Kiedy krytyka i ujawnianie niewygodnych faktów trafia na salę sądową. Spór UKEN z Pressmania.pl i pytania o granice wolności prasy. Czy publiczna uczelnia może odpowiadać na krytyczne publikacje serią działań prawnych? Czy to już klasyczny SLAPP?  Spór pomiędzy UKEN w Krakowie a redakcją Pressmania.pl stał się symbolem szerszej debaty o granicach ochrony dobrego imienia, prawie mediów do kontroli instytucji oraz ryzyku wywołania efektu mrożącego wobec dziennikarzy.

REKLAMA

Niepokojące pytania wokół wolności słowa

Wolna prasa nie istnieje po to, aby wygłaszać wyłącznie wygodne opinie. Jej rolą jest zadawanie pytań, kontrolowanie instytucji publicznych i ujawnianie problemów, które bez zainteresowania dziennikarzy mogłyby pozostać niezauważone.

Dlatego każdy konflikt pomiędzy instytucją publiczną a mediami powinien być analizowany nie tylko przez pryzmat prawa, ale również standardów demokratycznej debaty.

Od wielu miesięcy trwa spór pomiędzy Uniwersytetem Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie a redakcją Magazynu Opinii Pressmania.pl. Portal wielokrotnie informował swoich czytelników o działaniach prawnych podejmowanych wobec redakcji oraz o postępowaniach dotyczących publikowanych materiałów.

Sprawa wzbudziła zainteresowanie środowiska dziennikarskiego, ponieważ dotyczy fundamentalnego pytania: gdzie kończy się ochrona dobrego imienia instytucji, a zaczyna presja wobec mediów prowadzących działalność kontrolną?

Spór o status dziennikarza

Jednym z elementów konfliktu była kwestia statusu Krzysztofa Sitko jako dziennikarza i redaktora naczelnego Pressmania.pl.

Jak informowała redakcja, UKEN kwestionował jego status dziennikarski. Według przedstawionych przez Pressmania.pl informacji sąd nie podzielił tej argumentacji, co redakcja uznała za ważny moment w obronie prawa do wykonywania działalności prasowej.

Dla środowiska medialnego sprawa ta miała znaczenie wykraczające poza indywidualny spór. Dotyczyła bowiem pytania, czy instytucja publiczna może skutecznie podważać mandat dziennikarza tylko dlatego, że jego publikacje są dla niej krytyczne.

Art. 212 Kodeksu karnego i konflikt o publikacje

Kolejnym etapem sporu stały się działania prawne dotyczące publikacji Pressmania.pl, w tym postępowania związane z art. 212 Kodeksu karnego.

Przepis ten od lat budzi kontrowersje w środowisku dziennikarskim. Krytycy wskazują, że groźba odpowiedzialności karnej za słowo może wpływać na gotowość mediów do podejmowania trudnych tematów. Zwolennicy argumentują natomiast, że każdy – także osoby publiczne i instytucje – mają prawo chronić swoje dobre imię.

Sednem sporu pozostaje więc nie tylko treść konkretnych publikacji, ale także pytanie o proporcjonalność stosowanych środków.

SLAPP – europejska debata o presji wobec mediów

W ostatnich latach w Europie coraz częściej mówi się o zjawisku SLAPP – strategicznych działaniach prawnych przeciwko udziałowi społeczeństwa w debacie publicznej.

Chodzi o sytuacje, w których postępowania prawne mogą prowadzić do zastraszenia dziennikarzy, aktywistów lub organizacji społecznych, nawet jeśli formalnie dotyczą ochrony dóbr osobistych.

Nie każde postępowanie przeciwko mediom jest SLAPP. Oceniając takie sprawy, należy brać pod uwagę m.in. charakter żądań, skalę działań prawnych, dysproporcję sił stron oraz rzeczywisty wpływ postępowania na debatę publiczną.

Publiczna uczelnia i odpowiedzialność za standardy debaty

UKEN jako uczelnia publiczna pełni szczególną rolę społeczną. Instytucje akademickie powinny być miejscem otwartej wymiany poglądów, krytycznej dyskusji i poszanowania prawa do zadawania trudnych pytań.

Jednocześnie każda instytucja – także uczelnia – ma prawo reagować, gdy uważa, że jej dobre imię zostało naruszone.

Problem pojawia się wtedy, gdy spór pomiędzy mediami a instytucją publiczną zaczyna być odbierany jako walka nierównych stron: redakcji dysponującej ograniczonymi zasobami oraz dużej instytucji posiadającej profesjonalne zaplecze prawne.

Sprawa większa niż jeden konflikt

Spór UKEN z Pressmania.pl stał się częścią szerszej dyskusji o kondycji wolności słowa w Polsce.

Dla redakcji Pressmania.pl działania podejmowane wobec niej są przykładem mechanizmu, który może prowadzić do efektu mrożącego i zniechęcać dziennikarzy do podejmowania tematów dotyczących instytucji publicznych.

Niezależnie od ostatecznych rozstrzygnięć sądowych pozostaje fundamentalne pytanie: czy w demokratycznym państwie krytyczna publikacja powinna spotykać się przede wszystkim z odpowiedzią merytoryczną, czy z wieloletnim sporem prawnym?

Bo wolność prasy mierzy się nie wtedy, gdy media chwalą władzę i instytucje. Mierzy się wtedy, gdy mają odwagę zadawać niewygodne pytania.