15009-17345-1-PB%20(3).pdf
- Kotowiecki Andrzej, (2003), Polskie zabytki wykonane z żelaza meteorytowego, materiały, II Seminarium Meteorytowe, 24-26 kwietnia, Olsztyn 2003, s. 55-64. Plik PDF, http://www.ptmet.org.pl/old/wydawnictwa/2003%2007%20Kotowiecki.pdf
- Kotowiecki Andrzej, (2016), Polskie zabytki wykonane z żelaza meteorytowego, Meteoryt, 1, 2016, s. 18-22. Plik PDf, http://meteoryt.info/Met116.pdf
- Kotowiecki Andrzej, (2020), Polskie zabytki z żelaza meteorytowego, Pressmania.pl, http://pressmania.pl/polskie-zabytki-z-zelaza-meteorytowego/
- Kotowiecki Andrzej, (2021), Zabytkowe artefakty wykonane z meteorytów i tektytów (Historic artifacts made of meteorites and tektites), Acta Soc. Metheor. Polon., 12, 2021, s. 73-80. Plik ASMP., https://bibliotekanauki.pl/articles/1830275
- Kotowiecki Andrzej, (2022), Tektyty i szkliwo impaktowe w świetle badań i odkryć archeologicznych na świecie (Tektites and impact glaize in the light of research and archaeological discoveries in the world), Acta Soc. Metheor. Polon., 13, 2022, s. 60-66. Plik ASMP. https://bibliotekanauki.pl/articles/2034023
- Kotowiecki Andrzej, (2023), Najstarsze dowody archeologiczne i relacje tekstowe o różnych spadkach skał z kosmosu w najstarszej historii ludzkości (The oldest archaeological evidence and textual accounts of various rock falls from space in the oldest human history), Acta Soc. Metheor. Polon., 14, 2023, s. 86-92. Plik ASMP, https://bibliotekanauki.pl/articles/2195007
- Kotowiecki Andrzej, (2023), Coraz więcej odkryć meteorytów – zabytków sztuki materialnej, http://pressmania.pl/coraz-wiecej-odkryc-meteorytow-zabytkow-sztuki-materialnej/
- Kotowiecki Andrzej, (2021), „Meteorytowa” podkowa ze wsi Jastrzębia k/Lanckorony”, Pressmania.pl, http://pressmania.pl/meteorytowa-podkowa-ze-wsi-jastrzebia-k-lanckorony/
Polecam również film zrealizowany przez Muzeum w Częstochowie o odkrytych bransoletach z żelaza meteorytowego, do czego również przyczyniłem się prawie 20 lat temu prowadząc swoje prywatne śledztwo https://fb.watch/cXl8Akq105/
Ciekawe.